LCĐT - Đảo Song Tử Tây nằm ở vị trí tiền tiêu của Quần đảo Trường Sa, nhìn ra tuyến hàng hải quốc tế giữa Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, chính vì thế, ngọn hải đăng ở đây được ví như “mắt thần” trên Biển Đông không chỉ ngày đêm chiếu sáng dẫn hướng cho tàu, thuyền qua lại an toàn, mà còn là cột mốc khẳng định chủ quyền biển, đảo của Tổ quốc.
Nằm cách đất liền hơn 300 hải lý (mỗi hải lý tương đương với 1,8 km), đảo Song Tử Tây có diện tích khoảng 0,22 km2. Đây là đảo cao nhất trong Quần đảo Trường Sa. Do đó, các nhà hàng hải thường dùng ngọn hải đăng Song Tử Tây làm điểm chuyển hướng cho tàu qua lại trên tuyến hàng hải quốc tế từ Hồng Kông (Trung Quốc) đi Sing-ga-po và Manila (Phi-líp-pin). Ngoài chức năng dẫn đường cho tàu, thuyền qua lại khu đường hàng hải quốc tế, hải đăng Song Tử Tây còn là ngọn đèn đánh dấu tọa độ, làm điểm tựa cho ngư dân Việt Nam khi ra Biển Đông khai thác, đánh bắt hải sản.
Trong chuyến công tác ra Trường Sa dịp tết Quý Mão 2023, vì lý do đặc biệt mà tàu của chúng tôi phải neo đậu phía ngoài đảo Song Tử Tây 6 ngày. Hằng ngày, tôi cùng đồng nghiệp và cán bộ, chiến sĩ Vùng 4 Hải quân lên boong tàu ngắm đảo từ xa. Ngọn hải đăng trên đảo cùng những câu chuyện xung quanh nó được nhắc đến nhiều nhất. Vậy là khi lên đảo, điểm đến đầu tiên chúng tôi ghé thăm chính là nơi đặt ngọn hải đăng.
Mời chúng tôi ra bàn uống nước bên gốc bàng vuông rợp bóng nằm ngay dưới chân Trạm Hải đăng Song Tử Tây, Trạm trưởng Vũ Quang Cách (sinh năm 1971, quê Hải Phòng) vừa pha trà mời khách, vừa kể: Được Nhà nước xây dựng và đưa vào hoạt động năm 1993, với tuổi đời gần 30 năm, trước sóng gió khắc nghiệt và sự mặn mòi của nước biển, ngọn hải đăng Song Tử Tây vẫn hiên ngang đứng vững, chưa đêm nào tắt đèn dẫn hướng. Ban ngày, tàu, thuyền có thể nhìn thấy ngọn hải đăng từ khoảng cách 8 hải lý và ban đêm là 21 hải lý.
Cũng theo anh Cách, trong số 9 ngọn hải đăng trên Quần đảo Trường Sa thì ngọn hải đăng đảo Song Tử Tây có nhiều điểm đặc biệt. Thứ nhất, đây là ngọn hải đăng được xây dựng và đưa vào hoạt động sớm nhất ở khu vực Quần đảo Trường Sa. Theo thiết kế, hải đăng Song Tử Tây cao gần 40 m, được xây theo hình tháp tròn ở góc phía Đông của đảo, vì ở vị trí này sẽ đón ánh nắng mặt trời buổi sớm và cũng phát những tia sáng đầu tiên khi mặt trời lặn về phía Biển Đông. Điểm đặc biệt thứ 2 là trụ chính và các bậc cầu thang lên vị trí cao nhất nơi đặt đèn chiếu bên trong ngọn hải đăng được làm hoàn toàn bằng gỗ lim nguyên khối. Điểm đặc biệt thứ 3 là ngọn hải đăng này có chiều cao lớn nhất trong số 9 ngọn hải đăng trên Quần đảo Trường Sa nên tàu, thuyền có thể nhìn thấy từ khoảng cách trên 21 hải lý.
“Để hải đăng Song Tử Tây không bao giờ tắt, cán bộ, kỹ sư, nhân viên vận hành phải làm việc ngày đêm trong môi trường khắc nghiệt, bất kể nắng hay mưa, mùa biển lặng hay bão tố và trong mọi hoàn cảnh, ngọn hải đăng không bao giờ được tắt, đó là nguyên tắc, là mệnh lệnh từ đất liền. Cũng vì tính chất công việc mà quân và dân trên đảo gọi chúng tôi là “những người thợ đèn”. Bây giờ anh em, cán bộ làm nhiệm vụ ở Trạm Hải đăng Song Tử Tây đã bớt khó khăn hơn rất nhiều so với trước bởi tàu tiếp vận của công ty và tàu ngư dân ghé đảo thường xuyên, vì thế, lương thực, thực phẩm không thiếu. Vả lại, giờ ở đảo có đủ nước ngọt, điện sinh hoạt và có cả truyền hình vệ tinh xem nên cũng vơi nỗi buồn nhớ đất liền” - Trạm trưởng Vũ Quang Cách tâm sự.
Câu chuyện giữa chúng tôi với Trạm trưởng Vũ Quang Cách đang dở dang thì anh Vũ Văn Nam, kỹ thuật viên của trạm vào báo cáo, hiện gió đã giảm cấp, anh em kỹ thuật đã chuẩn bị xong phương tiện bảo dưỡng hệ thống điện và đèn của ngọn hải đăng để hoạt động tốt nhất trong dịp tết. Cùng leo lên cột đèn và tận mắt chứng kiến công việc của cán bộ kỹ thuật Trạm Hải đăng Song Tử Tây mới thấy hết sự vất vả của các anh. Do gió biển có hơi nước nhiễm mặn nên những thiết bị của ngọn hải đăng hay bị gỉ sét, nếu không bảo quản thường xuyên đèn dễ chập, cháy và hỏng hóc.
Vừa thoăn thoắt lau bóng đèn chính, kỹ thuật viên Vũ Văn Nam vừa bộc bạch: Anh sinh năm 1990 (quê Hải Phòng), sau khi học xong Đại học Hàng hải, anh được Công ty Bảo đảm an toàn hàng hải Biển Đông và Hải đảo tuyển dụng và phân công ra công tác tại Trạm Hải đăng Song Tử Tây từ tháng 7/2022. Trong việc duy trì hoạt động của ngọn hải đăng thì vất vả nhất là bảo dưỡng bóng đèn, bởi đây là vị trí cao nhất, mỗi khi biển động, công việc lau bóng đèn càng nguy hiểm, trên tháp đèn, gió thổi mạnh khiến các tấm kính rung bần bật. Theo quy định, đèn hải đăng Song Tử Tây hoạt động từ 17 giờ 30 phút ngày hôm trước đến 5 giờ 30 phút sáng hôm sau. Ngày nào có dông gió, sương mù, thời tiết xấu thì phải mở đèn sớm hơn và tắt muộn hơn. Khi gặp sự cố, đèn chính bị hỏng, thì đèn phụ được bật lên để thay thế và ngay lập tức phải khắc phục sự cố đèn chính. Trong bất luận điều kiện nào, đèn hải đăng không được tắt.
“Khi nhận nhiệm vụ ra đảo Song Tử Tây công tác, dù đã chuẩn bị tinh thần, nhưng những ngày đầu cũng nhớ đất liền, nhớ vợ con, cha mẹ da diết, có những lúc thèm nghe tiếng cười của trẻ thơ đến quay quắt. Tuy nhiên, dù khó khăn đến đâu nhưng chưa một giây phút nào, cán bộ làm việc tại Trạm sao nhãng nhiệm vụ, bởi chúng tôi luôn hiểu và tự hào về nhiệm vụ mà Đảng, Nhà nước đã giao là canh giữ “mắt thần” trên Biển Đông; hỗ trợ, đảm bảo an toàn tàu, thuyền trên biển, giúp ngư dân vươn khơi, bám biển, góp phần khẳng định chủ quyền, bảo vệ biển, đảo thiêng liêng của Tổ quốc” - anh Nam nói.
Nghe những chia sẻ của anh Nam, chúng tôi tin anh cùng đồng nghiệp trẻ của mình sẽ tiếp bước những lớp đàn anh đi trước, giữ mãi ánh sáng của “mắt thần” trên đảo tiền tiêu Song Tử Tây.
Được biết, bước sang năm mới này, Trạm Hải đăng Song Tử Tây được đầu tư hệ thống điện gió và điện năng lượng mặt trời cùng hệ thống điều khiển có cảm biến ánh sáng để tự động bật tắt đèn khi trời tối. Tuy nhiên, cán bộ quản lý vận hành ở đây vẫn dự phòng máy nổ phát điện để đảm bảo vận hành đèn dẫn hướng bình thường trong mọi điều kiện.
Nói về hoạt động của ngọn hải đăng trên đảo, Thượng tá Nguyễn Xuân Trường, Chỉ huy trưởng đảo Song Tử Tây cho biết: Việc xây dựng và vận hành ngọn hải đăng trên đảo được tuân theo luật pháp quốc tế và được Cơ quan Quỹ đạo quốc tế và Hiệp hội Báo hiệu hàng hải quốc tế ghi nhận trên hải đồ quốc tế. Từ khi được xây dựng, ngọn hải đăng trên đảo Song Tử Tây đóng vai trò rất quan trọng, là “mắt thần” của đảo đúng như tên gọi mà quân và dân ở đây đã đặt…
