Ít ai biết rằng, bản nhạc rừng ấy từng bị những tiếng nổ đùng, đoàng của súng săn lấn át suốt bao nhiêu năm. Nhưng giờ đây, núi rừng Lào Cai đã vắng tiếng súng để nhường chỗ cho tiếng chim ca, cho sự trở lại của những loài muông thú nhỏ bé như sóc, chiết, dúi.
Tại nhiều thôn bản vùng cao, suốt một thời gian dài xuất hiện những phường săn tinh nhuệ với súng tự chế. Ông Triệu Văn Minh - khu Đồng Máy, xã Việt Hồng kể lại: “Người Đồng Phú, Đồng Máy săn bắn rất giỏi. Những chuyến đi qua đêm, những bước chân xuyên rừng, vượt núi để săn bắn khiến thú cũng thưa dần. Nhưng đó là quá khứ, một quá khứ nhận thức kém nên đói nghèo. Giờ khác rồi, bà con không săn bắn nữa mà trồng tre măng, trồng quế để làm giàu, để gọi chim muông về hót cho thanh bình”.
Thay đổi kỳ diệu ấy có được là nhờ sự vào cuộc kiên trì, bền bỉ của cấp ủy, chính quyền và lực lượng chức năng các địa phương trong chiến dịch thu hồi vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ trong Nhân dân.
Trong những năm qua, Công an tỉnh Yên Bái và Lào Cai (trước hợp nhất) đã mở nhiều đợt cao điểm tổng rà soát, vận động toàn dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ, pháo và đạt nhiều kết quả ấn tượng: từ giữa năm 2023 đến nay, đã vận động, thu hồi được hơn 26.000 vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ các loại.
Chỉ tính riêng năm 2025, Công an tỉnh Lào Cai đã thu hồi 18.159 vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo, đạt 312% so với năm 2024; đến nay đã có gần 300 thôn, tổ dân phố đăng ký không tàng trữ vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ trái phép.
Có lẽ chỉ những chiến sĩ công an trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động bà con Nhân dân giao nộp vũ khí mới hiểu, việc thuyết phục bà con từ bỏ những khẩu súng - thứ đã gắn bó với đời sống, tập tục của nhiều thế hệ - không phải chuyện một sớm một chiều.
Thượng tá Phạm Duy Thịnh - Chánh Văn phòng Cơ quan cảnh sát điều tra Công an Lào Cai, nguyên Trưởng Công an huyện Văn Yên (tỉnh Yên Bái trước hợp nhất), từng chia sẻ với chúng tôi trong một buổi đi thực tế dưới tán rừng Khe Phầy, Ba Khuy: “Thu hồi vũ khí, nhất là súng kíp không hề dễ dàng, bởi với đồng bào Mông, Dao súng là vật bất ly thân của nhiều người đàn ông để diệt thú dữ; tiếng súng còn nằm trong nghi lễ tâm linh của nhiều dòng họ… Khó khăn là vậy nhưng lực lượng công an vẫn kiên trì vận động, đã áp dụng mọi biện pháp, trong đó có cả việc đổi vũ khí lấy lương thực… nên đã có nhiều kết quả tốt”.
Về thôn Khe Phầy, xã Tân Hợp, đứng giữa đại ngàn rừng xanh, chúng tôi được nghe ông Lý Hai kể về câu chuyện săn bắn của mình: Ngày trước, khắp những ngọn đồi, lưng núi quanh làng, quanh xã đều in dấu chân tôi. Thú to thì bắn đạn cắn; thú nhỏ bắn đạn bi; chim muông, sóc nhỏ thì dùng súng hơi, súng cồn…
“Nhưng đó là chuyện xưa rồi” - ông Hai cười, ánh mắt có chút áy náy - “giờ súng đã giao nộp cho công an, chuyện săn bắn đã trở thành kỷ niệm sai lầm của một thời. Tôi không đi săn bắn nữa, vì làm vậy là vi phạm pháp luật”.
Lời kể của ông Lý Hai cũng là câu chuyện của biết bao người dân tộc thiểu số khác ở Lào Cai. Họ đã từng xem súng là một phần không thể thiếu trong đời sống, là phương tiện mưu sinh, là vật gia bảo cha ông để lại. Nhưng giờ đây, họ đã hiểu rằng tàng trữ, chế tạo và săn bắn thú rừng là vi phạm pháp luật. Thực tế cho thấy, đã có rất nhiều câu chuyện thương tâm xảy ra liên quan đến súng tự chế, như: săn thú nhưng bắn nhầm vào người; súng cướp cò gây thương vong; giải quyết mâu thuẫn bằng súng...
Còn nhớ, sau buổi tuyên truyền, vận động người dân giao nộp vũ khí, vật liệu nổ, công cụ hỗ trợ và pháo dịp cuối năm 2025, ông Triệu Khánh Thiện - Phó Chủ tịch UBND xã Hưng Khánh đã chia sẻ với chúng tôi: "Gắn bó là thế, quý trọng là thế mà bà con vẫn sẵn lòng mang nộp cho công an. Đó chính là thành quả của cuộc “cách mạng” trong nhận thức của đồng bào. Rất nhiều khẩu súng còn bóng loáng, là vật gia bảo của đời cha ông để lại được trao tận tay cán bộ công an cùng lời cam kết mãi mãi từ bỏ thú vui săn bắn”.
Ông Lý Minh - nguyên Chủ tịch UBND xã Đại Sơn, là người có uy tín trong cộng đồng đã chia sẻ với chúng tôi một câu chuyện về tập tục của người Dao: “Theo phong tục, người có 12 đèn (phong tục cấp sắc của người Dao) khi chết, trong tang lễ phải bắn súng. Tuy nhiên, giờ tập tục này đã được loại bỏ vì như vậy là vi phạm pháp luật”.
Những thay đổi trên là một tín hiệu đáng mừng. Bởi, từ những tập tục lâu đời, người dân vùng cao Lào Cai đã dần chuyển mình, ý thức pháp luật được nâng lên rõ rệt.
Khi nhận thức pháp luật được nâng cao, tình trạng tự chế tạo vũ khí trong đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao giờ đã chấm dứt; số người lén lút vào rừng săn bắn giờ cũng không còn. Chỉ tính riêng tại xã Tân Hợp, năm 2025, lực lượng chức năng đã thu nhận 173 vũ khí các loại, trong đó chủ yếu là súng săn. Đặc biệt, tại buổi phát động thu nộp vũ khí, vật liệu nổ tại thôn Nà Hẩu - khu dân cư nằm trong Khu bảo tồn thiên nhiên Nà Hẩu vừa qua đã thu hút được rất đông bà con tham gia. Kết quả thu được không chỉ là những khẩu súng mà còn là nhận thức người dân đã thay đổi - sự thay đổi có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học cho khu bảo tồn mang tầm vóc quốc gia này.
Lào Cai “làm sạch” vũ khí, vật liệu nổ và công cụ hỗ trợ trong dân. Đó là một quyết tâm chính trị rất lớn của các cấp chính quyền và lực lượng công an; thành quả là an ninh xã hội thêm bình yên, vững chắc; núi rừng rộn ràng thanh âm của cây xanh, suối chảy và tiếng chim ca. Hệ sinh thái rừng đang hồi sinh, những loài thú nhỏ như sóc, chiết, dúi - “cư dân” rừng tự nhiên từng bỏ chạy vì tiếng súng nay đã trở lại trong yên bình.
