Năm 2023, tỉnh Yên Bái (trước hợp nhất) lần đầu triển khai mô hình “Dòng họ số”. Dòng họ Giàng ở Suối Giàng (nay thuộc xã Văn Chấn) là một trong hai dòng họ được lựa chọn thí điểm.
Những ngày đầu triển khai mô hình, các kỹ năng số cơ bản như: sử dụng các nền tảng số phổ biến, thanh toán không dùng tiền mặt, sử dụng dịch vụ công trực tuyến… vẫn là điều xa lạ với nhiều người Mông nơi đây. Không ít người e ngại, không muốn tham gia vì cho rằng chuyển đổi số là chuyện “trên trời”.
Tuy nhiên, với việc tổ chức 9 lớp tập huấn với phương pháp “cầm tay chỉ việc”, 26 thành viên nòng cốt của dòng họ đã từng bước tiếp cận với các kỹ năng số bao gồm kỹ năng sử dụng các nền tảng số cho tới các kỹ năng đảm bảo an toàn thông tin mạng, kỹ năng khai thác thông tin và phòng tránh các thông tin độc hại trên Internet…
Bên cạnh đó, các thành viên tham gia mô hình được cung cấp sim 4G để thuận tiện kết nối mạng Internet. Các ngành chức năng phối hợp tích cực với các doanh nghiệp viễn thông, quyết tâm khắc phục các điểm "lõm" sóng 4G, phủ sóng wifi miễn phí tại một số khu vực trên địa bàn xã.
Những buổi tối sau giờ lao động trở thành “lớp học đặc biệt” khi người trẻ hướng dẫn người lớn tuổi, người biết nhiều chia sẻ cho người biết ít. Tinh thần học hỏi lan tỏa trong từng gia đình.
Ông Giàng A Tếnh - Trưởng Ban vận động thực hiện mô hình “Dòng họ số” chia sẻ: “Ban đầu bà con chưa quen, nhưng được cán bộ hướng dẫn, con cháu trong nhà hỗ trợ, dần dần ai cũng biết sử dụng. Giờ đây, chỉ cần chiếc điện thoại thông minh, mọi người có thể trao đổi thông tin qua nhóm Zalo, mua bán, cập nhật tin tức… rất tiện lợi”.
Vốn nổi tiếng với chè Shan tuyết cổ thụ, song trước đây, việc tiêu thụ sản phẩm ở Suối Giàng chủ yếu phụ thuộc vào thương lái, giá cả bấp bênh. Khi công nghệ số được ứng dụng, đã mở ra hướng đi mới. Anh Giàng A Súa ở thôn Suối Giàng là một trong những người tiên phong.
Không chỉ được hướng dẫn sử dụng thành thạo kỹ năng số, anh còn được hỗ trợ gắn mã QR cho từng cây chè cổ thụ. Từ chiếc bảng nhỏ gắn mã QR mà có thể chứa đựng số năm tuổi của cây, câu chuyện về cây chè cổ thụ gắn văn hóa người Mông.
Nhờ mã QR, khách hàng hiểu rõ hơn về sản phẩm, từ đó tin tưởng và dễ dàng lựa chọn. Đây cũng là cách để chúng tôi quảng bá chè Shan tuyết gắn với du lịch địa phương.
Không dừng lại ở đó, gia đình anh còn quay video, đăng tải hình ảnh sản phẩm gắn với các điểm du lịch trên mạng xã hội, tham gia các sàn thương mại điện tử và kết nối trực tiếp với khách hàng.
Cùng với anh Súa, nhiều hộ trong dòng họ Giàng đã ứng dụng công nghệ vào đời sống hằng ngày. Chị Giàng Thị Bla, thôn Giàng A cho biết: “Giờ đi chợ, bán hàng hay khám, chữa bệnh chỉ cần điện thoại, không cần mang nhiều tiền mặt hay giấy tờ như trước. Tiện lợi hơn hẳn!”.
Không chỉ nâng cao chất lượng cuộc sống, mô hình “Dòng họ số” còn góp phần quan trọng trong bảo tồn và lan tỏa bản sắc văn hóa người Mông. Gia phả họ Giàng được số hóa; những làn điệu khèn, điệu múa, lễ hội truyền thống hay phong tục được ghi lại, chia sẻ trên các nền tảng số. Nhờ đó, thế hệ trẻ hiểu hơn về cội nguồn, du khách có thêm cơ hội tiếp cận nét văn hóa đặc sắc của Suối Giàng.
Đến nay, 100% hộ gia đình trong dòng họ có thiết bị thông minh phục vụ học tập, khai thác thông tin; 100% thành viên sử dụng điện thoại thông minh, có sim chính chủ, căn cước công dân gắn chip và tài khoản định danh điện tử mức độ 2; 100% đảng viên tham gia sinh hoạt trên nền tảng “Sổ tay đảng viên”. Nhóm Zalo chung của dòng họ cũng trở thành kênh kết nối, trao đổi thông tin hiệu quả.
Điểm đặc biệt của mô hình chính là lấy dòng họ làm trung tâm - nơi gắn kết cộng đồng bền chặt ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khi một người biết, cả dòng họ cùng học; một hộ làm được, nhiều hộ cùng làm theo. Nhờ đó, chuyển đổi số không còn là khái niệm xa xôi mà trở thành việc làm cụ thể, gần gũi trong từng gia đình.
“Từ 26 hộ nòng cốt ban đầu, đến nay các hộ trong dòng họ Giàng đã thay đổi nhận thức, từng bước làm chủ kỹ năng số, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống”, ông Giàng A Tếnh cho biết thêm.
Từ đỉnh mây Suối Giàng, câu chuyện “Dòng họ số” đang lan tỏa. Đó không chỉ là hành trình đưa công nghệ đến gần hơn với người dân, mà còn là hành trình trao cơ hội để mỗi người chủ động vươn lên, làm chủ cuộc sống trong thời đại số.
