Những ngày cuối tháng Bảy, cán bộ viên chức ngành giáo dục tỉnh Lào Cai đang gấp rút thực hiện chủ trương sáp nhập các đơn vị trường học của Đảng và Chính phủ. Bởi theo thời gian ấn định, việc sáp nhập, tinh gọn bộ máy phải xong trước 30/8/2026, mọi việc sắp xếp phải hoàn tất để sẵn sàng cho năm học mới.
Việc sắp xếp, sáp nhập các đơn vị trường học từ mầm non, tiểu học đến trung học cơ sở, trung học phổ thông, giáo dục thường xuyên là chủ trương lớn, đúng đắn của Đảng và Chính phủ - là chiến lược tiếp tục kiện toàn, tinh gọn bộ máy. Mục tiêu cốt lõi, giảm số lượng cán bộ quản lý, nhân viên phục vụ, ưu tiên tối đa nguồn lực cho đội ngũ giáo viên trực tiếp đứng lớp. Quá trình sáp nhập nếu được thực hiện bài bản sẽ không ảnh hưởng tiêu cực đến điều kiện và chất lượng học tập, tạo ra môi trường giáo dục tập trung, chuyên nghiệp hơn.
Khi chúng tôi thực hiện bài viết này, câu chuyện về sáp nhập, giải thể, xử lý nhân sự… được dư luận đặc biệt quan tâm, nhất là đối với viên chức ngành giáo dục. Qua khảo sát thực tế, cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên đều thể hiện sự đồng thuận, ủng hộ chủ trương chung; đặc biệt là cán bộ quản lý đã sẵn sàng tâm thế để thực hiện sự phân công của tổ chức. Một số cán bộ quản lý cũng bày tỏ nguyện vọng Chính phủ sẽ có chế độ chính sách hỗ trợ cho những người thuộc diện dôi dư sau sắp xếp, sáp nhập.
Hiện tại, ngành Giáo dục và đào tạo Lào Cai cùng các địa phương đang tập trung thực hiện mục tiêu sao cho việc sáp nhập phù hợp với tình hình thực tiễn để sự nghiệp giáo dục phát triển. Trong đó, quan điểm xuyên suốt được nhấn mạnh: Việc sáp nhập tuyệt đối không được thực hiện cơ học; cần linh hoạt, uyển chuyển dựa trên điều kiện thực tiễn của từng địa phương. Không thể địa phương nào cũng giảm 30% số trường học hoặc tiến tới mỗi xã, mỗi cấp học chỉ tổ chức một trường. Bởi, nhiều địa phương tại Lào Cai đã chủ động "đi trước một bước", tiến hành sáp nhập đơn vị trường học ngay sau khi thực hiện sáp nhập tỉnh.
Theo Quyết định 2621 của UBND tỉnh Lào Cai ban hành ngày 29/12/2025, giai đoạn 2025 - 2030, toàn tỉnh sẽ giảm từ 920 đơn vị nhà trường xuống còn 818 đơn vị. Từ đầu năm học 2025 - 2026, các đơn vị trong Đề án đã được sắp xếp, hơn 100 cán bộ quản lý đã nghỉ chế độ hoặc lui về làm giáo viên. Nếu tiếp tục áp con số giảm 30% lên tình hình mới, đồng nghĩa nhiều địa phương sẽ phải "gồng mình" trong cuộc sáp nhập lần hai, lần ba…
Câu chuyện tại phường Yên Bái là minh chứng rõ nét. Trường Mầm non Nguyễn Phúc, được thành lập trên cơ sở sáp nhập 4 đơn vị nhà trường trước đó. Sau sáp nhập, trường có 65 giáo viên và hơn 600 học sinh - trở thành trường mầm non có quy mô lớn nhất tỉnh.
Cô Nguyễn Thị Băng - Hiệu trưởng Mầm non Nguyễn Phúc cho biết: Quy mô trường lớp lớn như vậy, lại có nhiều điểm trường cách xa nhau, đòi hỏi hiệu trưởng phải có kỹ năng quản lý, khả năng bao quát và tập hợp lực lượng. Đặc biệt, đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên phải có sự hợp tác và làm việc với ý thức tự giác, tinh thần trách nhiệm cao.
Từ câu chuyện của Trường Mầm non Nguyễn Phúc cho thấy thực tế nên cân nhắc việc ghép thêm các đơn vị trường học vào ngôi trường đã có quy mô lớn. Bài toán quản lý lúc này không còn là phép cộng nhân lực, mà cần năng lực điều hành.
Mặt khác, chủ trương "mỗi xã, mỗi cấp học một trường" dù mang lại lợi ích về quản lý hành chính và thu gọn đầu mối, nhưng chỉ thực sự phù hợp với địa bàn có diện tích tự nhiên nhỏ, giao thông thuận tiện như các xã Việt Hồng, Hưng Khánh hay Lương Thịnh… Với xã vùng cao, vùng sâu, địa hình chia cắt, bức tranh hoàn toàn trái ngược. Đơn cử, xã Mường Khương mới, được thành lập trên cơ sở sáp nhập 5 xã, có thôn, bản nằm cách trung tâm xã hàng chục cây số. Nếu áp dụng mô hình "mỗi cấp học một trường" chắc chắn việc quản lý sẽ rất khó khăn.
Chủ trương sáp nhập đơn vị trường học là quyết sách lớn, hợp lòng dân, nhằm kiến tạo nền giáo dục tinh gọn, hiệu quả. Tuy nhiên, sự phức tạp của địa hình, văn hóa vùng miền, quá trình triển khai thực hiện tại tỉnh Lào Cai đòi hỏi tư duy linh hoạt, thấu đáo và cẩn trọng, dựa trên điều kiện thực tiễn của từng đơn vị và hoàn cảnh cụ thể của từng địa phương. Có như vậy, "cuộc cách mạng" về tổ chức mới thực sự mang lại diện mạo mới cho giáo dục vùng cao.
