Theo bà Vũ Thị Thanh Liễu - Phó Giám đốc Trung tâm Dịch vụ việc làm Hà Nội, nhiều trường hợp người lao động bị phát hiện hưởng trợ cấp thất nghiệp sai quy định đều giải thích do họ nghĩ rằng mình đã đóng bảo hiểm thì đương nhiên có quyền nhận lại. Tuy nhiên, các chuyên gia khẳng định đây là cách hiểu chưa đầy đủ.
Bảo hiểm thất nghiệp phải khoản tiền cá nhân gửi vào rồi rút ra theo nguyên tắc "đóng bao nhiêu hưởng bấy nhiêu", mà bản chất là quỹ an sinh mang tính chia sẻ, hỗ trợ những người gặp rủi ro về việc làm. Mục tiêu của chính sách là trợ giúp người lao động trong giai đoạn mất việc có nguồn thu nhập tạm thời để ổn định cuộc sống và sớm quay trở lại thị trường. Vì vậy, khi đã có việc làm mới và có thu nhập ổn định, người lao động không còn thuộc đối tượng cần được hỗ trợ từ quỹ.
Đây cũng là lý do pháp luật quy định người đang hưởng trợ cấp thất nghiệp phải thông báo với cơ quan chức năng khi có việc làm mới.
Tiến sĩ Phạm Ngọc Toàn - Giám đốc Trung tâm Thông tin phân tích dự báo chiến lược và dịch vụ công thuộc Viện Khoa học Tổ chức Nhà nước và Lao động (Bộ Nội vụ) cho biết, một trong những hành vi vi phạm phổ biến hiện nay là người lao động đã đi làm nhưng không khai báo để tiếp tục hưởng trợ cấp. Việc cố tình trục lợi này có thể khiến người lao động bị thu hồi toàn bộ số tiền đã nhận sai, đồng thời mất quyền bảo lưu thời gian tham gia bảo hiểm thất nghiệp tương ứng. Ông Toàn nhấn mạnh, việc hiểu đúng bản chất của chính sách là điều kiện quan trọng để nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật.
Một thực tế đáng chú ý khác là nhiều người lao động hiện nay chỉ quan tâm đến khoản trợ cấp tiền mặt hằng tháng mà chưa tận dụng hết các quyền lợi khác. Ngoài tiền mặt, người lao động tham gia bảo hiểm thất nghiệp còn được tư vấn nghề nghiệp, giới thiệu việc làm miễn phí, tham gia các phiên giao dịch việc làm và được hỗ trợ kinh phí học nghề, đào tạo lại để nâng cao kỹ năng với thời gian tối đa lên đến 6 tháng.
Trước bối cảnh thị trường lao động liên tục biến động, các chuyên gia nhận định bảo hiểm thất nghiệp là "tấm đệm" tài chính ngắn hạn, đồng thời là công cụ hỗ trợ đào tạo lại kỹ năng và kết nối việc làm hiệu quả. Để hạn chế tình trạng gian lận, cùng với việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, ứng dụng công nghệ và kết nối dữ liệu thì công tác tuyên truyền đóng vai trò rất quan trọng. Khi người lao động và doanh nghiệp hiểu rõ đây là cơ chế chia sẻ rủi ro mang tính xã hội, ý thức tuân thủ sẽ được nâng cao, góp phần vận hành hiệu quả chính sách an sinh bền vững này.
