Đột phá mạnh mẽ phát triển kết cấu hạ tầng trong kỷ nguyên mới

Những kết quả quan trọng, dấu ấn nổi bật

Dưới sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Trung ương, Bộ Chính trị, Ban Bí thư, sự giám sát của Quốc hội, sự điều hành của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, thời gian qua ngành xây dựng đã đạt được nhiều kết quả nổi bật. Ước tính tăng trưởng của ngành đạt trên 9%, đóng góp khoảng 17,1% trong GDP, tương đương khoảng 1,96 điểm phần trăm vào tăng trưởng GDP chung của cả nước. Quy mô, tốc độ, hiệu quả đầu tư hạ tầng được nâng lên rõ rệt, tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong phát triển kinh tế - xã hội.

Hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông quốc gia có bước phát triển mạnh mẽ, đồng bộ hơn, nhiều dự án trọng điểm đã hoàn thành vượt tiến độ. Đến hết năm 2025, Việt Nam đã có 3.345 km tuyến chính cao tốc và 458 km nút giao và đường dẫn được đưa vào khai thác; đã hoàn chỉnh đưa vào khai thác 1.701 km đường biển và 1.584 km đường quốc lộ. Tổng năng lực hệ thống cảng biển tăng 1,3 lần so với năm 2020, từ 730 triệu tấn lên 930 triệu tấn. Tổng công suất các cảng hàng không tăng hơn 1,6 lần so với năm 2020, từ 92,4 triệu hành khách lên 155 triệu hành khách trên năm. Nhờ vậy đã góp phần giảm chi phí logistics từ 21% vào năm 2018 đến nay chỉ còn khoảng 17%, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Bên cạnh đó, hệ thống sân bay, các cảng lớn, đường sắt đã và đang được tập trung đầu tư nâng cấp, hoàn thiện như đã hoàn thành nhà ga T2 Nội Bài, nhà ga T3 sân bay Tân Sơn Nhất; triển khai sân bay Long Thành, sân bay Gia Bình, sân bay Phú Quốc; hệ thống đường sắt quốc gia như đường sắt tốc độ cao trục Bắc - Nam, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, Hà Nội - Lạng Sơn, Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái; và hệ thống đường sắt đô thị tại thành phố Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh đang tiếp tục được triển khai tích cực.

Hạ tầng xây dựng đô thị, nhà ở, hạ tầng kỹ thuật xã hội phát triển nhanh hơn, đáp ứng tốt hơn với nhu cầu của người dân và doanh nghiệp. Không gian đô thị được mở rộng, hình thành các vùng đô thị hóa, cực tăng trưởng mới. Nhiều khu đô thị, khu kinh tế, khu công nghiệp, khu du lịch dịch vụ được đầu tư tương đối đồng bộ. Hệ thống cấp điện, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, chất thải rắn, chiếu sáng, công viên cây xanh được nâng cấp. Các chương trình nhà ở xã hội, nhà ở công nhân được chỉnh trang, tái thiết đô thị được thúc đẩy, từng bước cải thiện điều kiện sống của nhân dân. So với thời điểm năm 2020, tỷ lệ đô thị hóa đến nay đạt 45%, tăng 5%; dân cư đô thị được cấp nước sạch đạt 94%, tăng 3%; diện tích nhà ở bình quân đạt 30m2 sàn trên người, tăng 5,6m2. Cả nước đã triển khai hơn 687.000 căn nhà ở xã hội; chung tay xóa nhà tạm, nhà dột nát được 334.200 căn. Đây là các công trình quốc gia đặc biệt, công trình của ý Đảng, lòng dân…

Bên cạnh những kết quả đạt được, theo Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh, phát triển kết cấu hạ tầng vẫn còn bộc lộ một số hạn chế, như quy mô, chất lượng, tính đồng bộ của hệ thống kết cấu hạ tầng còn hạn chế, chưa tạo được sự bứt phá đồng đều giữa các vùng miền; liên kết vùng, liên kết đô thị - nông thôn, đô thị - khu công nghiệp, cảng biển, cửa khẩu còn những điểm nghẽn; quy hoạch hạ tầng mặc dù đã đi trước để định hướng cho công tác đầu tư, đôi khi vẫn còn tình trạng chạy theo giải quyết ách tắc thay vì kiến tạo không gian mới…

Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh, các hạn chế, khó khăn nêu trên cần được tháo gỡ kịp thời để không gây cản trở mục tiêu về đột phá kết cấu hạ tầng, ảnh hưởng đến thực hiện các đột phá chiến lược và mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn tới.

Phát huy truyền thống "đi trước mở đường"

Trên cơ sở chỉ ra những mặt tồn tại và hạn chế, Bộ trưởng Trần Hồng Minh đề xuất thực hiện một số giải pháp về đột phá phát triển mạnh mẽ kết cấu hạ tầng trong kỷ nguyên mới.

Trước hết, tiếp tục đổi mới công tác xây dựng thể chế pháp luật đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong kỷ nguyên mới.

Tiếp tục hoàn thiện hệ thống các quy hoạch ngành, hệ thống chỉ tiêu phát triển ngành với tầm nhìn dài hạn, đi trước một bước mang tính ổn định lâu dài. Đặc biệt là quy hoạch hạ tầng cảng biển, sân bay, đường thủy để dẫn dắt, định hướng công tác đầu tư phát triển hạ tầng, bảo đảm hiệu quả đầu tư, phát triển cân đối hài hòa tổng thể giữa các lĩnh vực. Ưu tiên phân bổ nguồn lực cho kết cấu hạ tầng trọng điểm có tính lan tỏa, liên kết vùng, tạo ra hành lang kinh tế mới cho các dự án xây dựng xanh, giao thông phát thải thấp, vật liệu tái chế, sử dụng năng lượng hiệu quả, ứng phó biến đổi khí hậu, quan tâm an sinh xã hội qua việc triển khai hiệu quả chương trình nhà ở xã hội, phát triển đô thị hiện đại.

Trong nhiệm kỳ, sẽ tập trung các mục tiêu trọng tâm như: Hoàn thành tối thiểu 5.000 km đường cao tốc; đưa năng lực hệ thống cảng biển lên trên 1,2 tỷ tấn, hệ thống cảng hàng không lên trên 155 triệu hành khách; và phấn đấu hoàn thành mục tiêu 1 triệu căn nhà ở xã hội sớm trước 2 năm và hoàn thành trên 1,6 triệu căn vào năm 2030 so với mục tiêu; nâng tỷ lệ nhà ở kiên cố toàn quốc lên 85 - 90% và phấn đấu đạt mục tiêu đô thị hóa trên 50% đến năm 2030.

Chuyển hướng từ huy động sang khơi thông và nuôi dưỡng các nguồn lực cho đầu tư phát triển hạ tầng. Hoàn thiện cơ chế "lấy hạ tầng nuôi hạ tầng" thông qua việc khai thác hiệu quả các quỹ đất để tái đầu tư, phát triển các công cụ tài chính mới như trái phiếu công trình, quỹ đầu tư hạ tầng để huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong dân và các định chế tài chính quốc tế; khuyến khích đầu tư tư nhân, đầu tư theo hình thức hợp tác công tư (PPP) các lĩnh vực trọng yếu như cảng biển, cảng hàng không, hạ tầng giao thông đô thị.

Đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia tiến tới từng bước tự chủ về công nghệ. Đẩy mạnh nghiên cứu, thúc đẩy chuyển giao ứng dụng và phát triển các giải pháp về công nghệ tiên tiến trong quá trình phát triển kết cấu hạ tầng. Đặt mục tiêu cho doanh nghiệp Việt Nam phải từng bước làm chủ công nghệ thi công đường sắt tốc độ cao, đường sắt đô thị, sân bay, nhà ga, cảng nước sâu để giảm phụ thuộc vào các nhà thầu nước ngoài; mà trước hết trong lĩnh vực vận hành khai thác và tiến tới từng bước làm chủ về công nghệ thiết kế, sản xuất linh kiện vật tư, lắp ráp toa xe, đầu máy; đẩy mạnh phát triển đô thị thông minh, giao thông thông minh, xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, coi đây là hạ tầng cứng của nền kinh tế số.

Đẩy mạnh hội nhập quốc tế trong tình hình mới. Nghiên cứu đề xuất tham gia các dự án hạ tầng để góp phần xây dựng một mạng lưới giao thông vận tải kết nối đồng bộ và hiệu quả trong khu vực; triển khai và tận dụng hiệu quả nguồn lực từ các sáng kiến kế hoạch tổng thể về kết nối khu vực mà nước ta là thành viên.

Phát triển nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng trên mọi lĩnh vực trong kỷ nguyên mới. Đồng thời cũng tăng cường công tác kiểm tra giám sát, phòng chống tham nhũng tiêu cực, lợi ích nhóm, chống thất thoát lãng phí trong xây dựng giao thông; đặc biệt là kiểm tra giám sát phòng ngừa từ sớm từ xa.

Với sự quan tâm lãnh đạo chỉ đạo thường xuyên, quyết liệt của Đảng, Nhà nước, sự phối hợp chặt chẽ của các bộ ngành, địa phương và sự đồng thuận ủng hộ của nhân dân, Bộ trưởng khẳng định ngành xây dựng quyết tâm phát huy truyền thống "đi trước mở đường", hoàn thành xuất sắc trọng trách phát triển hệ thống kết cấu hạ tầng giao thông đa phương thức đồng bộ, hiện đại, thông minh, kết nối hiệu quả giữa vận tải đường bộ, đường sắt, hàng hải, hàng không và đường thủy nội địa; quy hoạch và xây dựng quản lý phát triển đô thị xanh thông minh, thích ứng với biến đổi khí hậu, bền vững; phát triển nhà ở và thị trường bất động sản, đặc biệt là ưu tiên nhà ở xã hội, nhà ở cho người lao động tại các khu công nghiệp gắn với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ.