Theo các chuyên gia khí tượng, gió Ô Quý Hồ là dạng gió địa phương, xảy ra trên phạm vi ảnh hưởng hẹp, luồng gió thổi từ Đèo Ô Quý Hồ tràn xuống trung tâm Sa Pa và các khu vực lân cận từ đó người dân gọi là gió Ô Quý Hồ.
Về bản chất, đây là hiện tượng gió vượt đèo, hay còn gọi là hiệu ứng Phơn (foehn). Khi di chuyển lên sườn núi cao, không khí lạnh dần, ngưng kết tạo mây và gây mưa, đồng thời giải phóng nhiệt. Sau khi vượt đỉnh núi, khối không khí hạ xuống sườn khuất gió, bị nén đoạn nhiệt khiến nhiệt độ tăng lên, trở nên khô và nóng hơn.
Với độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, Đèo Ô Quý Hồ làm gia tăng mạnh hiệu ứng Phơn, khiến gió Ô Quý Hồ trở thành hiện tượng khí hậu địa phương đặc thù, có mức độ ảnh hưởng đáng kể.
Còn theo các cao niên, loại gió này thổi từ một hang đá, trên đường đi biến đổi thành loại gió khô, khu vực ảnh hưởng có địa như hình cái phễu tạo điều kiện cho gió hoạt động mạnh.
Gió địa phương Ô Quý Hồ trước hết ảnh hưởng lớn đến sản xuất nông nghiệp của các địa phương. Luồng gió khô thổi mạnh khiến nhiều loại cây trồng bị mất nước, sinh trưởng kém, thậm chí khô héo, úa vàng. Một trong những cây trồng dễ ảnh hưởng nhất là cây lanh, tuy nhiên, do thời vụ gieo trồng trùng với giai đoạn gió Ô Quý Hồ hoạt động mạnh nên gần như không thể tránh khỏi tác động bất lợi.
Bà Vàng Thị Sua, thôn Móng Xóa, xã Ngũ Chỉ Sơn chia sẻ: Năm nay gió Ô Quý Hồ hoạt động mạnh khiến bà luôn lo lắng cho 300 m² lanh trồng làm nguyên liệu dệt vải may quần áo mới. Cây lanh thân mảnh, dễ đổ, gặp gió Ô Quý Hồ càng suy yếu. Ngày nào bà Sua cũng dành thời gian thăm mảnh ruộng trồng lanh, kịp thời trồng dặm thay thế những cây đổ gập. Gió mạnh quá bà còn tính đến tính đến phương án che chắn bằng lưới để giảm thiểu tác động của gió.
Chị Chảo Tả Mẩy, người dân xã Tả Phìn, hiện đang làm thuê cho một vườn rau lớn ở tổ Ô Quý Hồ, phường Sa Pa chia sẻ kinh nghiệm: Trong mùa gió Ô Quý Hồ, việc chăm sóc rau đòi hỏi tăng cường tưới nước đúng thời điểm, nếu không cây rất dễ héo và hỏng. Mùa này các vườn rau đang trồng bắp cải trái vụ, đây là vụ rau đem lại thu nhập cao cho người trồng với giá bán ổn định. Chính vì vậy việc bảo vệ rau bắp cải trước sức gió Ô Quý Hồ là điều các chủ vườn quan tâm.
Chị Chảo Tả Mẩy cho biết, người làm vườn được chủ vườn hướng dẫn, tập huấn kỹ thuật tưới nước phù hợp trong mùa gió Ô Quý Hồ. Đồng thời, nhiều diện tích rau cũng được chủ nhà vườn đưa vào canh tác trong nhà kính nhằm hạn chế rủi ro do thời tiết. Một số loại rau, quả khác như su su, cà chua, để tăng khả năng chống chọi với gió Ô Quý Hồ, người trồng đã đầu tư hệ thống giàn bằng cột bê tông kiên cố.
Mùa gió Ô Quý Hồ cũng là thời điểm cấp ủy, chính quyền, Nhân dân các địa phương khu vực ảnh hưởng lo âu bởi nguy cơ cháy rừng thường trực.
Nắm rõ đặc điểm của loại gió này, lực lượng chức năng đã bố trí trực 24/24 giờ, đồng thời, phát cảnh báo đến người dân, nghiêm cấm mọi hành vi đốt nương khu vực có rừng. Bởi chỉ cần có lửa, với cường độ hoạt động mạnh của gió Ô Quý Hồ, nguy cơ xảy ra và lan rộng cháy là rất lớn, hậu quả có thể đặc biệt nghiêm trọng.
Theo ông Lý Quẩy Dảo - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Ngũ Chỉ Sơn: "Thời điểm này cấp ủy, chính quyền, lực lượng chức năng cùng người dân địa phương đang tập trung cao độ cho công tác phòng, chống cháy rừng khi gió Ô Quý Hồ hoạt động mạnh. Nhiều cảnh báo liên tục được phát đi, các hình thức tuyên truyền được triển khai giúp người dân nâng cao ý thức, cam kết chung tay chống cháy rừng".
Gió Ô Quý Hồ không chỉ tác động đến sản xuất mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của người dân tại các khu vực chịu ảnh hưởng như Sa Pa và Ngũ Chỉ Sơn. Để hạn chế thiệt hại, người dân chủ động gia cố mái nhà bằng các vật liệu có khả năng chịu lực gió; trên mái fibro xi măng thường chèn thêm đá nhằm tránh tốc mái. Nhiều kinh nghiệm ứng phó cũng được cộng đồng chia sẻ, nhân rộng qua từng mùa gió.
Mỗi khi gió Ô Quý Hồ hoạt động mạnh, nỗi lo lại hiện hữu: cây trồng dễ bị ảnh hưởng, sinh hoạt đảo lộn, nguy cơ cháy rừng luôn thường trực. Qua nhiều năm thích nghi, người dân đã tích lũy kinh nghiệm, thể hiện tinh thần chủ động, kiên cường, từng bước ổn định cuộc sống trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt.
