Chiếc máy tính của anh Nguyễn Anh Tuấn - Trưởng phòng Văn hoá - Xã hội xã Việt Hồng mới đây đã được cài đặt lại toàn bộ hệ điều hành và các phần mềm văn phòng có bản quyền. Sự thay đổi này giúp anh cảm nhận rõ hiệu quả ngay trong quá trình làm việc.
Anh Tuấn chia sẻ: “Máy tính hoạt động ổn định hơn, tốc độ xử lý nhanh hơn, các tính năng được cập nhật đầy đủ; việc soạn thảo văn bản, xử lý hồ sơ điện tử hay kết nối với các hệ thống dùng chung cũng thuận lợi hơn. Điều quan trọng hơn cả là cảm giác yên tâm khi dữ liệu công việc được bảo vệ trên một nền tảng an toàn, không còn nỗi lo về những lỗi phát sinh hay nguy cơ mất dữ liệu như trước”.
Đến nay, khoảng 80% máy tính của cán bộ, công chức xã Việt Hồng đã được cài đặt phần mềm có bản quyền. Đối với số thiết bị còn lại, chủ yếu là những máy tính đã sử dụng nhiều năm, cấu hình thấp, địa phương đang tiếp tục bố trí kinh phí để mua bản quyền và nâng cấp cấu hình, bảo đảm đáp ứng yêu cầu công việc.
Ông Nguyễn Tiến Chiển - Chủ tịch UBND xã Việt Hồng cho biết: Địa phương đã yêu cầu các bộ phận chuyên môn khẩn trương thống kê những máy tính cũ, cấu hình thấp để xây dựng lộ trình thay thế. Qua đó, nâng cao hiệu quả làm việc và bảo đảm an toàn trong quá trình xử lý dữ liệu trước yêu cầu bảo mật thông tin.
Không chỉ đơn thuần là việc sử dụng phần mềm trong thực hiện công vụ, câu chuyện ở xã Việt Hồng còn phản ánh một yêu cầu lớn trong tiến trình chuyển đổi số của địa phương, đó là xây dựng môi trường làm việc số an toàn, chuyên nghiệp và tuân thủ pháp luật.
Trước đây, do điều kiện kinh phí và hạ tầng công nghệ thông tin còn hạn chế, việc chuẩn hóa hệ điều hành và phần mềm trên một số thiết bị phục vụ công việc chưa được thực hiện đồng bộ. Việc sử dụng phần mềm không có bản quyền tiềm ẩn nhiều rủi ro như nhiễm virus, mã độc, rò rỉ dữ liệu nội bộ, thậm chí mất quyền kiểm soát hệ thống.
Trong khi đó, phần mềm có bản quyền góp phần hạn chế các nguy cơ này. Đặc biệt, đối với cơ quan nhà nước, nơi đang lưu trữ khối lượng lớn dữ liệu của người dân, doanh nghiệp và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành, chỉ một lỗ hổng nhỏ cũng có thể dẫn đến những hệ lụy lớn về an toàn thông tin.
Chính vì vậy, sử dụng phần mềm hợp pháp không chỉ là thực hiện đúng quy định về sở hữu trí tuệ, mà còn là yêu cầu cần thiết nhằm bảo vệ hạ tầng số, dữ liệu và bảo đảm hoạt động của chính quyền điện tử.
Nhận thức rõ điều đó, ngay sau khi UBND tỉnh ban hành chỉ đạo về tăng cường sử dụng phần mềm hợp pháp trong các cơ quan nhà nước, các địa phương, cơ quan, đơn vị trên địa bàn tỉnh đã từng bước chuẩn hóa hệ thống phần mềm. Nhiều địa phương không chỉ tập trung mua sắm phần mềm mà còn xác định việc thay đổi nhận thức của đội ngũ cán bộ, công chức là yếu tố quan trọng.
Là người trực tiếp sử dụng các phần mềm phục vụ công việc hằng ngày, ông Hoàng Hữu Thuận - cán bộ Phòng Văn hóa - Xã hội phường Âu Lâu cho rằng, sử dụng phần mềm có bản quyền không chỉ giúp khai thác đầy đủ các tính năng mà còn bảo đảm tính bảo mật, hỗ trợ cán bộ xử lý văn bản và thực hiện nhiệm vụ chuyên môn hiệu quả hơn.
Theo kế hoạch của UBND tỉnh, trước ngày 15/7/2026, tất cả các cơ quan, đơn vị phải hoàn thành việc rà soát, xây dựng kế hoạch mua sắm, nâng cấp và cài đặt hệ điều hành, phần mềm ứng dụng, phần mềm chuyên ngành có bản quyền trên toàn bộ thiết bị phục vụ công việc.
Để bảo đảm triển khai thống nhất, UBND tỉnh đã giao rõ trách nhiệm cho từng sở, ngành. Trong đó, Sở Khoa học và Công nghệ chủ trì tổ chức đợt kiểm tra, rà soát chuyên đề về việc chấp hành các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp và tổ chức trên địa bàn tỉnh.
Nội dung kiểm tra tập trung vào việc quản lý, sử dụng phần mềm máy tính có bản quyền; chấp hành các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan; bảo hộ, quản lý và khai thác các đối tượng sở hữu công nghiệp; phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ trong môi trường số.
Sở Khoa học và Công nghệ đồng thời phối hợp với Sở Tài chính và các cơ quan, đơn vị liên quan hướng dẫn các cơ quan nhà nước trên địa bàn tỉnh rà soát, xây dựng kế hoạch mua sắm, nâng cấp, cài đặt hệ điều hành, phần mềm ứng dụng, phần mềm chuyên ngành có bản quyền, bảo đảm 100% máy tính, máy chủ và hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước sử dụng phần mềm hợp pháp theo quy định.
Ông Trần Hùng - Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Lào Cai cho biết: “Chúng tôi đã ban hành văn bản hướng dẫn nhận diện các phần mềm phổ biến cần phải có bản quyền; phối hợp với các cơ quan liên quan kiểm tra việc chấp hành các quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ tại các cơ quan nhà nước, đơn vị sự nghiệp công lập, doanh nghiệp và các tổ chức trên địa bàn. Đồng thời, phối hợp với Sở Tài chính hướng dẫn các đơn vị đăng ký nhu cầu sử dụng phần mềm có bản quyền, tổng hợp báo cáo UBND tỉnh".
Khi dữ liệu trở thành tài sản quan trọng của chính quyền số, mỗi máy tính được cài đặt phần mềm có bản quyền cũng đồng nghĩa với việc bổ sung thêm một “lá chắn” bảo vệ hệ thống thông tin của cơ quan nhà nước. Đây là nền tảng để các hệ thống số của tỉnh vận hành thông suốt, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo tiền đề để Lào Cai thực hiện hiệu quả mục tiêu phát triển chính quyền số, kinh tế số và xã hội số trong giai đoạn mới.
