Không ồn ào hay dễ nhận thấy, hành trình của trẻ tự kỷ là những bước đi rất nhỏ, nhưng mỗi tiến bộ đều là kết quả của sự kiên trì và tình yêu thương bền bỉ.
Kiên trì mở lối cho những bước đi đầu tiên
Tại Khoa Trị liệu - Phục hồi chức năng, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh, mỗi ngày bắt đầu bằng những giờ can thiệp cá nhân. Mỗi em nhỏ là một thế giới riêng, với những khó khăn khác nhau trong giao tiếp, nhận thức và hành vi. Có em mất rất nhiều thời gian để làm quen với môi trường, có em phải kiên trì tập từng kỹ năng nhỏ như giao tiếp bằng mắt, gọi tên hay thực hiện một yêu cầu đơn giản.
Để xây dựng được lộ trình phù hợp, đội ngũ y bác sĩ và chuyên gia tâm lý phải đánh giá kỹ lưỡng từng trường hợp. Thạc sỹ tâm lý Nguyễn Thị Mẫn, Khoa Trị liệu - Phục hồi chức năng, Trung tâm Chăm sóc sức khỏe tâm thần, Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh Lào Cai chia sẻ: Không có “công thức chung” cho tất cả, mỗi trẻ đều cần một phương pháp riêng, phù hợp với mức độ phát triển và khả năng tiếp nhận. Các phương pháp như trị liệu ngôn ngữ, can thiệp hành vi, hoạt động trị liệu được áp dụng linh hoạt, kết hợp giữa chuyên môn và sự thấu hiểu. Bởi với trẻ tự kỷ, áp lực hay sự nóng vội có thể khiến mọi nỗ lực trở nên khó khăn hơn.
Song hành với các buổi trị liệu là sự đồng hành không thể thiếu của gia đình. Nhiều bậc phụ huynh ban đầu rơi vào tâm trạng hoang mang, lo lắng, thậm chí còn mặc cảm khi con mình không giống những đứa trẻ khác. Nhưng khi được tư vấn, hướng dẫn, họ dần thay đổi cách tiếp cận, học cách lắng nghe, kiên trì cùng con trong từng hoạt động nhỏ hằng ngày. Chính sự gắn bó ấy đã tạo nên môi trường an toàn, giúp trẻ tự tin hơn trong quá trình phát triển.
Chị Nguyễn Thị Phương ở xã Trấn Yên chia sẻ: “Trước đây tôi rất lo lắng cho tương lai của con. Nhưng khi con được học ở đây, tôi thấy con vui hơn, tự tin hơn. Cháu đã biết chào hỏi những người xung quanh, biết thể hiện tình cảm với mẹ. Đó là điều mà trước đây tôi chưa từng nghĩ tới”.
Lan tỏa vòng tay sẻ chia
Không chỉ dừng lại ở mỗi gia đình hay các cơ sở y tế, các mô hình hỗ trợ cộng đồng đang góp phần mở rộng cơ hội hòa nhập cho trẻ tự kỷ.
Tại Công ty TNHH xã hội Hương Giang (phường Yên Bái), các em không chỉ được chăm sóc, giáo dục mà còn được hướng dẫn kỹ năng sống, tham gia các hoạt động thực hành phù hợp. Trong không gian xưởng nhỏ, những đôi tay còn vụng về dần trở nên linh hoạt hơn khi làm quen với các công việc đơn giản. Mỗi sản phẩm hoa mộc, tranh mộc hoàn thành không chỉ là kết quả lao động mà còn là minh chứng cho sự tiến bộ của các em.
Chị Lương Thị Thu Hà, Giám đốc Công ty TNHH Xã hội Hương Giang cho biết, đối với trẻ tự kỷ, điều quan trọng không nằm ở việc các em có thể đạt được những thành tựu lớn đến đâu, mà ở từng bước tiến nhỏ khi các em có thể tự mình thực hiện các hoạt động trong cuộc sống hàng ngày. Vì vậy, trung tâm luôn kiên trì xây dựng các hoạt động phù hợp với từng khả năng, giúp trẻ hình thành thói quen, rèn luyện kỹ năng và tăng dần sự tự tin.
“Khi các con cảm nhận được sự tin tưởng và yêu thương, các con sẽ cởi mở hơn, chủ động hơn trong giao tiếp và sinh hoạt hằng ngày” - chị Lương Thị Thu Hà chia sẻ.
Theo các chuyên gia, tự kỷ không phải là căn bệnh có thể chữa khỏi theo cách thông thường, mà là một dạng rối loạn phát triển cần được can thiệp sớm và lâu dài. Điều quan trọng nhất là sự kiên trì và đồng hành của cả gia đình và xã hội.
Thạc sỹ tâm lý Nguyễn Thị Sơn - Trung tâm Chăm sóc sức khoẻ tâm thần, Bệnh viện Đa khoa số 1 tỉnh nhấn mạnh: “Nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng cách, nhiều trẻ tự kỷ có thể cải thiện rõ rệt, thậm chí hòa nhập tốt với cộng đồng. Nhưng để làm được điều đó, cần rất nhiều sự kiên nhẫn và tình yêu thương”.
Theo Tổng cục Thống kê, ước tính, cứ 100 trẻ sinh ra thì có một trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ. Trong vòng 15 năm trở lại đây, số lượng trẻ tự kỷ tại Việt Nam đã tăng đáng kể và trở thành một vấn đề xã hội rất đáng lưu tâm. Cũng theo thống kê, tự kỷ chiếm 30% số trẻ mắc các khuyết tật học đường.
Thực tế cho thấy, khi trẻ được sống trong môi trường tích cực, được tôn trọng và thấu hiểu, các em sẽ có cơ hội phát triển tốt hơn. Không ít em đã có thể đến trường, học nghề, thậm chí tham gia lao động phù hợp với khả năng của mình.
Tuy nhiên, hành trình ấy vẫn còn nhiều khó khăn. Không phải gia đình nào cũng có điều kiện tiếp cận các dịch vụ can thiệp; không phải cộng đồng nào cũng thực sự hiểu và đồng cảm với trẻ tự kỷ. Vì vậy, rất cần sự chung tay của toàn xã hội, từ việc nâng cao nhận thức đến xây dựng thêm nhiều mô hình hỗ trợ thiết thực.
Yêu thương, trong câu chuyện của những đứa trẻ tự kỷ chính là sự kiên nhẫn lặp đi lặp lại một bài tập hàng trăm, hàng nghìn lần, là cái ôm động viên khi trẻ thất bại, là niềm vui vỡ òa khi con gọi được một tiếng “mẹ, cha”.
Khi yêu thương đủ lớn sẽ trở thành một liệu pháp. Không thay thế được y học, nhưng lại là nền tảng để mọi phương pháp can thiệp phát huy hiệu quả. Và chính từ “liệu pháp tinh thần” ấy, những đứa trẻ tự kỷ đang từng ngày bước ra khỏi thế giới riêng, chạm tới một cuộc sống trọn vẹn hơn.
