Đánh thức tiềm năng du lịch từ ngôi làng trên mây Choản Thèn

Ngôi làng trên mây

Giữa núi rừng Tây Bắc, nơi những dãy núi trùng điệp hòa cùng ruộng bậc thang và biển mây bồng bềnh, Choản Thèn hiện lên như một nét chấm phá đặc biệt của Y Tý. Ngôi làng cổ khoảng 300 năm tuổi của đồng bào Hà Nhì đang ngày càng được du khách biết đến nhờ vẻ đẹp nguyên sơ và những giá trị văn hóa được gìn giữ qua nhiều thế hệ.

Cách trung tâm xã Y Tý khoảng 2km, Choản Thèn nằm ở độ cao hơn 2.000m so với mực nước biển. Không ồn ào, đông đúc, bản làng vẫn giữ được không gian đặc trưng của vùng cao với những ngôi nhà trình tường cổ kính, ruộng bậc thang trải dài trên sườn núi và khí hậu mát mẻ quanh năm.

Điểm nhấn tạo nên hình ảnh đặc trưng của Choản Thèn là hai cây dẻ “hạnh phúc” cao khoảng 30m, tán cây đan xen như nắm tay nhau. Cùng với đó là khoảng đất rộng được người dân gọi là công viên Choản Thèn, nơi có tầm nhìn rộng ra ruộng bậc thang, núi rừng và thung lũng Y Tý.

Không chỉ là điểm ngắm cảnh, công viên còn là không gian sinh hoạt cộng đồng và tổ chức những lễ hội quan trọng của người Hà Nhì như lễ Gạ Ma Thú vào tháng Giêng và lễ Khô Già Già vào tháng 6 âm lịch. Đây là dịp người dân thực hành tín ngưỡng, tổ chức các trò chơi dân gian và giới thiệu những nét văn hóa truyền thống với du khách.

Sức hút lớn nhất của Choản Thèn đến từ cảnh quan thiên nhiên. Từ khoảng tháng 9 đến tháng 4 năm sau, thời tiết thuận lợi thường tạo nên những biển mây trắng phủ kín thung lũng. Những mái nhà trình tường thấp thoáng giữa mây núi khiến cả bản làng như nổi giữa trời.

Mỗi mùa, Choản Thèn lại mang một diện mạo khác. Khoảng tháng 5-6 là mùa nước đổ, khi những thửa ruộng bậc thang phản chiếu ánh trời như những tấm gương giữa núi rừng. Đến tháng 8 và nửa đầu tháng 9, nơi đây chuyển sang sắc vàng của mùa lúa chín, tạo nên khung cảnh hấp dẫn đối với những người yêu nhiếp ảnh và khám phá.

Mùa đông và đầu xuân, mây, sương bao phủ dày hơn, mang đến vẻ đẹp huyền ảo rất riêng. Chính sự biến đổi liên tục của cảnh quan giúp Choản Thèn không phụ thuộc vào một mùa du lịch duy nhất mà có thể hình thành nhiều sản phẩm trải nghiệm quanh năm.

Đáng chú ý, cảnh quan chỉ là một phần sức hấp dẫn. Những ngôi nhà trình tường với bức tường đất dày, mái thấp là minh chứng cho kinh nghiệm thích nghi với khí hậu khắc nghiệt của người Hà Nhì. Trang phục truyền thống, ẩm thực, nghề đan mâm mây, nấu rượu, thêu thổ cẩm, các làn điệu dân ca, dân vũ và nghệ thuật chơi đàn hó tơ cũng đang được gìn giữ, truyền dạy cho thế hệ trẻ.

Du lịch cộng đồng tạo sinh kế

Sự phát triển của du lịch đang tạo chuyển biến rõ nét trong đời sống người dân Choản Thèn. Sau các lớp tập huấn nghiệp vụ, ý thức bảo vệ môi trường và gìn giữ cảnh quan của cộng đồng được nâng lên. Tình trạng thả rông gia súc, gia cầm giảm, chuồng trại được di chuyển xa khu dân cư, rác thải được tập trung xử lý.

Nhiều hộ dân cũng mạnh dạn chỉnh trang nhà cửa để làm homestay. Ngoài Choản Thèn CBT House, hiện có thêm 4 hộ gia đình tham gia kinh doanh lưu trú, với thu nhập bình quân khoảng 15 triệu đồng/hộ/tháng. Đây là tín hiệu cho thấy du lịch đang từng bước chuyển từ hoạt động trải nghiệm đơn thuần thành một hướng sinh kế mới của người dân địa phương.

Quan trọng hơn, lợi ích kinh tế đang tạo động lực để cộng đồng chủ động bảo tồn các giá trị truyền thống. Kiến trúc nhà trình tường, trang phục, ẩm thực, nghề thủ công, lễ hội và trò chơi dân gian được nhìn nhận không chỉ là tài sản văn hóa mà còn là nguồn lực phát triển du lịch.

Ông Nguyễn Văn Tài, Chủ tịch UBND xã Y Tý cho biết, địa phương hướng đến xây dựng Y Tý trở thành điểm đến bền vững, ưu tiên phát triển du lịch cộng đồng, khuyến khích người dân làm homestay, bảo tồn nhà trình tường và gìn giữ lễ hội truyền thống của đồng bào Hà Nhì, Mông, Dao.

Theo định hướng này, Y Tý sẽ tiếp tục nâng cấp giao thông, cải thiện môi trường du lịch, đẩy mạnh quảng bá thông qua các sự kiện văn hóa, du lịch, đồng thời tìm kiếm giải pháp thu hút doanh nghiệp đầu tư theo hướng thân thiện với môi trường.

Lợi thế lớn nhất của Choản Thèn cũng chính là điều cần được gìn giữ. Trong bối cảnh nhiều điểm du lịch vùng cao đứng trước nguy cơ bê tông hóa và phát triển thiếu kiểm soát, sự nguyên sơ của bản làng là giá trị khác biệt để cạnh tranh.

Vì vậy, thay vì chạy theo mô hình du lịch đại trà, Y Tý có thể phát triển Choản Thèn theo hướng du lịch cộng đồng, sinh thái và trải nghiệm văn hóa. Người dân là chủ thể cung cấp dịch vụ, trong khi cảnh quan, kiến trúc và văn hóa bản địa trở thành nền tảng của sản phẩm du lịch.

Việc kết nối Choản Thèn với các điểm đến khác của Y Tý cũng sẽ tạo thành chuỗi trải nghiệm đa dạng, từ săn mây, ngắm ruộng bậc thang, khám phá nhà trình tường đến tìm hiểu lễ hội, ẩm thực và đời sống cộng đồng.

Với cảnh quan đặc sắc, nền văn hóa giàu bản sắc và bước đầu hình thành mô hình du lịch cộng đồng, Choản Thèn đang có những điều kiện thuận lợi để trở thành điểm nhấn trong hành trình khám phá Y Tý. Nếu được đầu tư bài bản nhưng không phá vỡ cảnh quan và bản sắc, ngôi làng trên mây này có thể trở thành một trong những điểm du lịch trọng điểm, góp phần đưa Y Tý trở thành điểm đến đặc trưng của vùng cao Tây Bắc.