Toàn tỉnh hiện có 104 giấy phép hoạt động khoáng sản còn hiệu lực của 84 tổ chức, đơn vị, trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cấp 32 giấy phép, UBND tỉnh cấp 72 giấy phép. Cùng với hoạt động khai thác là hệ thống hồ chứa quặng đuôi, bãi thải đất, đá quy mô lớn đòi hỏi phải được kiểm soát chặt chẽ trong điều kiện thời tiết cực đoan ngày càng gia tăng.
Từ đầu mùa mưa, mỗi ngày, các kỹ sư an toàn của Công ty Cổ phần Đồng Tả Phời - Vinacomin đều dành thời gian kiểm tra mái taluy các bãi thải và thân đập, cửa xả và hệ thống thoát nước khu vực hồ chứa quặng đuôi. Đặc biệt, sau mỗi đợt mưa lớn, tại khu vực bờ đập hồ chứa quặng đuôi của nhà máy tuyển đồng Tả Phời (rộng hơn 28 ha, dung tích thiết kế trên 6,3 triệu m³) luôn là vị trí được kiểm tra kỹ càng nhất.
Kỹ sư Nguyễn Trọng Quý - Quản đốc Phân xưởng tuyển, Công ty Cổ phần Đồng Tả Phời - Vinacomin cho biết: "Đơn vị đã thay đổi cách tiếp cận trong quản lý hồ chứa quặng đuôi. Ngoài kiểm tra định kỳ, đơn vị còn đào tạo lại quy trình vận hành cho cán bộ, công nhân; phối hợp với chính quyền địa phương tuyên truyền để người dân khu vực lân cận nắm được phương án ứng phó khi xảy ra tình huống khẩn cấp".
Ngay từ đầu năm, công ty đã hoàn thành gia cố các khu vực trọng yếu, chuẩn bị đầy đủ vật tư, máy móc và phương tiện ứng cứu; đồng thời bố trí lực lượng ứng trực trong suốt mùa mưa lũ. Cùng với đó, doanh nghiệp cũng tổ chức diễn tập các tình huống giả định như mưa lớn kéo dài gây sạt lở taluy, nước tràn vào hồ chứa quặng đuôi để rà soát khả năng phối hợp và bổ sung phương án xử lý sát thực tế.
"Các khu vực khai trường, nhà máy và hồ thải đều được nạo vét, gia cố trước mùa mưa. Công ty duy trì chế độ trực 24/24 giờ, bố trí máy móc, vật tư và lực lượng tại các vị trí trọng yếu để xử lý ngay từ khi xuất hiện dấu hiệu mất an toàn".
Nếu Công ty Cổ phần Đồng Tả Phời - Vinacomin lấy sự chủ động chuẩn bị các điều kiện và kiên cố hóa hệ thống an toàn làm khâu đầu tiên để phòng ngừa sự cố thì tại Chi nhánh Mỏ tuyển đồng Sin Quyền - Vimico, công nghệ trở thành công cụ hỗ trợ đắc lực trong kiểm soát rủi ro do mưa lũ gây ra. Đầu năm 2026, chi nhánh đã đầu tư Hệ thống quan trắc sensor (cảm biến) để tự động theo dõi và cảnh báo các nguy cơ biến dạng thân đập và hiện tượng thấm tại hồ chứa quặng đuôi. Dữ liệu được truyền liên tục về trung tâm điều hành, giúp cán bộ kỹ thuật phát hiện sớm dấu hiệu bất thường để kiểm tra, xử lý kịp thời.
Theo Kỹ sư Trần Thuận Đức - Trưởng Phòng An toàn Chi nhánh Mỏ tuyển đồng Sin Quyền - Vimico, đặc thù khai thác lộ thiên khiến nguy cơ không chỉ đến từ mưa lớn mà còn từ những biến động địa chất khi nước ngấm vào mái “bờ moong” các khu mỏ hoặc thân đập hồ chứa đuôi quặng.
Sau vụ sạt lở tại khu Đông mỏ đồng Sin Quyền năm 2023, đơn vị càng siết chặt công tác kiểm tra công trường trước, trong và sau mỗi đợt mưa lớn; chuẩn bị đầy đủ nhân lực, vật tư theo phương châm "4 tại chỗ", đồng thời giữ liên lạc thường xuyên với chính quyền địa phương và cơ quan chức năng để sẵn sàng phối hợp khi có tình huống phát sinh.
Không chỉ các mỏ khai khoáng, tại Khu Công nghiệp Tằng Loỏng, nơi tập trung nhiều cơ sở luyện kim, hóa chất và sản xuất phân bón, công tác phòng ngừa sự cố môi trường cũng được đặt lên hàng đầu. Tại Công ty Cổ phần DAP số 2 - Vinachem, trước mùa mưa, hệ thống mương thoát nước quanh nhà máy và bãi chứa Gyps (bã quặng apatit sau khi nung chảy) được nạo vét, gia cố; các vị trí có nguy cơ ngập úng được kiểm tra định kỳ. Theo phương án phòng, chống thiên tai năm 2026 được phê duyệt, doanh nghiệp bố trí lực lượng trực theo ca, chuẩn bị đầy đủ phương tiện, vật tư ứng cứu, bảo đảm không để nước mưa cuốn trôi chất thải hoặc ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.
Bà Lưu Thị Thu Hiền - Phó Trưởng Phòng Kỹ thuật - An toàn, Công ty Cổ phần DAP số 2 - Vinachem cho biết: "Đơn vị đã hoàn thành diễn tập ứng phó sự cố môi trường đầu tháng 6 vừa qua. Các tình huống diễn tập đều tập trung vào xử lý sự cố hồ thải, hóa chất và hệ thống thoát nước khi xảy ra mưa lớn, qua đó, rà soát khả năng phối hợp giữa các lực lượng và hoàn thiện phương án ứng cứu.
Theo ông Vương Trinh Quốc - Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, trong Khu Công nghiệp Tằng Loỏng có 17 dự án chế biến khoáng sản, đến nay, 100% dự án đã xây dựng kế hoạch hoặc phương án phòng ngừa, ứng phó sự cố môi trường, sự cố hóa chất và hồ thải theo quy định.
"Hằng năm, Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh đều phối hợp với các cơ quan chuyên môn của tỉnh và Trung ương kiểm tra việc thực hiện các phương án ứng phó đã được phê duyệt, đồng thời đôn đốc doanh nghiệp tổ chức diễn tập trước mùa mưa".
Trong 6 tháng đầu năm, Tổng Công ty Apatit Việt Nam, Chi nhánh Luyện đồng Lào Cai - Vimico và Công ty Cổ phần DAP số 2 - Vinachem đã hoàn thành diễn tập; các doanh nghiệp còn lại tiếp tục triển khai trong tháng 7.
Biến đổi khí hậu đang làm gia tăng các hiện tượng thời tiết cực đoan, mưa lớn, lũ quét và sạt lở đất ngày càng diễn biến khó lường, yêu cầu đặt ra không chỉ là xử lý nhanh khi có sự cố mà quan trọng hơn là ngăn ngừa từ sớm, từ xa. Thực tiễn ghi nhận tại mỏ đồng Tả Phời, Sin Quyền và Khu Công nghiệp Tằng Loỏng cho thấy, các doanh nghiệp đã ứng phó với sự cố môi trường trong mùa mưa lũ. Đó không chỉ là yêu cầu trong sản xuất an toàn, mà còn là cam kết bảo vệ môi trường, bảo vệ cuộc sống của người dân vùng hạ lưu và đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành công nghiệp khai khoáng trên địa bàn tỉnh.
Trình bày: Hữu Huỳnh
