Tỉnh Lào Cai có hơn 182 km đường biên giới quốc gia, tiếp giáp với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Trên tuyến biên giới có 127 mốc quốc giới, 4 cặp cửa khẩu quốc tế, cặp cửa khẩu phụ và 7 cặp lối mở biên giới.
Ngày 3/3/1959, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 100 thống nhất các lực lượng cảnh vệ nội địa, công an biên phòng, cảnh sát vũ trang thành lực lượng công an nhân dân vũ trang làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới, bờ biển, hải đảo, bảo vệ các mục tiêu quan trọng của Đảng và Nhà nước. Ngày 28/4/1959, Công an nhân dân vũ trang tỉnh Lào Cai được thành lập, làm nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới và trật tự an toàn xã hội trên khu vực biên giới, bảo vệ các mục tiêu quan trọng của tỉnh.
Tháng 5/1959, trên tuyến biên giới Lào Cai thành lập 6 đồn biên phòng, gồm: Y Tý, Bát Xát, Lào Cai, Mường Khương, Pha Long, Si Ma Cai cùng 2 trạm kiểm soát biên phòng ở Cửa khẩu Quốc tế Lào Cai và ga Phố Mới. Tháng 10/1981, thành lập Cơ quan chủ nhiệm biên phòng thuộc Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh; ngày 25/9/1982, tổ chức Đại hội Đảng bộ Cơ quan chủ nhiệm biên phòng cơ sở lần thứ Nhất; năm 1986, Cơ quan Chủ nhiệm biên phòng tách ra từ Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh và thành lập Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh.
Ra đời trong những năm tháng cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước của quân và dân ta đang bước vào thời kỳ ác liệt, gian khổ, Bộ đội Biên phòng Lào Cai luôn phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, đoàn kết vượt khó.
Đại tá Nguyễn Trọng Ngữ, Chính ủy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai khẳng định: Suốt chặng đường lịch sử, xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo thường xuyên, trực tiếp của Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Bộ đội biên phòng, Tỉnh ủy Lào Cai, bộ đội biên phòng Lào Cai không ngừng trưởng thành, lớn mạnh, thực hiện thắng lợi mọi nhiệm vụ chính trị được giao. Bộ đội biên phòng Lào Cai luôn đoàn kết, thống nhất, quyết tâm vượt mọi khó khăn, xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện, phát huy vai trò là lực lượng nòng cốt, chuyên trách bảo vệ vững chắc chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia, xây dựng nền biên phòng toàn dân vững mạnh, đóng góp cho sự phát triển chung của tỉnh.
Qua mỗi thời kỳ lịch sử đều ghi dấu những chiến công xuất sắc của bộ đội biên phòng Lào Cai, giai đoạn 1959 - 1975, Công an nhân dân vũ trang Lào Cai đã hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ trong công cuộc bảo vệ an ninh biên giới và các mục tiêu nội địa. Giai đoạn 1976 - 1979 là thời gian bộ đội biên phòng tỉnh củng cố, xây dựng lực lượng, đấu tranh chống lấn chiếm và anh dũng chiến đấu bảo vệ biên giới. Đã có rất nhiều trận đánh, nhiều cán bộ, chiến sĩ biên phòng Lào Cai kiên cường, dũng cảm chiến đấu đến phút giây, viên đạn cuối cùng, quyết không lùi bước để giữ vững từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc. Từ năm 1980 đến năm 1990, bộ đội biên phòng Lào Cai tập trung thực hiện nhiệm vụ ổn định biên giới, chống âm mưu phá hoại nhiều mặt của địch, phục vụ đắc lực công cuộc đổi mới của đất nước, của tỉnh. Từ năm 1991 đến nay, bộ đội biên phòng Lào Cai tập trung bảo vệ, xây dựng biên giới hòa bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển. Lào Cai cũng là tỉnh đầu tiên trong 7 tỉnh biên giới phía Bắc hoàn thành việc phân giới, cắm mốc trên thực địa giữa Việt Nam - Trung Quốc.
Để thực hiện tốt nhiệm vụ bảo vệ biên giới, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lào Cai chú trọng lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện nhiệm vụ quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới quốc gia theo các văn kiện pháp lý và các thỏa thuận cấp cao 2 nước Việt Nam- Trung Quốc; Luật Biên giới quốc gia và Nghị định 34/2004/NĐ-CP. Các đơn vị biên phòng thường xuyên tổ chức tuần tra, kiểm soát chặt để bảo vệ biên giới, đường mòn, lối mở, cửa khẩu. Bộ đội biên phòng tăng cường tuyên truyền nâng cao ý thức pháp luật về biên giới, lãnh thổ cho Nhân dân, nhất là người dân sinh sống ở biên giới, đồng thời huy động Nhân dân tham gia bảo vệ, giữ gìn an ninh, trật tự biên giới.
Toàn tỉnh hiện có 86 tổ tự quản đường biên, mốc giới và 269 tổ an ninh, trật tự khu vực biên giới. “Đi dân nhớ, ở dân thương”, những người lính biên phòng luôn bám trụ “cùng ăn, cùng ở, cùng làm, cùng nói tiếng đồng bào” để đồng cam, cộng khổ, giúp đồng bào biết đọc, biết viết, xóa bỏ hủ tục, xây dựng đời sống văn hóa cũng như phát triển kinh tế. Bộ đội biên phòng cũng tích cực tham gia xây dựng, củng cố hệ thống chính trị cơ sở khi đã luân chuyển, tăng cường 24 lượt cán bộ cho các xã biên giới giữ chức danh phó bí thư đảng ủy xã; phân công hàng trăm đảng viên là bộ đội biên phòng tham gia sinh hoạt tại các chi bộ cũng như phụ trách các hộ ở khu vực biên giới.
Nhận thức rõ trách nhiệm bảo vệ biên giới là nhiệm vụ chung để bảo vệ lợi ích mỗi quốc gia, bộ đội biên phòng Lào Cai đã phối hợp chặt chẽ với lực lượng chức năng của nước bạn giải quyết tốt các vấn đề nảy sinh ở khu vực biên giới. Công tác đối ngoại biên phòng được thực hiện thường xuyên, liên tục với nhiều hoạt động thiết thực giữa lực lượng bảo vệ biên giới 2 bên, như diễn tập chống khủng bố, tuần tra liên hợp, tuần tra song phương, đối thoại, tọa đàm duy trì thực hiện nghiêm các hiệp định, quy chế biên giới, cửa khẩu; bình chọn 20 “Sứ giả hữu nghị” và “Đảng viên Đảng Cộng sản tiêu biểu trong công tác quản lý, kiểm soát tại cửa khẩu”. 2 bên đã tổ chức kết nghĩa 6 cặp - cụm dân cư 2 bên biên giới và các cặp đồn - trạm, đại đội, tiểu đoàn hữu nghị. Làm tốt công tác đối ngoại biên phòng đã góp phần xây dựng biên giới Lào Cai trở thành tuyến biên giới kiểu mẫu phía Bắc.
Bộ đội biên phòng Lào Cai cũng chủ động nghiên cứu, phối hợp với các lực lượng chức năng nắm, đánh giá, dự báo đúng tình hình, kịp thời đấu tranh, ngăn chặn các loại tội phạm, bảo vệ tốt an ninh, quốc phòng khu vực biên giới.
Chủ động, sáng tạo để thực hiện đồng bộ, toàn diện các nhiệm vụ, biện pháp nghiệp vụ biên phòng, bộ đội biên phòng Lào Cai đã lập nên những thành tích xuất sắc trong xây dựng, bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh, biên giới quốc gia và trật tự, an toàn xã hội vùng biên.
