Mô hình canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính đang dần thay đổi tập quán sản xuất của người nông dân các xã: Khánh Yên, Dương Quỳ và Bảo Hà. Thay vì tưới ngập liên tục như trước, nhiều hộ đã áp dụng kỹ thuật tưới ngập khô xen kẽ, bón phân thông minh, quản lý dịch hại tổng hợp, vừa tiết kiệm chi phí vừa bảo vệ môi trường.
Ông La Văn Quyết ở thôn Sung 1, xã Khánh Yên chia sẻ: Chúng tôi làm gieo cấy thưa hơn, áp dụng phương pháp tưới ngập, khô xen kẽ giúp giảm lượng nước tưới. Đồng thời, bón phân cân đối, phân bón vi sinh làm tăng hiệu quả, giảm lượng khí thải nitơ oxit. Ruộng vẫn tốt mà chi phí giảm rõ rệt, năng suất lại cao hơn trước.
Mô hình canh tác lúa thông minh, giảm phát thải khí nhà kính trên cây lúa được Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ Nông nghiệp tỉnh Lào Cai phối hợp với Công ty cổ phần Nano BSB triển khai trên 400 ha tại các xã: Khánh Yên, Dương Quỳ và Bảo Hà. Trong đó, vụ xuân là 189 ha và vụ mùa là trên 200 ha.
Trực tiếp tham gia xây dựng mô hình, ông Nguyễn Ngọc Thao - cán bộ Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ Nông nghiệp tỉnh Lào Cai cho biết thêm: Phương pháp canh tác mới ngoài việc giảm phát thải khí nhà kính còn giúp giảm khoảng 10% chi phí đầu vào, tăng 10 - 12% tỷ suất lợi nhuận. Hướng tới mục tiêu phát triển nông nghiệp xanh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Không những vậy, việc canh tác theo tiêu chuẩn giảm phát thải đang mở ra cơ hội kinh tế mới cho người dân.
Khi hành lang pháp lý được hoàn thiện, việc đạt được các chứng nhận quốc tế về canh tác giảm phát thải sẽ là “tấm vé” để nông dân tham gia vào thị trường tín chỉ carbon toàn cầu. Từ đó, tạo ra nguồn thu nhập bền vững.
Câu chuyện về nông nghiệp xanh cũng được nhiều nông dân xã Trấn Yên áp dụng với nhiều cách làm đơn giản nhưng hiệu quả, bằng cách xử lý phế phẩm sau mỗi vụ sản xuất.
Trước kia, thân cây dâu, phân tằm sau thu hoạch thường bị đốt bỏ hoặc thải ra môi trường. Giờ đây, những phế phẩm ấy được tận dụng để ủ phân hữu cơ. Trong khu vườn nhỏ của gia đình, chị Nguyễn Thị Phương ở thôn Đồng Trạng, xã Trấn Yên đã xây dựng bể chứa, ủ phân tằm của vụ trước để bón cho cây trồng vụ sau, tạo thành vòng tròn khép kín, hạn chế tối đa phát thải ra môi trường.
Chị Phương cho biết: Từ khi sử dụng phân chuồng tự ủ, lượng phân hoá học giảm đi đáng kể. Cây trồng ít sâu bệnh hơn, đất tơi xốp hơn và chi phí sản xuất cũng giảm theo. Ví dụ như trước kia, 1 sào trồng dâu phải sử dụng từ 50 - 60 kg phân hoá học thì nay dùng phân tằm và thân cây dâu để ủ thành phân bón thì chỉ cần dùng 20 - 30kg. Hiệu quả không chỉ thể hiện ở con số mà còn ở cảm nhận rất rõ ràng của người làm nông khi đất và cây “khỏe” hơn qua từng vụ.
Sản xuất nông nghiệp tuần hoàn, nông nghiệp xanh đang từng bước thay đổi thói quen sản xuất của người dân. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 520 ha sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại các địa phương như: Lùng Phình, Bắc Hà, Sa Pa, Dền Sáng, Y Tý và Mường Hum; vùng trồng bưởi Đại Minh có diện tích khoảng 500 ha đạt tiêu chuẩn OCOP 4 sao; vùng trồng dược liệu tại phường Sa Pa và xã Tả Phìn với diện tích 50 ha đã đạt chứng nhận GACP - tiêu chuẩn do Tổ chức Y tế Thế giới ban hành, đảm bảo quy trình sản xuất sạch, truy xuất nguồn gốc rõ ràng…
Tại thôn Yên Dũng, xã Xuân Ái, mô hình sản xuất nông nghiệp trong nhà kính của ông Đinh Xuân Trung cũng cho thấy hiệu quả rõ nét. Trong khoảng 2.000 m2, các luống rau, giàn dưa đều sinh trưởng xanh tốt, không mùi thuốc trừ sâu, không hóa chất. Mô hình này được ông Đinh Xuân Trung triển khai từ năm 2021.
Ông Trung cho biết: Chi phí ban đầu bỏ ra khá cao, khoảng 200 - 300 nghìn/m2. Nhưng ngược lại ưu điểm là sản phẩm sạch và không phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và tận dụng được toàn bộ thực bì sau mỗi vụ thu hoạch. Từ đó cải tạo đất và giảm phát thải khí nhà kính bởi mỗi tấn phụ phẩm nếu bị đốt sẽ phát sinh khoảng 300 - 350kg khí CO2.
Để các mô hình sản xuất nông nghiệp xanh, giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp được nhân rộng, tỉnh Lào Cai đã đẩy mạnh công tác thông tin, tuyên truyền; hỗ trợ người dân phát triển chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp xanh, các bon thấp, nhất là chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ có liên kết với vùng nguyên liệu, áp dụng công nghệ tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và phù hợp với tiêu chuẩn xuất khẩu hoặc nhu cầu tiêu dùng xanh trong nước.
Đồng thời, xây dựng các mô hình trồng trọt, chăn nuôi hữu cơ, kinh tế tuần hoàn; ứng dụng công nghệ vi sinh trong ủ phân, công nghệ tách phân và nước tiểu trong chăn nuôi, nâng cao hiệu quả xử lý chất thải chăn nuôi và sản xuất phân bón hữu cơ, nhằm giảm thiểu chất thải và chi phí; hỗ trợ đầu tư trồng mới, trồng lại và chuyển đổi rừng trồng gỗ nhỏ chu kỳ ngắn (5 - 6 năm) sang trồng rừng gỗ lớn chu kỳ dài (10 - 15 năm). Từ đó, hướng tới mục tiêu đến năm 2030 có 70% phụ phẩm cây trồng được thu gom, xử lý, tái sử dụng nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và giảm phát thải khí nhà kính.
Ông Lương Quang Thạch - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông và Dịch vụ nông nghiệp tỉnh Lào Cai cho biết thêm: Thời gian tới, chúng tôi sẽ tăng cường thông tin, tuyên truyền về hiệu quả của mô hình canh tác giảm phát thải, nông nghiệp xanh; tập trung đào tạo, tập huấn nâng cao năng lực của bà con nông dân trong việc canh tác giảm phát thải; tập huấn nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ khuyến nông cơ sở để truyền tải tiến bộ kỹ thuật canh tác giảm phát thải thực hiện trong điều kiện ở cơ sở. Đồng thời, tiếp tục xây dựng các mô hình trình diễn để bà con được trực tiếp tham gia thực hiện.
Từ những mô hình cụ thể, cách làm thiết thực của người nông dân, nông nghiệp xanh ở Lào Cai không còn là khái niệm mà đang hiện hữu rõ nét trên từng diện tích đất canh tác. Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu còn là hướng đi tất yếu để nâng cao giá trị nông sản, cải thiện sinh kế cho người dân, góp phần cùng cả nước thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.
