Tròn 3 năm từ khi xung đột giữa Israel và phong trào Hamas bùng nổ ngày 7/10/2023, cục diện an ninh ở Dải Gaza vẫn chìm trong cảnh rối ren, với các cuộc không kích diễn ra thường xuyên. Kế hoạch hòa bình cho Dải Gaza, do Mỹ thúc đẩy, được kỳ vọng mang đến “ánh sáng cuối đường hầm”, nhưng đâu đó vẫn còn những hoài nghi, mơ hồ về tính khả thi của sáng kiến, do khác biệt lợi ích của các bên.
Ba năm giao tranh ở dải Gaza đã làm thay đổi sâu sắc bức tranh chính trị và an ninh ở toàn khu vực Trung Đông, với hơn 74.000 người Palestine thiệt mạng và những mặt trận đối đầu quân sự mới nổi lên trên khắp khu vực, trong đó nổi bật là giao tranh giữa quân đội Israel và phong trào Hezbollah ở Liban. Những số liệu do Hội nghị Liên hợp quốc về thương mại và phát triển (UNCTAD) công bố hồi cuối tháng 9/2026 phơi bày đời sống kiệt quệ, cùng tương lai vô định của người dân giữa đống hoang tàn, đổ nát của chiến tranh: 92% số cơ sở kinh tế ở Gaza bị hư hại hoặc phá hủy; GDP bình quân đầu người hằng ngày của Gaza là 0,58 USD; hơn 90% dân số trong độ tuổi lao động bị thất nghiệp.
Xung đột càng kéo dài, sức ép về việc chấm dứt xung đột càng lớn đối với các bên liên quan. Làn sóng biểu tình yêu cầu sớm chấm dứt giao tranh tại Gaza đã nổi lên ở Israel, phần nào phản ánh tâm lý mỏi mệt của người dân sau những căng thẳng kéo dài. Giao tranh ở Gaza, cùng cuộc đối đầu giằng co Mỹ-Iran và các điểm nóng quân sự khác, đang đặt toàn khu vực Trung Đông trong một trạng thái đặc biệt nhạy cảm, nơi chỉ cần một sự cố cũng có thể thổi bùng ngọn lửa giao tranh dữ dội và tạo hiệu ứng dây chuyền, làm lây lan bất ổn ra toàn cầu.
Trong bối cảnh ấy, kế hoạch hòa bình cho Gaza do Mỹ thúc đẩy đem đến hy vọng cho mảnh đất này. Điểm nổi bật của lộ trình là phong trào Hamas và các nhóm vũ trang Palestine sẽ giải giáp theo từng giai đoạn dưới sự giám sát quốc tế, trong khi quân đội Israel từng bước rút khỏi Gaza, tương ứng với tiến độ giải giáp và chuyển giao quyền kiểm soát.
Tuy nhiên, thách thức đã lập tức xuất hiện, và vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất nằm ở trình tự thực hiện. Cả Israel và phong trào Hamas đều không muốn chấp nhận rủi ro khi phải hành động trước. Israel từ chối rút quân cho đến khi lực lượng Hamas giải giáp hoàn toàn, trong khi lực lượng Hamas đề xuất giải giáp từng bước thay vì hạ vũ khí ngay lập tức và đơn phương. Điều này cũng cho thấy vấn đề thiếu lòng tin giữa hai bên sau nhiều năm xung đột.
Cuộc tổng tuyển cử ở Israel vào cuối tháng 10/2026 cũng tạo sức ép nhất định lên Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu, khi những quyết định bị cho là mang tính nhượng bộ liên quan vấn đề Gaza có thể dấy lên tranh cãi trên chính trường. Điều này phần nào khiến lộ trình hòa bình rơi vào đình trệ. Dù vậy, việc lực lượng Hamas chấp nhận về nguyên tắc đối với kế hoạch hòa bình, bao gồm việc giải giáp, cũng được coi là một yếu tố thuận lợi bởi trước đây phong trào Hamas từng không ít lần bác bỏ yêu cầu giải giáp.
Việc tái thiết Dải Gaza cũng đầy rẫy khó khăn. Theo ước tính, riêng việc khắc phục những thiệt hại vật chất trên toàn Gaza sẽ cần khoảng 35,2 tỷ USD trong trung hạn và thêm 71,4 tỷ USD trong 10 năm tiếp theo. Nếu dòng vốn từ cộng đồng quốc tế không được giải ngân đúng tiến độ, tiến trình hòa bình có thể mất động lực.
Theo báo cáo của tổ chức cứu trợ quốc tế Oxfam, bên cạnh sự tàn phá về vật chất, cuộc xung đột còn gây thiệt hại nghiêm trọng đến nền tảng xã hội của Gaza. Các thư viện, kho lưu trữ, tổ chức văn hóa đã mất mát, ảnh hưởng đến việc bảo tồn lịch sử và bản sắc Palestine. Vấn đề gai góc hơn được đặt ra là: làm sao để Dải Gaza thật sự được xây dựng lại khi nền tảng an ninh, chính trị nơi đây vẫn mong manh?
Để tìm ra giải pháp ổn định bền vững cho Dải Gaza, yếu tố cốt lõi là các bên liên quan phải vượt qua khác biệt và toan tính lợi ích chính trị, thật sự thiện chí và kiên trì nỗ lực mang đến cuộc sống yên ổn cho không chỉ người dân nơi đây, mà còn cho toàn khu vực.