Đồ nhựa dùng một lần: Thói quen nhỏ, hệ lụy lớn

Không ai có thể phủ nhận tính tiện dụng vượt trội mà đồ nhựa dùng một lần mang lại, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số lên ngôi và dịch vụ giao hàng tận nơi bùng nổ như hiện nay.

Chỉ cần vài thao tác chạm, vuốt đơn giản trên màn hình điện thoại thông minh, chưa đầy ba mươi phút sau, tất tần tật các món đồ ăn, thức uống đã được giao đến tận tay người tiêu dùng.

Từ bún riêu, cà phê đến cơm văn phòng, đồ nhựa dùng một lần hiện diện phổ biến trong đời sống nhờ sự tiện lợi. Sau khi sử dụng, cốc, hộp, túi nilon và các vật dụng liên quan có thể dễ dàng bỏ đi mà không cần vệ sinh hay lưu trữ. Chính sự "nhàn hạ" này khiến đồ nhựa dùng một lần trở thành lựa chọn quen thuộc của giới trẻ, dân văn phòng và những người bận rộn.

Không chỉ dừng lại ở dịch vụ ăn uống, túi nilon và các loại bao bì nhựa dùng một lần còn thống trị cả những khu chợ truyền thống lẫn siêu thị hiện đại. Hình ảnh các bà, các chị mỗi sáng đi chợ, tay xách lỉnh kỉnh hàng chục chiếc túi ni lon đủ kích cỡ đã trở nên vô cùng quen thuộc. Từ rau, cá, thịt đến đậu và gia vị, mỗi mặt hàng thường được đựng trong một túi riêng, sau đó tiếp tục gom vào các túi lớn để tiện mang theo. Thói quen này khiến số lượng túi nilon sử dụng trong mỗi lần mua sắm tăng lên đáng kể, dù trong nhiều trường hợp, việc dùng riêng từng túi là không thực sự cần thiết.

Ông Nguyễn Văn Ước, một cư dân lớn tuổi sống tại phường Yên Bái, bùi ngùi chia sẻ: "Tôi còn nhớ, hàng thịt chợ quê ngày xưa, người ta chỉ cần xâu cái lạt vào miếng thịt là xong, hình ảnh giản dị ấy giờ chỉ còn trong tiềm thức của thế hệ 6x, 7x và những người già cả như chúng tôi".

Câu chuyện của ông gợi nhắc về sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng. Đồ nhựa dùng một lần mang lại sự tiện lợi, nhưng đồng thời cũng tạo ra áp lực lớn đối với môi trường, một hệ lụy ngày càng dễ nhận thấy trong đời sống.

Cùng với lượng rác thải sinh hoạt phát sinh ngày càng lớn, trong đó đồ nhựa dùng một lần chiếm tỷ lệ đáng kể. Những hộp xốp, túi nilon, cốc nhựa chỉ được sử dụng trong thời gian ngắn nhưng sau khi thải bỏ có thể tồn tại rất lâu trong môi trường, gây áp lực không nhỏ lên đất và đại dương.

Phần lớn người tiêu dùng chỉ quan tâm đến sự tiện lợi trước mắt, rất ít người để ý đến hậu quả lâu dài, rằng chính chiếc hộp xốp đựng suất cơm trưa hôm nay khi vương vãi ra đường, gặp mưa gió bị đẩy xuống rãnh nước, rồi hành trình của nó sẽ tiếp tục ra khe suối, ra sông và cuối cùng là trôi thẳng ra biển cả.

Sự gia tăng rác thải nhựa trong môi trường biển và những tác động đối với hệ sinh thái đang trở thành hồi chuông cảnh báo về thói quen sử dụng nhựa thiếu kiểm soát của con người.

Không chỉ gây áp lực lên môi trường, đồ nhựa dùng một lần còn đặt ra những lo ngại đối với sức khỏe, đặc biệt khi được sử dụng để chứa thực phẩm, đồ uống không đúng cách ở nhiệt độ cao. Một số loại nhựa, phụ gia hoặc sản phẩm không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn có thể làm gia tăng nguy cơ thôi nhiễm hóa chất vào thực phẩm trong những điều kiện sử dụng nhất định.

Đáng lưu ý, hộp xốp, cốc nhựa và túi nilon thường được sử dụng để đựng các món ăn, đồ uống còn nóng rồi đóng kín và vận chuyển trong thời gian dài. Nhiệt độ, thời gian tiếp xúc và đặc tính của vật liệu đều có thể ảnh hưởng đến khả năng thôi nhiễm. Một số chất được sử dụng trong quá trình sản xuất nhựa như BPA, phthalate hay styrene đã được nghiên cứu về những tác động tiềm ẩn đối với sức khỏe con người.

Vì vậy, việc sử dụng đúng loại bao bì, đúng mục đích và hạn chế tiếp xúc thực phẩm nóng với những sản phẩm nhựa không phù hợp là điều cần được quan tâm. Sự tiện lợi trong vài chục phút sử dụng không nên khiến chúng ta bỏ qua những vấn đề về an toàn thực phẩm và sức khỏe lâu dài.

Từ thực tiễn đáng báo động trên, đã đến lúc mỗi cá nhân phải tự nhìn nhận và thực hiện những thay đổi trong chính thói quen sinh hoạt của mình. Những hành động tưởng chừng rất nhỏ bé nhưng lại mang ý nghĩa to lớn: mang làn đi chợ thay vì nhận túi ni lon; mang bình nước cá nhân hoặc bình giữ nhiệt có thể tái sử dụng đến nơi làm việc, nơi học tập thay cho việc mua chai nước dùng một lần; chủ động hạn chế tối đa việc sử dụng túi ni lon, hộp nhựa khi mua sắm.

Về phía những người kinh doanh, đặc biệt là các siêu thị, cửa hàng tiện lợi và các chuỗi đồ ăn nhanh, cần chủ động chuyển đổi sang sử dụng các loại bao bì, ống hút, hộp đựng bằng vật liệu thân thiện với môi trường, dễ tiêu hủy trong tự nhiên như bã mía, giấy, tre, lá chuối...

Đặc biệt, các doanh nghiệp sản xuất bao bì nhựa có thể cân nhắc in những thông điệp ngắn gọn như “Hãy tái chế tôi” hay “Dùng xong bỏ vào thùng rác” nhằm nhắc nhở, nâng cao ý thức và định hướng hành vi của người tiêu dùng trong quá trình sử dụng, xử lý sản phẩm.

Song song với sự thay đổi từ mỗi cá nhân và cộng đồng, công tác quản lý Nhà nước cần được triển khai đồng bộ, hiệu quả hơn. Các cơ quan chức năng cần tăng cường thanh tra, kiểm tra, xử lý các cơ sở sản xuất, kinh doanh bao bì đựng thực phẩm không bảo đảm tiêu chuẩn an toàn; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

Đáng chú ý, Cuộc khảo sát trực tuyến về công tác bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai và ứng phó với biến đổi khí hậu do Ban Tuyên giáo Trung ương triển khai diễn ra từ ngày 04/8 đến hết ngày 07/8/2026 đã nhận được sự quan tâm, tham gia của đông đảo cán bộ, công chức, viên chức và các tầng lớp Nhân dân. Qua đó cho thấy, nâng cao nhận thức về môi trường cần đi đôi với thay đổi hành vi trong đời sống hằng ngày.

Đối với vấn đề đồ nhựa dùng một lần, khoảng cách giữa nhận thức và hành động vẫn cần được thu hẹp bằng những lựa chọn tiêu dùng có trách nhiệm, sự tự giác của mỗi cá nhân và sự chung tay của cộng đồng.