Khi ngọn gió đổi thay tràn qua từng mái nhà sàn ở vùng "lòng chảo" Mường Lò, vẫn có mạch nguồn văn hóa êm đềm nhưng cuộn trào sức sống. Đó là tiếng Pí tha thiết, những câu Hăn nê ngọt ngào, cùng đôi bàn tay khéo léo làm ra những sản phẩm đan lát truyền thống không hề bị lãng quên. Một thế hệ "măng non" dân tộc Thái chỉ từ 11 - 16 tuổi đang tiếp nối “ngọn lửa” bản sắc, viết nên câu chuyện đẹp về các giá trị văn hóa Thái ở vùng đất Mường Lò.
Khi phố thị lên đèn, không gian yên bình tại tổ dân phố Nà Làng, phường Trung Tâm lại vang lên tiếng đàn tính dạt dào cảm xúc. Em Hà Khánh Đình, năm nay mới 15 tuổi nhưng đã có 3 năm tự học và sử dụng thành thạo nhiều loại nhạc cụ dân tộc Thái như đàn tính, khèn bè, pí ló. Không dừng ở âm nhạc, đôi bàn tay khéo léo của em còn tỉ mỉ đan lát làm ra những sản phẩm thủ công tinh xảo có độ khó cao.
Ở tuổi của em, việc lựa chọn gìn giữ và gắn bó với bản sắc văn hóa dân tộc là điều rất đáng trân trọng. Với Đình, lựa chọn ấy bắt nguồn từ niềm đam mê tự nhiên. Đình chia sẻ: “Thấy các ông, các cụ thổi sáo, thổi khèn và chơi đàn, em cứ đứng nhìn rồi học theo. Càng học em càng thấy yêu tiếng đàn của dân tộc mình. Để chơi hay và đúng nhịp điệu hơn, em đã tìm đến học thầy Tùng để được chỉ dạy thêm từng nốt nhạc, từng nhịp bấm uyển chuyển”.
Sự kiên trì đã giúp Hà Khánh Đình không chỉ chơi nhạc giỏi mà còn đan lát thành thạo. Thầy giáo Lê Thanh Tùng - giáo viên Trường Tiểu học Nguyễn Quang Bích, phường Nghĩa Lộ dành nhiều lời khen ngợi cho người học trò: “Đình học đan lát và nhạc cụ ở đây gần hai năm. Em rất chăm chỉ, có tính kiên nhẫn cao, tiếp thu nhanh và rất sáng tạo. Đặc biệt, em có tình yêu tha thiết với văn hóa dân tộc Thái”.
Nếu Hà Khánh Đình tìm thấy niềm vui trong tiếng nhạc cụ truyền thống và nghệ thuật đan lát của dân tộc Thái, thì với em Lò Khánh Ngọc (11 tuổi, tổ dân phố Đoàn Kết, phường Nghĩa Lộ), tình yêu văn hóa dân tộc lại được gửi gắm qua từng lời ca, tiếng hát. Có bà nội là Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng, Khánh Ngọc được đắm mình trong những giai điệu dân ca Thái từ khi còn rất nhỏ.
Nghệ nhân Ưu tú Điêu Thị Xiêng chia sẻ: “Từ lúc 1, 2 tuổi, Khánh Ngọc lúc nào cũng ngồi vào lòng tôi để nghe bà dạy hát cho các anh chị. Nghe bà hát nhiều nên làn điệu dân ca cứ thấm dần vào tâm hồn cháu. Lớn lên, thấy các anh chị lên sân khấu biểu diễn, cháu lại càng đam mê và yêu thích các bài hát tiếng Thái hơn”.
Đến nay, Khánh Ngọc đã hát thành thạo nhiều làn điệu dân ca dân tộc Thái đòi hỏi kỹ thuật cao như Hăn nê, Hà ới. Để thể hiện được những đoạn luyến láy khó, Khánh Ngọc phải nỗ lực rèn luyện mỗi ngày.
“Em thấy học hát dân ca Thái rất khó, nhưng vì yêu thích nên em luôn cố gắng tập luyện để giữ gìn nét đẹp văn hóa của dân tộc mình”, Khánh Ngọc chia sẻ.
Với giọng hát khỏe khoắn, truyền cảm, em ngày càng tự tin tỏa sáng trên nhiều sân khấu và ghi dấu ấn qua các chương trình truyền hình địa phương.
Chung tình yêu dân ca Thái với Khánh Ngọc là đôi bạn thân Lò Thị Phương Thanh và Lò Thị Tường Vi (16 tuổi, tổ dân phố Nậm Đông 2, phường Nghĩa Lộ). Gần 5 năm nay, hai cô gái trẻ cùng miệt mài theo học Nghệ nhân Dân gian Đinh Thị Hiến. Với các em, học hát Khắp, hát Hăn nê và những điệu múa xòe không chỉ xuất phát từ niềm yêu thích, mà còn là ý thức gìn giữ, trao truyền những giá trị văn hóa dân tộc từ khi còn nhỏ.
Em Lò Thị Phương Thanh cho biết: “Theo học cô Hiến nhiều năm, em rút ra được những bài học, lẽ phải và ý nghĩa sâu xa chứa đựng trong mỗi bài hát Hăn nê. Em mong muốn được hát trên nhiều sân khấu lớn, nhỏ để lan tỏa bản sắc văn hóa dân tộc Thái”.
Với Lò Thị Tường Vi, chinh phục những câu Hăn nê với các âm luyến láy khó là thử thách lớn nhưng cũng là mục tiêu em quyết tâm theo đuổi. Tường Vi chia sẻ: “Em muốn thử sức, chinh phục những điệu hát khó để góp phần gìn giữ nét đẹp này. Em sẽ cố gắng rèn luyện thật tốt để sau này giới thiệu đến các bạn cùng lứa tuổi, giúp các bạn hiểu và thêm yêu văn hóa Thái”.
Sự trưởng thành của những "hạt nhân" trẻ như Khánh Đình, Khánh Ngọc, Phương Thanh, Tường Vi là "quả ngọt" từ tâm huyết trao truyền của các thế hệ đi trước.
Nghệ nhân Dân gian Đinh Thị Hiến cho biết: “Tôi mở lớp dạy hát Khắp tại địa phương và rất vui vì các cháu theo học khá đông. Tường Vi và Phương Thanh học hát rất tốt, phát âm chuẩn, biết xử lý những câu luyến láy Hăn nê tinh tế. Thấy lớp trẻ tiếp nối được văn hoá truyền thống của dân tộc, tôi thấy vui mừng và an tâm mạch nguồn văn hóa Thái đang được tiếp nối”.
Bên cạnh đó, các em đều là nhân tố nòng cốt trong các hoạt động văn hóa, nghệ thuật tại nhà trường. Thầy Lê Đức Thành - giáo viên Trường Tiểu học Kim Đồng, phường Trung Tâm nhận xét: “Khánh Ngọc hoàn thành xuất sắc các nhiệm vụ học tập và luôn hăng hái tham gia phong trào văn nghệ, thể thao. Sự nhiệt huyết của em đã truyền cảm hứng tích cực đến bạn bè xung quanh”.
Mong muốn lớn nhất của những bạn trẻ nơi đây chính là đưa âm vang của tiếng đàn tính, điệu Hăn nê vút cao vượt qua khỏi phạm vi bản làng. Chị Lò Thị Bình (mẹ của Khánh Đình) chia sẻ: “Gia đình luôn ủng hộ và mong muốn sau này khi biết nhiều loại nhạc cụ hơn, con sẽ truyền đạt lại cho các bạn cùng trang lứa để cùng phát huy bản sắc văn hóa dân tộc”.
Giữa nhịp sống hiện đại, hình ảnh Khánh Đình tự tin biểu diễn đàn tính ở trường, ở xã; hay Khánh Ngọc, Tường Vi, Phương Thanh rạng rỡ cất tiếng hát Hăn nê trên sân khấu đã cho thấy sức sống của di sản. Bằng tình yêu, sự kiên trì và ý thức gìn giữ văn hóa từ khi còn nhỏ, những “hạt nhân” trẻ đang từng ngày tiếp nối mạch nguồn truyền thống, thắp sáng tình yêu với bản sắc dân tộc và đưa những giá trị văn hóa của cha ông hòa vào nhịp sống hôm nay.
