Thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết việc điều chỉnh chủ trương đầu tư xuất phát từ nhiều yếu tố mới như việc sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, mục tiêu tăng trưởng kinh tế ở mức hai con số và những nội dung hợp tác được thống nhất trong Tuyên bố chung Việt Nam-Trung Quốc tháng 4/2026, trong đó có định hướng thúc đẩy vận tải liên vận quốc tế bằng đường sắt.
Bên cạnh đó, quá trình rà soát cũng cho thấy nhiều dự án quy mô lớn được bổ sung quy hoạch trong khu vực tuyến đường sắt đi qua, làm phát sinh yêu cầu điều chỉnh đối với dự án. Trên cơ sở đánh giá về kỹ thuật và khả năng kết nối, Chính phủ thống nhất áp dụng hệ thống tiêu chuẩn đường sắt của Trung Quốc nhằm bảo đảm đồng bộ trong vận tải liên vận quốc tế.
Theo đề xuất, dự án sẽ bổ sung đoạn tuyến Yên Viên-Gia Lâm dài khoảng 8,4km cùng hai nhánh kết nối các tuyến đường sắt hiện hữu vào các ga trên tuyến Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng. Đồng thời, đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng được điều chỉnh từ phương án đầu tư phân kỳ đường đơn sang đầu tư hoàn chỉnh đường đôi.
Sau điều chỉnh, tổng mức đầu tư sơ bộ của dự án dự kiến khoảng 289 nghìn tỷ đồng, tăng hơn 86 nghìn tỷ đồng so với phương án đã được Quốc hội thông qua trước đó.
Phạm vi dự án cũng được điều chỉnh, với điểm đầu tại vị trí nối ray qua biên giới thuộc tỉnh Lào Cai và điểm cuối tại ga Nam Hải Phòng. Tuyến chính dài khoảng 362,9km, các tuyến nhánh khoảng 62,9km, đi qua 6 tỉnh, thành phố gồm Lào Cai, Phú Thọ, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên và Hải Phòng.
Theo phương án mới, đoạn từ ga Lào Cai đến ga Bắc Hồng đầu tư đường đơn; đoạn từ ga Bắc Hồng đến ga Nam Hải Phòng và đoạn Yên Viên-Gia Lâm đầu tư đường đôi, sử dụng khổ đường 1.435mm, khai thác hỗn hợp tàu khách và tàu hàng với tốc độ thiết kế tối đa 160 km/giờ.
Riêng tuyến chính từ Lào Cai đến Nam Hải Phòng có tốc độ thiết kế 120 km/giờ khi đi qua khu vực đầu mối Hà Nội và 80 km/giờ tại các đoạn còn lại.
Dự án sử dụng công nghệ đường sắt điện khí hóa trên tuyến chính và đoạn nhánh Yên Viên-Gia Lâm. Các nhánh kết nối cảng biển trước mắt sử dụng đầu máy diesel, sau đó sẽ chuyển đổi sang đầu máy sử dụng năng lượng sạch khi đủ điều kiện.
Tổng nhu cầu sử dụng đất của dự án được xác định khoảng 2.075,4ha.
Chính phủ cũng đề xuất điều chỉnh tiến độ thực hiện dự án, trong đó báo cáo nghiên cứu khả thi được lập từ năm 2025 và phấn đấu hoàn thành toàn tuyến vào năm 2030. Riêng tuyến nhánh nối ga Nam Hải Phòng với ga Nam Đồ Sơn sẽ được triển khai đồng bộ với tiến độ đầu tư khu bến Nam Đồ Sơn.
Theo phân công, Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng chịu trách nhiệm huy động nguồn lực, bảo đảm hiệu quả đầu tư đối với tuyến nhánh này, trong khi Bộ Xây dựng tổ chức triển khai thực hiện, bảo đảm tiến độ và tránh thất thoát, lãng phí.
Thay mặt cơ quan thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, Ủy ban nhận thấy dự án đầu tư xây dựng tuyến đường sắt Lào Cai-Hà Nội-Hải Phòng là dự án quan trọng quốc gia, đã được Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư tại Nghị quyết số 187/2025/QH15. Tuy nhiên, trong quá trình lập Báo cáo nghiên cứu khả thi đã xuất hiện nhiều yếu tố mới tác động đến dự án, nhất là về điều kiện địa hình, địa chất, quy hoạch, nhu cầu vận tải và phương án kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia, cảng biển và logistics.
Do đó, Chính phủ đề nghị điều chỉnh phạm vi, quy mô đầu tư, công nghệ, sơ bộ tổng mức đầu tư và một số nội dung khác của Nghị quyết số 187/2025/QH15 nhằm nâng cao hiệu quả dự án, bảo đảm an toàn và phát triển bền vững.
Để tiếp tục hoàn thiện hồ sơ trình Quốc hội xem xét, thông qua, Ủy ban đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan, đơn vị liên quan lưu ý một số vấn đề.
Về phạm vi, quy mô đầu tư, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát, đánh giá tác động đến khả năng cân đối nguồn lực đầu tư công, làm cơ sở để Quốc hội xem xét, lựa chọn phương án đầu tư, bảo đảm sử dụng hiệu quả nguồn lực của Nhà nước.
Về sơ bộ tổng mức đầu tư, Ủy ban nhận thấy tổng mức đầu tư điều chỉnh dự kiến tăng rất lớn so với chủ trương đầu tư đã được Quốc hội quyết định. Do đó, đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu suất đầu tư, cơ cấu chi phí và tổng mức đầu tư với các dự án đường sắt có điều kiện tương đồng trong khu vực và trên thế giới để làm rõ hơn cơ sở xác định tổng mức đầu tư của dự án.
Về công tác bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, giải phóng mặt bằng và nhu cầu sử dụng đất, Ủy ban đề nghị bổ sung, làm rõ phương án xử lý đối với phần diện tích đã giải phóng mặt bằng theo hướng tuyến trước đây nhưng không còn sử dụng sau khi điều chỉnh; đánh giá tổng kinh phí đã thực hiện, phương án quản lý, khai thác hoặc sử dụng đối với diện tích này và có giải pháp xử lý phù hợp nhằm phòng, chống thất thoát, lãng phí nguồn lực nhà nước.
Về tiến độ thực hiện dự án, Ủy ban đề nghị tiếp tục rà soát tiến độ tổng thể trên cơ sở cập nhật các điều kiện triển khai thực tế; xác định rõ các mốc tiến độ chủ yếu đối với công tác chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng, bố trí nguồn vốn, triển khai các dự án thành phần và tổ chức thi công; tăng cường công tác điều phối giữa các bộ, ngành và địa phương để kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc, hạn chế phát sinh việc điều chỉnh tiến độ trong quá trình thực hiện. Đồng thời, tiếp tục rà soát theo hướng giao Chính phủ căn cứ tiến độ đầu tư khu bến Nam Đồ Sơn, nhu cầu vận tải, khả năng cân đối nguồn lực và yêu cầu phát huy hiệu quả khai thác của dự án để quyết định thời điểm triển khai đầu tư tuyến nhánh.
