Thôn Trung Đô hiện có 192 hộ, hơn 800 nhân khẩu thuộc 6 dân tộc cùng sinh sống, trong đó đồng bào Tày chiếm đa số. Xe máy là phương tiện di chuyển chủ yếu của người dân, từ đi làm nương, đi chợ, đưa con đi học đến tham gia việc họ, việc thôn. Trên những cung đường vùng cao còn nhiều đèo dốc, việc chấp hành pháp luật về trật tự, an toàn giao thông không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn gắn trực tiếp với sự an toàn của mỗi gia đình và cộng đồng.
Từ thực tế đó, Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 2, Phòng Cảnh sát giao thông Công an tỉnh Lào Cai phối hợp với chính quyền xã Bảo Nhai xây dựng mô hình “Dòng họ Lâm chấp hành tốt pháp luật về trật tự, an toàn giao thông đường bộ”.
Dòng họ Lâm hiện có 27 hộ sinh sống tại xã Bảo Nhai và một số xã lân cận; riêng tại thôn Trung Đô có 8 hộ, khoảng 40 nhân khẩu.
Điểm đáng chú ý của mô hình là những quy định pháp luật được cụ thể hóa thành nội dung gần gũi, dễ nhớ: đi mô tô, xe máy phải đội mũ bảo hiểm; đã uống rượu, bia thì không lái xe; không giao xe cho người chưa đủ tuổi, chưa đủ điều kiện điều khiển phương tiện; chấp hành tốc độ, phần đường và làn đường.
Những nội dung này sẽ được lồng ghép trong các cuộc họp họ, sinh hoạt gia đình, việc hiếu, việc hỷ và hoạt động chung của thôn.
Ở mô hình này, sự nhắc nhở không chỉ đến từ quy định, chế tài của pháp luật mà còn gắn với danh dự gia đình, dòng họ và trách nhiệm nêu gương trước cộng đồng. Một lời góp ý của trưởng họ, người cao tuổi, người có uy tín thường gần gũi, dễ được tiếp nhận hơn, nhất là tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Không chỉ dừng ở việc ký cam kết, dòng họ Lâm dự kiến sẽ lồng ghép nội dung an toàn giao thông vào các buổi họp họ, sinh hoạt gia đình, việc hiếu, việc hỷ và các hoạt động chung của thôn.
Những lời nhắc giản dị như “đã uống rượu thì không lái xe”, “ra đường phải đội mũ bảo hiểm”, “không để con em chưa đủ tuổi điều khiển xe máy” được nhắc đi nhắc lại trong không gian gia đình, dòng họ sẽ giúp hình thành thói quen tự giác.
Theo anh Mai Văn Thởi - Bí thư Chi bộ thôn Trung Đô, công tác tuyên truyền pháp luật ở cơ sở vẫn còn gặp khó khăn do nhận thức của người dân chưa đồng đều, địa bàn phân tán và ảnh hưởng của một số tập quán sinh hoạt, nhất là việc sử dụng rượu, bia trong các dịp lễ, tết, cưới hỏi.
Ở vùng cao, tiếng nói của trưởng họ, người cao tuổi và người có uy tín có vai trò quan trọng. Khi nội dung tuyên truyền được nhắc lại trong dòng họ, gia đình, người dân sẽ dễ nghe, dễ nhớ và dễ thực hiện hơn.
"Mô hình mới triển khai nên chưa thể đánh giá ngay hiệu quả. Tuy nhiên, cấp ủy, chính quyền thôn kỳ vọng cách làm này sẽ tạo chuyển biến trong nhận thức, từ dòng họ Lâm lan tỏa đến các dòng họ và hộ gia đình khác" - anh Thởi kỳ vọng.
Từ góc độ quản lý nhà nước, xã Bảo Nhai xác định việc phát huy vai trò của trưởng thôn, trưởng dòng họ và người có uy tín là giải pháp phù hợp trong tuyên truyền, phổ biến pháp luật. Bởi, địa bàn xã rộng, dân cư phân tán, nhiều khu vực cách xa trung tâm, trong khi lực lượng làm công tác tuyên truyền còn mỏng.
Thực tế cho thấy, công tác bảo đảm trật tự, an toàn giao thông tại khu vực các xã Bắc Hà và Bảo Nhai vẫn còn nhiều áp lực. Trong 6 tháng đầu năm 2026, lực lượng chức năng đã phát hiện, xử lý 1.141 trường hợp vi phạm, phạt tiền hơn 2,38 tỷ đồng; tạm giữ 405 phương tiện và 952 giấy tờ, trong đó có 290 trường hợp vi phạm nồng độ cồn và 99 trường hợp học sinh vi phạm.
Những con số này cho thấy, bên cạnh tuần tra, kiểm soát và xử lý, việc tuyên truyền, phòng ngừa từ gia đình, dòng họ và cộng đồng vẫn rất cần thiết.
Trung tá Nguyễn Văn Hà - Phó Đội trưởng Đội Cảnh sát giao thông đường bộ số 2 cho biết, mô hình được xây dựng nhằm lựa chọn một dòng họ có nền nếp làm nòng cốt tuyên truyền, từ đó từng bước lan tỏa ra các thôn bản khác.
Cùng với mô hình tự quản, lực lượng cảnh sát giao thông tiếp tục đa dạng hóa hình thức tuyên truyền trực tiếp tại thôn bản, qua hệ thống loa truyền thanh và bằng tiếng dân tộc phù hợp để người dân dễ nghe, dễ hiểu, dễ thực hiện.
Mô hình mới đi vào hoạt động nên hiệu quả lâu dài cần thêm thời gian kiểm chứng. Tuy nhiên, cách làm tại thôn Trung Đô đã gợi mở một hướng tuyên truyền phù hợp với vùng cao: đưa pháp luật vào không gian gần gũi nhất là gia đình, dòng họ và cộng đồng thôn bản.
Khi mỗi cuộc họp họ không chỉ bàn việc gia đình mà còn nhắc nhau đội mũ bảo hiểm, không lái xe sau khi uống rượu, bia, không giao xe cho con em chưa đủ tuổi, pháp luật sẽ dần trở thành ý thức tự giác và trách nhiệm chung của cả dòng họ.
