Pang Cáng hiện có 282 hộ, 1.483 nhân khẩu, đồng bào dân tộc Mông chiếm 90%. Trong đời sống của người dân nơi đây, gia đình, dòng họ luôn giữ vai trò quan trọng trong giáo dục con cháu, gìn giữ phong tục, nếp sống văn hoá. Vì vậy, tiếng nói của trưởng dòng họ, người uy tín có sức ảnh hưởng lớn đến mỗi gia đình.
Từ thực tế đó, tháng 8/2026, Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Văn Chấn thành lập mô hình “Dòng họ Vàng không tảo hôn, không ma túy” tại thôn Pang Cáng. Dòng họ Vàng có 149 hộ, 773 nhân khẩu; ông Vàng A Xềnh được giao quản lý, điều hành mô hình.
Nhận thêm trách nhiệm, ông Xềnh dành thời gian đến từng gia đình, trò chuyện, nắm hoàn cảnh, nhất là những gia đình có con em trong độ tuổi thanh thiếu niên. Chuyện học hành, lao động, kết hôn, chấp hành pháp luật... được ông nhắc nhở từ những điều gần gũi trong cuộc sống.
Là người cùng dòng họ, am hiểu phong tục, nắm rõ cuộc sống của người dân, ông Xềnh thường tuyên truyền bằng chính câu chuyện của mỗi gia đình. Cha mẹ phải quan tâm đến con cái; người trẻ phải chăm chỉ học tập, lao động; không tảo hôn, không dính vào ma túy và biết chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình.
Dòng họ có nhiều gia đình, mỗi nhà một hoàn cảnh nên tôi phải gần gũi, thường xuyên nhắc nhở. Tôi bảo con cháu phải chăm chỉ học tập, lao động, không tảo hôn, không dính vào ma túy, phải chấp hành pháp luật. Muốn con cháu nghe thì trước hết người lớn, trưởng họ phải làm gương.
Từ đầu năm đến nay, dòng họ Vàng đã tổ chức 3 cuộc vận động người trong dòng họ chấp hành pháp luật, nói không với tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống, ma túy và 149 hộ trong họ Vàng đã ký cam kết thực hiện. Với ông Xềnh, những bản cam kết chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành ý thức và việc làm thường xuyên trong mỗi gia đình.
Bà Nguyễn Thị Xuân Hương - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Văn Chấn cho biết: Ông Vàng A Xềnh là người có uy tín, trách nhiệm và rất gương mẫu trong dòng họ. Ông gần gũi, hiểu hoàn cảnh từng gia đình nên cách vận động rất thiết thực, dễ thuyết phục.
Sức thuyết phục trong lời nói của ông Xềnh trước hết đến từ chính cuộc sống của gia đình. Trên những sườn đồi tại quê hương, ông cần mẫn phát triển những cây trồng gắn bó với đời sống người dân địa phương.
Gia đình ông hiện có hơn 2 ha chè Shan tuyết Suối Giàng, mỗi năm thu hoạch khoảng 7 tấn búp tươi, mang lại nguồn thu hơn 100 triệu đồng. Cùng với đó là 9 ha quế, hằng năm bán tỉa thu về hơn 100 triệu đồng. Gia đình còn kinh doanh dược liệu, bán các loại thuốc nam, mỗi năm mang lại nguồn thu hơn 200 triệu đồng.
Với ông Xềnh, phát triển kinh tế không chỉ để nâng cao đời sống mà còn là cách thiết thực để làm gương cho con cháu. “Muốn con cháu chịu khó lao động, sản xuất thì mình phải tích cực làm trước. Gia đình có đất thì trồng chè, trồng quế, rồi tìm cách làm thêm để có thu nhập” - ông Xềnh cho biết.
Từ lối sống của trưởng họ, những câu chuyện về trách nhiệm với gia đình và cộng đồng được truyền đến thế hệ trẻ một cách tự nhiên.
Điều ông Xềnh và các thành viên trong dòng họ hướng đến không chỉ là ngăn ngừa tảo hôn hay ma túy mà sâu xa hơn là hình thành ý thức tự giác trong mỗi người trẻ. Khi cha mẹ quan tâm con cái, người trẻ biết trân trọng việc học, chăm chỉ lao động và có trách nhiệm với tương lai, những nguy cơ ảnh hưởng đến cuộc sống cộng đồng cũng được đẩy lùi từ sớm.
Đó cũng là hiệu quả của mô hình “Dòng họ Vàng không tảo hôn, không ma túy”. Mô hình không dừng ở những cuộc tuyên truyền hay bản cam kết mà đưa trách nhiệm giáo dục, phòng ngừa về từng gia đình, đồng thời phát huy vai trò của những người gần dân, hiểu dân và có uy tín trong cộng đồng.
Ở Pang Cáng, sự bình yên được vun đắp từ những điều giản dị: gia đình chăm chỉ lao động, sản xuất, trẻ em được đến trường, người trẻ biết tránh xa tệ nạn, người cao tuổi làm gương cho thế hệ trẻ. Từ những việc làm ấy, ông Vàng A Xềnh cùng dòng họ Vàng đang góp phần giữ gìn nếp sống, xây dựng cộng đồng đoàn kết, an toàn và bình yên.
