Nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn ở độ cao từ 1.000 đến hơn 3.000 m, Vườn Quốc gia Hoàng Liên là một trong những khu rừng đặc dụng có giá trị đa dạng sinh học hàng đầu Việt Nam.
Với tổng diện tích tự nhiên 28.498 ha (trong đó, Lào Cai 20.998 ha, Lai Châu 7.500 ha), tỷ lệ che phủ rừng đạt 90,29%, nơi đây được ví như "kho báu xanh" của vùng Tây Bắc và là Vườn Di sản ASEAN nhờ hệ sinh thái đặc biệt cùng nguồn gen quý hiếm.
Kho báu đa dạng sinh học giữa đại ngàn
Địa hình phân tầng của dãy Hoàng Liên Sơn đã tạo nên hệ sinh thái chuyển tiếp từ nhiệt đới, cận nhiệt đới đến ôn đới, hình thành những cánh rừng nguyên sinh với giá trị sinh học đặc biệt.
Đến nay, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đã ghi nhận 2.853 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 1.064 chi của 6 ngành thực vật.
Trong số đó có 147 loài nằm trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ IUCN, cùng nhiều loài đặc hữu, chiếm khoảng 25% tổng số loài thực vật đặc hữu của Việt Nam.
Vườn cũng là nơi phân bố của nhiều loài thực vật quý hiếm, tiêu biểu như vân sam Phan Si Păng, thiết sam, pơ mu, các loài đỗ quyên, hoàng liên, sâm vũ diệp. Theo kết quả ghi nhận, hệ thực vật tại đây có 172 loài phong lan, 36 loài đỗ quyên, 754 loài cây thuốc và 6 quần thể cây Di sản Việt Nam.
Không chỉ giàu về thực vật, vườn còn ghi nhận 599 loài động vật có xương sống trên cạn, gồm 98 loài thú, 346 loài chim, 67 loài bò sát và 88 loài lưỡng cư. Bên cạnh đó, còn có 304 loài bướm, 89 loài bọ cánh cứng ăn lá và 18 loài bọ cánh cứng kẹp kìm, tạo nên hệ sinh thái có giá trị lớn về bảo tồn, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch sinh thái.
Mỗi bước chân là một trải nghiệm
Khác với nhiều điểm du lịch thiên về nghỉ dưỡng, hành trình khám phá Vườn Quốc gia Hoàng Liên là hành trình để du khách thực sự hòa mình vào thiên nhiên.
Lần đầu đặt chân đến Sa Pa, chị Lami, du khách đến từ Maldives, không giấu được sự thích thú khi khám phá khu rừng nguyên sinh.
Không chỉ thu hút du khách quốc tế, khu rừng còn để lại dấu ấn sâu sắc trong lòng nhiều du khách trong nước nhờ vẻ đẹp nguyên sơ của khu rừng.
Trong kỳ báo cáo từ ngày 15/5 đến 15/6/2026, Vườn Quốc gia Hoàng Liên đón 20.085 lượt khách, đạt 70,47% kế hoạch năm. Trong đó, 11.088 lượt khách quốc tế, chiếm 55,2% và 8.997 lượt khách trong nước, chiếm 44,8%.
Đáng chú ý, điểm Suối Vàng - Thác Tình Yêu vẫn tiếp tục là điểm đến hấp dẫn nhất với 15.968 lượt khách, chiếm gần 80% tổng lượng khách, tiếp theo là tuyến leo núi Fansipan (Trạm Tôn) với 4.006 lượt khách.
Đặc biệt, dù mới đưa vào khai thác, điểm Rừng Già Hoàng Liên cũng bước đầu thu hút du khách, mở ra dư địa phát triển thêm các sản phẩm du lịch sinh thái chất lượng cao.
Khai thác du lịch gắn với bảo tồn
Theo ông Nguyễn Hữu Hạnh - Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, bảo tồn luôn là mục tiêu cốt lõi, còn du lịch sinh thái là động lực để phát huy giá trị tài nguyên thiên nhiên, nâng cao nhận thức cộng đồng và tạo thêm nguồn lực cho công tác bảo tồn.
Thay vì phát triển du lịch bằng mọi giá, vườn lựa chọn hướng đi có kiểm soát, tuân thủ nghiêm Luật Lâm nghiệp và các quy định về quản lý rừng đặc dụng.
Hiện nay, vườn đang khai thác hiệu quả nhiều sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng, gồm các tuyến leo bộ chinh phục đỉnh Fansipan theo ba cung đường Trạm Tôn, Cát Cát và Sín Chải; các điểm tham quan Suối Vàng - Thác Tình Yêu, Rừng Già Hoàng Liên, quần thể cây Di sản Việt Nam và các chương trình giáo dục môi trường dành cho học sinh, sinh viên.
Tất cả các sản phẩm đều được xây dựng theo nguyên tắc hạn chế tối đa tác động đến hệ sinh thái.
Hoạt động du lịch được quản lý chặt chẽ thông qua việc cấp phép, kiểm soát số lượng khách, quy định bắt buộc sử dụng hướng dẫn viên và porter đã được tập huấn, đồng thời thực hiện cấp thẻ ra vào rừng theo quy định.
Bên cạnh đó, tăng cường quản lý chất thải, hạn chế rác thải nhựa và phục hồi sinh cảnh sau khai thác. Vườn thực hiện nguyên tắc "không để lại dấu vết", không bố trí thùng rác trên các tuyến leo núi Fansipan, yêu cầu du khách tự mang toàn bộ rác ra khỏi rừng sau hành trình.
Kho báu thiên nhiên giữa đại ngàn
Theo ông Nguyễn Hữu Hạnh - Giám đốc Vườn Quốc gia Hoàng Liên, khu rừng nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn không chỉ là nơi lưu giữ hệ sinh thái đặc hữu với nhiều loài động, thực vật quý hiếm mà còn là không gian sinh sống lâu đời của cộng đồng các dân tộc Mông, Dao, Giáy, Tày giàu bản sắc văn hóa. Phát huy những giá trị đó, Vườn Quốc gia Hoàng Liên phát triển du lịch sinh thái gắn với bảo tồn và sinh kế của người dân vùng đệm.
Tại xã Tả Van, nhiều hộ dân đã phát triển mô hình du lịch cộng đồng với các dịch vụ homestay, hướng dẫn trekking và porter.
Mô hình này không chỉ tạo việc làm, nâng cao thu nhập mà còn khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng, gìn giữ cảnh quan thiên nhiên và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống.
Khi được hưởng lợi từ rừng một cách hợp pháp và bền vững, cộng đồng địa phương trở thành lực lượng quan trọng đồng hành cùng Ban Quản lý vườn trong việc gìn giữ, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển du lịch bền vững.
Giữ màu xanh cho tương lai
Trước những thách thức từ biến đổi khí hậu và áp lực gia tăng của hoạt động du lịch, tỉnh Lào Cai cùng Ban Quản lý Vườn Quốc gia Hoàng Liên đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên và phát triển du lịch bền vững. Trong đó, đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ như tuần tra rừng bằng SMART, giám sát bằng flycam, điều tra đa dạng sinh học bằng ODK Collect, đồng thời triển khai Đề án phát triển du lịch sinh thái đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Các giải pháp hướng tới mục tiêu bảo tồn tính toàn vẹn của hệ sinh thái, gìn giữ đa dạng sinh học, thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao sinh kế cho cộng đồng địa phương.
