Huy động cả hệ thống chính trị vào cuộc
Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, thực tế quá trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ gặp rất nhiều khó khăn, trong đó thách thức lớn nhất là phải chạy đua với thời gian. Sau hơn 50 năm, địa hình, địa vật tại những chiến trường xưa đã thay đổi nhiều. Những dòng suối có thể đã đổi dòng; những cánh rừng nay đã phủ xanh trở lại. Không ít khu vực từng là chiến trường ác liệt nay đã trở thành làng mạc, nông trường hoặc khu dân cư.
Cùng với sự thay đổi của địa hình, nhân chứng sống, những người trực tiếp chiến đấu, trực tiếp chôn cất đồng đội cũng ngày càng ít. Có những người mang theo ký ức quý giá về nơi chôn cất liệt sĩ, nhưng khi tìm đến nơi không còn đủ sức nhớ rõ hoặc đã qua đời. Vì vậy, việc xác minh thông tin ngày càng trở nên khó khăn hơn.
Trong bối cảnh đó, Chiến dịch 500 ngày đêm đã tạo ra sự chuyển biến mạnh mẽ khi huy động sự tham gia của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội. Theo Chủ tịch Hội Hỗ trợ gia đình liệt sĩ Việt Nam, điểm khác biệt lớn của chiến dịch là đã hình thành hệ thống tổ chức xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở. Nếu trước đây công tác tìm kiếm, quy tập thường được triển khai theo những kế hoạch riêng lẻ của từng đơn vị, hiện nay cả nước cùng đồng lòng vào cuộc.
Chiến dịch cũng huy động sức mạnh của các tổ chức chính trị xã hội, lực lượng cựu chiến binh và nhân dân tại các địa phương. Theo Trung tướng Hoàng Khánh Hưng, Hội xác định nhiệm vụ trọng tâm là thu thập, khớp nối và hỗ trợ đính chính thông tin trên bia mộ liệt sĩ; hỗ trợ di chuyển hài cốt liệt sĩ về quê hương; phối hợp với các lực lượng địa phương lấy mẫu hài cốt liệt sĩ tại các nghĩa trang để giám định ADN. Cùng với đó là tiếp tục nâng cấp, chỉnh trang các nghĩa trang và đài tưởng niệm liệt sĩ.
Đối với việc xác định danh tính liệt sĩ, có hai phương pháp là ADN và thực chứng. Phương pháp ADN dựa trên yếu tố di truyền học, do đó phải khai quật hài cốt liệt sĩ và lấy mẫu sinh phẩm của thân nhân. Quy trình này đòi hỏi thời gian và kinh phí lớn, đồng thời có sự tham gia của nhiều đơn vị, cá nhân từ khai quật, lấy mẫu, xử lý mẫu, giải trình tự gene, so sánh, kết luận đến hoàn mẫu.
Trong khi đó, phương pháp thực chứng dựa trên các chứng cứ được ghi nhận trong hồ sơ liệt sĩ, hồ sơ quân nhân hy sinh hoặc mất tích trong chiến tranh có liên quan đến thông tin về mộ. Phương pháp thực chứng có ưu điểm là thời gian thực hiện ngắn hơn, kinh phí ít hơn và không ảnh hưởng đến nhiều đơn vị, cá nhân. Tuy nhiên, phương pháp này không thể áp dụng đối với những phần mộ hoàn toàn thiếu thông tin. Vì vậy, việc triển khai lấy mẫu đối với toàn bộ các phần mộ thiếu hoàn toàn thông tin trong Chiến dịch 500 ngày đêm là quyết định phù hợp với thực tế.
Để phương pháp thực chứng đạt hiệu quả cao, cần phân loại các ngôi mộ thiếu một phần thông tin hoặc có thông tin sai lệch để lựa chọn phương án xác minh phù hợp. Một trong những giải pháp được Trung tướng Hoàng Khánh Hưng nhấn mạnh là tăng cường kết nối, khai thác và đối chiếu dữ liệu từ nhiều nguồn. Thực tế trong nhiệm kỳ vừa qua, bên cạnh phương pháp ADN, Hội đã đẩy mạnh triển khai phương pháp thực chứng, huy động hội viên cung cấp thông tin và đối chiếu dữ liệu.
Để thực hiện hiệu quả, cần kết nối nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, từ dữ liệu giải mã các trận đánh, dữ liệu giấy báo tử của Bộ Quốc phòng, dữ liệu người có công của Bộ Nội vụ , dữ liệu về các nghĩa trang liệt sĩ (đã từng được Bưu điện Việt Nam xây dựng bàn giao cho Cục Người có công). Những nguồn dữ liệu này có thể tiếp tục được kết nối, đối chiếu với dữ liệu phía Hoa Kỳ đang lưu trữ.
Từ việc tổng hợp, rà soát và đối chiếu các nguồn dữ liệu, cơ quan chức năng có thể khớp nối thông tin chính xác hơn về từng liệt sĩ, qua đó cung cấp thông tin cho gia đình về những trường hợp mộ liệt sĩ vẫn chưa đầy đủ thông tin.
“Thực tế, sự vào cuộc chiến dịch 500 ngày đêm đang huy động sức mạnh của cả hệ thống chính trị, người dân để cung cấp thông tin về các ngôi mộ chôn tập thể, đối soát dữ liệu thông tin tìm và trả lại tên cho các liệt sĩ. Dù mới chỉ là những bước khởi đầu, nhưng dữ liệu dần khớp nối mang lại những kết quả hữu ích”, Trung tướng Hoàng Khánh Hưng nhận xét.
Tập trung các khu vực có thông tin về mộ liệt sĩ
Theo Văn phòng Ban chỉ đạo quốc gia, việc đẩy mạnh, mở rộng cung cấp thông tin về liệt sĩ được đẩy mạnh. Ban Chỉ đạo quốc gia đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ chỉ đạo các nhà mạng Viettel, MobiFone, VinaPhone triển khai nhắn tin đến các thuê bao di động, nhằm cung cấp thông tin về liệt sĩ, mộ liệt sĩ. Đây được xem là một trong những giải pháp mở rộng nguồn thông tin phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập.
Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia cũng đề nghị Ban Chỉ đạo các Quân khu, tỉnh, thành phố quán triệt, thực hiện nghiêm quy trình, quy định trong công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, không để xảy ra sai sót, tiêu cực; đồng thời khẩn trương rà soát, kiểm tra, xác minh, kết luận các khu vực có thông tin mộ liệt sĩ, nhất là mộ liệt sĩ tập thể.
Theo báo cáo, tổng số 116 thông tin đã được Văn phòng Ban Chỉ đạo quốc gia gửi Ban Chỉ đạo các Quân khu, tỉnh, thành phố để rà soát, gồm 37 hồ sơ, thông tin từ nhóm chuyên môn và Tổ giúp việc; 7 thông tin từ các tổ chức nước ngoài và 72 thông tin từ các tổ chức, cá nhân trong nước.
Nhờ các thông tin được mở rộng, kết nối dữ liệu từ nhiều nguồn, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đang được triển khai tại nhiều địa bàn. Tại khu vực xã Minh Đức, Thành phố Đồng Nai, lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 26 hài cốt liệt sĩ. Tại khu vực đường Trường Chinh, tỉnh Quảng Ngãi tìm kiếm được 4 hài cốt; xã Đắk Pé, tỉnh Đắk Lắk 10 hài cốt; khu vực Câu Nhi, tỉnh Quảng Trị 12 hài cốt và Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh 293 hài cốt liệt sĩ.
Đáng chú ý, tại xã Minh Đức, Thành phố Đồng Nai, lễ truy điệu, an táng 26 hài cốt liệt sĩ đã được tổ chức tại Nghĩa trang liệt sĩ Bình Phước ngày 13/8/2026. Đến nay, toàn quốc đã tìm kiếm, quy tập được 1.715 hài cốt liệt sĩ, đạt 24,5%, trong đó có 691 hài cốt trong nước, 174 hài cốt tại Lào và 850 hài cốt tại Campuchia.
Công tác quy tập triển khai có 13 mộ liệt sĩ tập thể, gồm 5 mộ tại Tuyên Quang và 8 mộ tại Công viên Lê Thị Riêng, Thành phố Hồ Chí Minh. Song song với công tác tìm kiếm, quy tập, Ban Chỉ đạo quốc gia tiếp tục chỉ đạo khảo sát, thăm dò mộ liệt sĩ tại Kinh thành Huế, xã Hà Nha, thành phố Đà Nẵng, khu vực Câu Nhi và Căn cứ Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị.
Công tác lấy mẫu hài cốt liệt sĩ phục vụ xác định danh tính bằng phương pháp ADN cũng được các địa phương đẩy mạnh. Theo báo cáo, số lượng mẫu được lấy trong ngày tăng mạnh, trung bình khoảng 2.000 - 3.000 mẫu/ngày. Đến nay, 9 địa phương đã hoàn thành việc lấy mẫu, gồm Tuyên Quang với 84 mộ, Lai Châu 152 mộ, Sơn La 579 mộ, Lào Cai 1.250 mộ, Quảng Ninh 803 mộ, Ninh Bình 7.796 mộ, Hà Tĩnh 774 mộ, Huế 7.244 mộ và Lâm Đồng 4.776 mộ.
Một số địa phương có số lượng mộ cần lấy mẫu lớn cũng đã hoàn thành hơn 90% tiến độ, gồm Khánh Hòa, Đồng Nai, Thành phố Hồ Chí Minh và Tây Ninh. Tổng số đã tổ chức lấy mẫu tại 124.762 mộ liệt sĩ, đạt 58,4%. Trong đó, số mộ đủ điều kiện lấy mẫu là 86.183 mộ, đạt 69,08%; số mộ không đủ điều kiện lấy mẫu là 38.579 mộ.
Cùng với đó, công tác rà phá bom mìn, vật nổ phục vụ tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tiếp tục được triển khai. Đến nay đã rà phá được 11.793,6 ha trên tổng số 22.725 ha, đạt 51,9%. Riêng vùng lõi Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang, đã rà phá được 4.075,8/4.460 ha, đạt 91,39%. Lực lượng chức năng quyết tâm hoàn thành rà phá khu vực này ngay trong tháng 8/2026 để tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ.
Thời gian tới, Ban Chỉ đạo quốc gia tiếp tục chỉ đạo rà soát, xác minh, hội thảo kết luận thông tin về mộ liệt sĩ tại các khu vực như Sân bay Tân Sơn Nhất, Thành phố Hồ Chí Minh; Đồi Quân y Bắc Sơn, Thành phố Đồng Nai; Căn cứ Cồn Tiên, tỉnh Quảng Trị; các điểm cao thuộc Mặt trận Vị Xuyên, tỉnh Tuyên Quang.
Các thông tin về mộ liệt sĩ tập thể do tổ chức, cá nhân cung cấp cũng được tập trung xác minh để sớm triển khai tìm kiếm, quy tập.
Ban Chỉ đạo quốc gia yêu cầu đẩy nhanh tiến độ lấy mẫu, bàn giao mẫu hài cốt liệt sĩ; chỉ đạo các Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại Lào và Campuchia chuẩn bị lên đường làm nhiệm vụ mùa khô 2026-2027, sớm hơn định kỳ hằng năm, nhằm tìm kiếm, quy tập những trường hợp đã có thông tin. Việc hoàn thành rà phá bom mìn tại vùng lõi Vị Xuyên cũng được xác định là nhiệm vụ cấp thiết để sớm tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ tại khu vực này.
Ban Chỉ đạo quốc gia sẽ tổ chức các đoàn công tác kiểm tra việc thực hiện Chiến dịch 500 ngày đêm tại một số quân khu và địa phương trọng điểm theo kế hoạch đã đề ra.
