Bộ Y tế đang xây dựng dự thảo Nghị định hướng dẫn thi hành Luật Dân số với nhiều chính sách khuyến sinh đáng chú ý.
Theo đề xuất, một số nhóm phụ nữ sẽ được hỗ trợ 2 triệu đồng cho mỗi lần sinh. Các đối tượng gồm: phụ nữ thuộc dân tộc thiểu số rất ít người; phụ nữ cư trú tại tỉnh, thành phố có mức sinh dưới mức sinh thay thế; và phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi.
Chính quyền cấp tỉnh, căn cứ khả năng cân đối ngân sách, có thể quyết định mức hỗ trợ cao hơn trong phạm vi thẩm quyền.
Trường hợp một người đồng thời thuộc nhiều nhóm đối tượng, sẽ được hưởng tất cả các chế độ hỗ trợ tương ứng.
Về thủ tục nhận hỗ trợ, người dân gửi tờ khai đề nghị (theo mẫu) đến UBND cấp xã nơi cư trú bằng một trong ba hình thức: nộp trực tiếp, gửi qua bưu chính hoặc nộp trực tuyến.
Trong 5 ngày làm việc kể từ khi nhận hồ sơ, UBND cấp xã sẽ xem xét, kiểm tra thông tin và ra quyết định chi trả. Khoản tiền hỗ trợ được trả bằng tiền mặt hoặc chuyển khoản, chậm nhất trong 6 tháng sau khi sinh con. Trường hợp không đủ điều kiện, chính quyền xã phải trả lời bằng văn bản.
Một nội dung đáng chú ý khác nhằm khuyến khích sinh con là kéo dài thời gian nghỉ thai sản. Theo dự thảo, lao động nữ sinh con thứ hai (tại thời điểm sinh đã có một con đẻ) được nghỉ thai sản 7 tháng. Lao động nam đang tham gia BHXH bắt buộc có vợ sinh con thứ hai cũng được nghỉ 10 ngày làm việc.
Ngoài ra, người có từ hai con đẻ trở lên sẽ được ưu tiên mua, thuê mua hoặc thuê nhà ở xã hội theo quy định pháp luật về nhà ở.
Dự thảo cũng giao Bộ Xây dựng chủ trì triển khai các giải pháp về quy hoạch, nhà ở và không gian công cộng, lồng ghép yếu tố dân số trong quy hoạch đô thị và phát triển nhà ở xã hội.
Bên cạnh chính sách khuyến sinh, dự thảo cũng quy định hỗ trợ sàng lọc trước sinh và sơ sinh. Phụ nữ mang thai được hỗ trợ sàng lọc 4 bệnh trước sinh gồm: Hội chứng Edwards, hội chứng Down, hội chứng Patau và tan máu bẩm sinh Thalassemia.
Trẻ sơ sinh được sàng lọc 5 bệnh gồm: Suy giáp bẩm sinh, thiếu men G6PD, tăng sản thượng thận bẩm sinh, khiếm thính bẩm sinh và bất thường tim bẩm sinh. Mức hỗ trợ 900.000 đồng/lần đối với sàng lọc trước sinh và 600.000 đồng/lần đối với sàng lọc sơ sinh.
Các chính sách này được đưa ra trong bối cảnh công tác dân số đang đối mặt nhiều thách thức.
Theo Bộ Y tế, mức sinh trên toàn quốc đã giảm dưới mức sinh thay thế, từ 2,11 con/phụ nữ năm 2021 xuống 1,91 con năm 2024 và khoảng 1,93 con năm 2025. Với xu hướng này, mục tiêu duy trì mức sinh thay thế vào năm 2030 được dự báo khó đạt.
Nếu mức sinh tiếp tục giảm, dự báo đến năm 2036 Việt Nam sẽ kết thúc thời kỳ dân số vàng, và từ năm 2044 lực lượng lao động bắt đầu suy giảm.
Đến năm 2051, dân số có thể bước vào giai đoạn tăng trưởng âm, với mức giảm trung bình khoảng 461.000 người mỗi năm vào cuối giai đoạn dự báo (2069–2074).
