Bảo quản đúng cách để thực phẩm an toàn
Mỗi khi Tết đến, người ta nhắc nhiều đến chuyện dọn nhà, sắm quà, gói bánh, chúc tụng… Ít ai để ý rằng dạ dày và gan mật là hai cơ quan phải “làm thêm ca đêm” suốt dịp Tết hiếm khi được chuẩn bị trước. Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, thành viên Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam khuyến nghị cách để ăn Tết ngon mà vẫn khỏe khoắn, ngủ ngon mà không lo chướng bụng.
Theo bác sĩ Hoàng, Tết miền Bắc luôn gắn với kiểu thời tiết đặc trưng: Mưa phùn, gió ẩm, tường đổ “mồ hôi”. Người dân quen gọi là “trời nồm”, nhưng ít ai biết, đây là thời điểm vi sinh vật phát triển mạnh. Độ ẩm cao khiến mọi vật đều ẩm dính từ quần áo, sàn nhà đến… bánh chưng.
Bánh chưng, món Tết biểu tượng, cũng là “ổ chứa” lý tưởng của nấm mốc nếu bảo quản không đúng. Gạo nếp và đậu xanh hút nước mạnh, nhân thịt nhiều mỡ. Sau khi nấu, bánh vẫn ẩm, ấm, lại thường được để ở nơi kín gió - đây là điều kiện thuận lợi cho nấm mốc, trong đó có những loài có thể sinh độc tố aflatoxin gây hại cho gan.
"Aflatoxin là nhóm độc tố có xu hướng khá bền với nhiệt; các cách đun nấu hay hấp lại thông thường khó loại bỏ hoàn toàn nguy cơ, dù một phần độc tố có thể bị phân hủy khi xử lý ở nhiệt độ rất cao và đủ lâu. Chỉ một miếng bánh chưng mốc “tưởng chừng không sao” cũng làm tăng thêm gánh nặng xử lý độc tố cho gan, nhất là nếu tình trạng này lặp lại nhiều lần trong năm", bác sĩ Hoàng nhấn mạnh.
Không chỉ bánh chưng, các món giò chả, thịt đông, giò thủ, mứt Tết, trái cây khô cũng đều là “mảnh đất” ưa thích của nấm men và mốc nếu để ẩm, kín, lâu ngày. Giò chả nếu gói bằng lá chuối chưa vệ sinh tốt, để trong túi nilon kín lâu ngày sẽ dễ bị nhiễm khuẩn lên men; mùi chua nhẹ đã là dấu hiệu hỏng, không nên cố ăn.
Mứt, đặc biệt là loại tự làm hoặc mua không rõ nguồn gốc, rất dễ kết dính, chảy nước, nổi mốc đen hoặc mốc trắng, nhất là khi bỏ tủ lạnh rồi lấy ra trong những ngày nồm ẩm.
Thức ăn nhiều tinh bột như cơm, miến, bánh chưng khi để ở nhiệt độ phòng lâu rồi hâm nóng đi hâm lại có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn Bacillus cereus phát triển và sinh độc tố. Vi khuẩn có thể bị tiêu diệt khi nấu sôi nhưng độc tố đã sinh ra thì không phải lúc nào cũng bị loại bỏ hoàn toàn chỉ bằng việc hâm lại.
Một chi tiết nhỏ nhưng quan trọng là vệ sinh đồ dùng. Thớt gỗ, đũa, vá muôi rất dễ mốc khi trời nồm. Nếu để ẩm và chồng đống, chỉ sau một đêm nấm đen có thể xuất hiện ở mặt thớt, gây nhiễm chéo vào đồ ăn. Vì thế, nên phơi khô hoàn toàn sau khi rửa, có thể sấy qua hoặc tráng nước sôi rồi để nơi thoáng.
Bác sĩ Hoàng cũng khuyến cáo, để hạn chế rủi ro trong bảo quản thực phẩm ngày Tết, cần giữ tủ lạnh có khoảng trống để khí lạnh lưu thông, tránh nhồi quá đầy; chỉ nên giữ thực phẩm đã chế biến trong ngăn mát 1-2 ngày, không để quá lâu. Nếu thấy thực phẩm có mùi chua, nhớt, đổi màu thì dứt khoát bỏ đi, không nên tiếc.
Bánh chưng, giò nên gói ít, ăn hết sớm, tránh bảo quản dài ngày trong điều kiện nồm ẩm. Đừng nghĩ "ăn một miếng chẳng sao". Với thực phẩm đã mốc, nguyên tắc an toàn là bỏ; không có loại mốc nào trên thực phẩm được xem là an toàn cho sức khỏe.
Thêm rau, đủ nước để nhẹ bụng, ngủ ngon
Cũng theo vị chuyên gia y tế này, Tết không thể thiếu bánh chưng, thịt đông, giò thủ, nem rán. Món nào cũng ngon, đẹp, nhiều ý nghĩa nhưng nếu nhìn ở góc độ sinh học, đó là "gánh nặng tiêu hóa" thật sự. Chúng ta nạp nhiều chất đạm, béo, tinh bột nhưng lại ít rau và nước lọc.
Với những người làm việc văn phòng, dạ dày vốn nhỏ và ít tiết men tiêu hóa, việc chuyển sang khẩu phần gấp đôi năng lượng khiến thức ăn đọng lại lâu, sinh hơi, gây chướng, ợ nóng. Người bị viêm dạ dày sẵn sẽ cảm nhận rõ: Sau bữa cỗ, bụng căng tức, buổi tối khó ngủ, sáng dậy miệng khô.
Một nghịch lý khác là thiếu chất xơ. Rau xanh ít, trái cây bị nhường chỗ cho bánh, mứt, kẹo Tết. Trong khi đó, chất xơ được ví như “chổi cơ học” dọn sạch ruột. Khi thiếu chất xơ, phân khô, ruột co bóp yếu đi, táo bón nặng hơn. Nếu kéo dài, người bệnh dễ mệt mỏi, khó chịu, da xấu hơn và tăng nguy cơ trĩ.
Vì vậy, nên bổ sung thêm rau luộc hoặc canh rau củ vào mỗi bữa. Ăn trái cây tươi sau ăn khoảng 30 phút như bưởi, cam, thanh long, dứa để kích thích dạ dày tiết men. Uống đủ 1,5-2 lít nước mỗi ngày. Sau ăn, đi lại nhẹ 10-15 phút hoặc bước lên xuống cầu thang vài vòng giúp giảm đầy bụng và hỗ trợ giấc ngủ buổi tối.
Phần lớn rối loạn tiêu hóa dịp Tết chỉ là “cảnh báo tạm thời". Nếu bạn thấy bụng hơi đầy, ợ nhẹ, đi ngoài 1-2 lần nhưng không sốt, không mất nước, có thể tự điều chỉnh bằng cách như ăn món mềm như cháo loãng, cơm nát, chuối chín, táo hấp; uống nước ấm, nghỉ ngơi, tránh cà phê, nước ngọt, rượu bia.
Một tách trà gừng hoặc trà hoa cúc sẽ giúp dịu dạ dày, giảm cảm giác nặng bụng, đồng thời giúp dễ ngủ hơn. Massage bụng nhẹ nhàng theo vòng tròn, hướng kim đồng hồ, nhất là sau bữa tối. Giữ lịch sinh hoạt đều - đó là cách “thiết lập lại nhịp ruột".
Tuy nhiên, nếu có dấu hiệu đau quặn dữ, bụng cứng, nôn máu, đi phân đen, người mệt lả, khát nước, tiểu ít thì đây không còn là rối loạn nhẹ. Hoặc khi bạn có biểu hiện đau chuyển dần từ quanh rốn sang hố chậu phải, kèm sốt nhẹ, buồn nôn, cần nghĩ đến viêm ruột thừa cần phải tới cơ sở y tế càng sớm càng tốt.
Tết là dịp sum vầy, thưởng thức những món ăn truyền thống và tận hưởng niềm vui đoàn viên. Nhưng niềm vui ấy sẽ trọn vẹn hơn khi mỗi người biết lắng nghe cơ thể mình: Bảo quản thực phẩm đúng cách, ăn uống điều độ, tăng rau xanh, uống đủ nước và vận động nhẹ nhàng. Chỉ một vài thay đổi nhỏ cũng đủ giúp dạ dày và gan mật không phải “làm thêm quá sức”, để những ngày đầu năm thực sự nhẹ bụng, ngủ ngon và khỏe khoắn.
