Thực tiễn hoạt động tư pháp cho thấy, nếu kiểm sát viên không chủ động nắm bắt, tiếp cận nguồn tin về tội phạm ngay từ đầu, việc phê chuẩn các biện pháp ngăn chặn hoặc định hướng điều tra về sau sẽ gặp nhiều khó khăn.
Nhằm khắc phục tình trạng “bám đuôi” cơ quan điều tra, các Viện kiểm sát nhân dân khu vực đã chủ động thay đổi phương thức làm việc, tăng cường phối hợp và kiểm sát chặt chẽ ngay từ khâu tiếp nhận nguồn tin.
Hằng ngày, các tổ công tác thuộc bộ phận kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm thực hiện giao ban nhanh, phân loại văn bản tiếp nhận từ cơ quan điều tra, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra và quần chúng nhân dân.
Đối với những vụ việc nghiêm trọng, phức tạp hoặc được dư luận xã hội quan tâm, lãnh đạo viện trực tiếp chỉ đạo kiểm sát viên xuống hiện trường cùng cơ quan điều tra để kiểm sát việc khám nghiệm, thu thập dấu vết ban đầu. Qua đó, kiểm sát viên có thêm cơ sở nắm bắt vụ việc, đề ra yêu cầu kiểm tra, xác minh sát thực tế, toàn diện.
Viện kiểm sát nhân dân khu vực 5 - Lào Cai đã triển khai đồng bộ nhiều biện pháp nhằm nâng cao chất lượng công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, trong đó chú trọng trách nhiệm của kiểm sát viên.
Ông Nguyễn Cường Quyền - Phó Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 5 - Lào Cai cho biết: “Trách nhiệm công tố không phải chỉ bắt đầu khi có quyết định khởi tố vụ án mà phải được thực hiện ngay khi có thông tin đầu tiên về dấu hiệu tội phạm. Việc gắn công tố với hoạt động điều tra ngay từ giai đoạn nguồn tin đã trở thành một nguyên tắc bắt buộc. Kiểm sát viên khi được phân công nhiệm vụ phải chủ động nghiên cứu kỹ hồ sơ, tài liệu do cơ quan điều tra tập hợp. Trên cơ sở đó, kiểm sát viên xây dựng hệ thống văn bản yêu cầu xác minh cụ thể, rõ ràng, có lộ trình thời gian. Từng lời khai của người tố giác, người bị tố giác, người làm chứng và các tài liệu, đồ vật thu giữ đều phải được cân nhắc, kiểm tra tính xác thực một cách khách quan”.
Trong 9 tháng năm 2026, đơn vị thụ lý 22 tin, đã giải quyết 21 tin, đạt tỷ lệ 95% tổng số tin thụ lý; trong đó, khởi tố vụ án 13 tin, không khởi tố vụ án 5 tin, chuyển giải quyết 1 tin, tạm đình chỉ 2 tin.
Đơn vị cũng tiến hành 8 cuộc trực tiếp kiểm sát công tác tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố đối với công an cấp xã và 1 cuộc đối với Hạt Kiểm lâm khu vực Văn Chấn - Trạm Tấu - Nghĩa Lộ. Qua kiểm sát, đơn vị phát hiện một số vi phạm của cơ quan điều tra, ban hành 2 kiến nghị khắc phục vi phạm và 2 kiến nghị phòng ngừa đối với cơ quan hữu quan.
Từ đầu năm đến nay, Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2 - Lào Cai tiếp nhận 32 tin, đã giải quyết 22 tin; 10 tin đang được giải quyết trong thời hạn luật định. Đơn vị đã ban hành yêu cầu kiểm tra, xác minh đối với 32/32 tố giác, tin báo về tội phạm, vượt chỉ tiêu 20%.
Theo bà Phạm Thị Nguyệt - Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân khu vực 2 - Lào Cai, nâng cao chất lượng kiểm sát ở giai đoạn này không chỉ góp phần bảo đảm tính hợp pháp của các chứng cứ ban đầu mà còn tạo tiền đề cho việc thực hành quyền công tố trong các giai đoạn tố tụng tiếp theo.
Bà Nguyệt cho biết: Đơn vị luôn quán triệt tinh thần "thận trọng, khách quan, tôn trọng sự thật". Theo đó, nghiêm cấm tình trạng nể nang, né tránh hoặc phó mặc cho cơ quan điều tra. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm trong việc tiếp nhận, phân loại hoặc chậm trễ giải quyết nguồn tin, viện lập tức ban hành kiến nghị yêu cầu khắc phục hoặc tự tiến hành một số hoạt động xác minh để làm rõ bản chất vụ việc. Qua đó, góp phần ngăn ngừa nguy cơ làm sai lệch hồ sơ vụ án hoặc bỏ lọt hành vi vi phạm pháp luật hình sự.
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác kiểm sát giải quyết nguồn tin về tội phạm tại các Viện kiểm sát nhân dân khu vực vẫn gặp một số khó khăn.
Số lượng nguồn tin tăng, tính chất tội phạm ngày càng tinh vi; việc phối hợp giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát ở một số nơi, có thời điểm còn mang tính hình thức; chuyển giao thông tin, tài liệu đôi khi chưa kịp thời, gây khó khăn cho kiểm sát viên trong tiếp cận, định hướng xác minh.
Để nâng cao chất lượng công tác, các viện kiểm sát nhân dân khu vực tiếp tục xác định kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là nhiệm vụ quan trọng, thường xuyên; kịp thời nắm bắt tình hình, chỉ đạo giải quyết những vấn đề phát sinh, bảo đảm nguồn tin được giải quyết đúng pháp luật, chất lượng, hiệu quả.
Cùng với đó, các đơn vị tăng cường phối hợp với cơ quan liên quan trong tiếp nhận, phân loại, xác minh và giải quyết nguồn tin. Kiểm sát viên chủ động nắm tình hình, kiểm sát ngay từ khi tiếp nhận nguồn tin, kịp thời đề ra yêu cầu xác minh, góp phần bảo đảm việc giải quyết khách quan, toàn diện.
Công tác quản lý, theo dõi nguồn tin và thời hạn giải quyết cũng được chú trọng; hồ sơ, số liệu thống kê và dữ liệu trên hệ thống quản lý án được cập nhật đầy đủ, chính xác, thống nhất. Các đơn vị đồng thời nâng cao chất lượng nghiệp vụ, tăng cường tự kiểm tra, rút kinh nghiệm, kịp thời phát hiện, chấn chỉnh hạn chế, thiếu sót và nhân rộng những cách làm hiệu quả.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin tiếp tục được đẩy mạnh thông qua sổ theo dõi, phần mềm quản lý án hình sự, bảng tiến độ và các công cụ quản lý khác nhằm kiểm soát thời hạn, tiến độ, kết quả giải quyết nguồn tin.
Nâng cao chất lượng kiểm sát, tăng cường trách nhiệm công tố ngay từ khâu tiếp nhận nguồn tin về tội phạm là yếu tố quan trọng góp phần xây dựng nền tư pháp trong sạch, vững mạnh, dân chủ, nghiêm minh; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các cơ quan bảo vệ pháp luật.
