Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Bài cuối: Ước mơ ở bản Nặm Rịa

Bài cuối: Ước mơ ở bản Nặm Rịa

Giữa dòng chảy sôi động của nhịp sống hiện đại, nơi núi rừng Tây Bắc có một bản nhỏ người Dao tuyển nằm yên bình bên dòng Thác Xa - Tân Tiến - trước đây khi chưa có tuyến đường nối lên Bản Liền (Bắc Hà) - thì nơi đây được ví như “cuối đất” của huyện Bảo Yên.

0:00 / 0:00
0:00
  • Nam miền Bắc
  • Nữ miền Bắc
  • Nữ miền Nam
  • Nam miền Nam

Ở bản nhỏ ấy, bà con người Dao tuyển dành nhiều tâm sức, nhen ngọn lửa nhiệt huyết giữ gìn bản sắc văn hóa truyền thống với một ước mơ thật giản dị “làm như vậy để gìn giữ cho thế hệ mai sau”.

53.jpg

Vượt hơn 100 cây số từ thành phố Lào Cai đến bản Nặm Rịa, nơi quần cư của dân tộc Dao tuyển, thuộc xã đặc biệt khó khăn của huyện Bảo Yên. Khi tôi đến, bà Trương Thị Gạo đang ngồi trước hiên nhà để hoàn thành nốt chiếc gùi giao cho khách đặt. Ngày nào cũng vậy, bà dậy sớm và chẻ tre mai đan gùi, bởi nhiều khách đặt mà bà làm không xuể, nhất là vào mùa thu hoạch sắn, những người ở trong xã có nhu cầu mua gùi rất nhiều. Cũng bởi giờ đây, rất ít người còn biết đan gùi và còn mặn mà với nghề thủ công tỉ mẩn này.

54.jpg

Ở cái tuổi thất thập cổ lai hy, nhưng hễ không phải lên nương cấy hái, không phải đi rừng nhặt củi là bà Gạo lại cặm cụi đan những chiếc gùi từ cật tre. Chính vì đan từ cật tre nên để uốn được từng nan cật một cách dễ dàng, bà phải lựa cật tre còn tươi, loại bánh tẻ, vừa đủ độ dẻo, bền. Dẫu vậy, nhưng nếu không thành thạo, việc uốn nan cật nhiều khi vẫn bật máu tay như thường.

Biết đan gùi từ tầm bé, hằng ngày nhìn bố làm nên bà Gạo cứ thế học lỏm và ghi nhớ trong đầu cách vót nan, cách đan bện gùi. Thế rồi, lớn lên bà Gạo tự tay đan gùi, cứ thế qua những năm tháng miệt mài, đôi tay giờ đã nhiều nếp nhăn theo tuổi tác nhưng bà Gạo vẫn cần mẫn với nghề. Những nan tre mai đan gùi thường cứng và sắc, không ít lần uốn nan đan gùi, tay bà bật máu, đau cả tuần liền, tiền công mỗi chiếc gùi lại không đáng là bao, thế nhưng vì đam mê, khỏi tay là bà lại tìm đến những nan tre mai để đan, để uốn. Trung bình mỗi ngày bà nhẩn nha đan cũng xong 1 chiếc gùi, nếu làm tích cực thì 2 ngày bà đan xong 3 chiếc gùi. Giờ thì mắt đã mờ, tay cũng yếu hơn nên mỗi ngày bà dậy sớm nhẩn nha đan đến chiều thì xong 1 chiếc gùi.

55.jpg

Trò chuyện với chúng tôi, bà Gạo kể: Ngày trước lúc còn trẻ, tôi cùng chồng và các con lên rừng tìm cây tre mai chặt mang về, nhưng giờ tuổi đã cao, không đi rừng được nữa mà đặt mua ống tre mai để chẻ nan đan gùi. Vì tre mai cứng và rất giòn, phải chẻ nan và đan khi còn xanh vỏ, thường mùa mát và mùa lạnh thì tre lâu khô, dễ uốn hơn. Mùa hè, những ngày nắng nóng, nếu đan chưa hết nan thì nan tre mai phải ngâm nước, lúc đan mới dễ uốn và không bị gãy. Không như đan lát các loại rổ, rá, đồ dùng bằng tre, nứa hoặc cây giang, thường thì lạt mỏng, nhỏ hoặc mềm dẻo hơn, nhưng để đan gùi thì vất vả hơn rất nhiều, bởi đan gùi không chỉ kỹ thuật khéo léo để tạo thành khuôn hình vuông vắn, các đường viền vắt đều tay, thì để uốn thành nếp, phải dùng lực mạnh hơn.

57.jpg

Không chỉ có đan chiếc gùi truyền thống, bà Gạo còn sáng tạo đan những chiếc gùi mi ni để mọi người dùng đựng các đồ vật nhỏ trong nhà, dùng trang trí, cắm hoa… được nhiều người yêu thích, đặt bà Gạo đan. Đặc biệt, sau mỗi vụ thu hoạch lúa, bà Gạo lại lên nương tỉ mẩn tuốt từng cọng rơm lúa nương, bó mang về nhà. Chẳng là, không chỉ biết đan gùi, bà Gạo còn biết bện ghế rơm - đệm ngồi bằng rơm. Sở dĩ phải dùng rơm của lúa nương thì mới có độ dài; phải kỳ công tuốt lúa trên nương mới có rơm đẹp để bện. Nếu dùng máy tuốt, rơm sẽ gãy và không dùng bện đệm rơm được. Chiếc ghế rơm phải tết thành bản dày 10 cm, sau đó được khéo léo cuộn tròn lại, thành chiếc ghế ngồi rất êm.

56.jpg

Giờ rất ít gia đình người Dao ở bản Nặm Rịa còn biết bện rơm và dùng đệm rơm để ngồi. Thế nhưng, vì đam mê với nghề truyền thống và muốn con cháu giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc mình, bà Gạo vẫn dành thời gian dạy con cháu biết đan gùi, bện đệm rơm. Không chỉ dùng trong gia đình, mà còn mang ý nghĩa bảo tồn bản sắc văn hóa, tiếp nối truyền thống văn hóa dân tộc Dao cho thế hệ mai sau.

61.jpg

Là một trong những phụ nữ dân tộc Dao không chỉ khéo tay, chăm chỉ, đam mê nghề đan lát, giờ đây, tóc đã pha sương, đôi tay đã yếu, nhưng đam mê với nghề truyền thống vẫn thôi thúc bà tỉ mẩn mỗi ngày. Bà Gạo còn may túi, thêu thổ cẩm, may trang phục truyền thống dân tộc Dao cho mình, cho con cháu. Trong bản Nặm Rịa, ai cần dùng thì bà sẽ làm giúp. Trang phục, khăn, túi vải thổ cẩm truyền thống của dân tộc Dao vẫn được đồng bào Dao mặc trong những dịp quan trọng, các nghi lễ của dân tộc Dao, của ngày tết, lễ...

Con trai bà Gạo, anh Lý Văn Nội, mặc dù hằng ngày phải đi đi về về trên quãng đường hơn chục cây số từ Tân Tiến ra Nghĩa Đô công tác, nhưng cứ hết giờ làm, trở về nhà, anh lại tỉ mẩn chăm chút cho gia đình nhỏ, cất công sưu tầm những đồ cũ của dân tộc mình.

60.jpg

Có khi anh Nội còn lặn lội ra tận bản người Dao tuyển ở xã Xuân Hòa chỉ để xem ở đó bà con Dao tuyển dệt vải bông và nhuộm chàm như thế nào.

Em trai anh Lý Văn Nội là anh Lý Văn Đanh cũng biết về cây thuốc và một số bài thuốc gia truyền của người Dao tuyển.

Mình lấy một số loại bài thuốc từ cây thuốc trên rừng, mọc quanh nương gần nhà, theo các cụ xưa dạy truyền lại. Một vài bài thuốc chữa các bệnh đơn giản, lấy lá thuốc làm nước uống giải nhiệt và tốt cho sức khỏe hằng ngày.

Anh Lý Văn Nội chia sẻ.

62.jpg

Em gái anh Lý Văn Nội là chị Lý Thị Kỉn hiện là Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Tân Tiến, cũng là một trong những người con trưởng thành từ bản Dao Nặm Rịa. Theo truyền thống gia đình, không chỉ giỏi việc nước, chị còn đảm việc nhà khi cùng mẹ, chị dâu và các chị em trong họ quyết tâm gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Dao. Trong công việc, chị tích cực tuyên truyền cho hội viên phụ nữ có nhiều việc làm thiết thực trong việc tham gia gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

58.jpg

Ấp ủ trong mình rất nhiều ý tưởng và dự định, với anh Lý Văn Nội - người con của bản người Dao tuyển ở Tân Tiến luôn đau đáu bởi khi đi đến 10 bản người Dao trong xã thì hầu như những đồ cũ - bóng dáng của văn hóa truyền thống đã không còn nhiều nữa. Thứ thì mai một, thứ thì mất dần… anh thấy nuối tiếc cho sự “ra đi” vô hình ấy.

59.jpg

Ước mơ giản dị của anh Nội là để khi du khách qua đường, dừng chân bản Nặm Rịa, thấy được một phần văn hóa truyền thống của người Dao tuyển ở Tân Tiến, hiện hữu ở đây cả ý chí, khát vọng vươn lên của chính họ, bằng những nét đẹp văn hóa vẫn còn được gìn giữ, bảo tồn nguyên vẹn. Lớn hơn, đó là “của để dành” cho thế hệ mai sau mà những người như anh Nội và các thành viên trong gia đình anh đang là thế hệ tiếp nối mạch nguồn văn hóa ấy, nên cần phải gìn giữ và bảo tồn.

Những (11).jpg

Tôi hiểu rằng ước mơ của anh Lý Văn Nội cũng là ước mơ chung của bà con đồng bào dân tộc Dao tuyển ở Tân Tiến, chỉ có điều cuộc mưu sinh nơi một địa bàn còn nhiều gian khó thì hẳn nhiên câu chuyện để họ chuyên tâm đến việc bảo tồn văn hóa hiện vẫn đặt sau sinh kế. Điều này cũng truyền tải thông điệp đến cấp ủy đảng, chính quyền địa phương cần hỗ trợ bà con trong việc vừa phát triển kinh tế nhưng cũng song hành giữ gìn bản sắc văn hóa.

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Việt Nam được bầu làm Phó Chủ tịch Đại hội đồng Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể

Việt Nam được bầu làm Phó Chủ tịch Đại hội đồng Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể

Ngày 11/6, tại Trụ sở Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên hợp quốc (UNESCO) ở thủ đô Paris, Kỳ họp lần thứ 10 Đại hội đồng Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (Công ước 2003), đã khai mạc với sự tham dự của 183 quốc gia thành viên và hơn 100 quan sát viên.

Bến đợi

Truyện ngắn: Bến đợi

Ngày nào vào lúc nhập nhoạng tối, Bến cũng mong có tiếng gọi “Đò ơi!” tha thiết bên kia sông. Bến cũng không đếm được cô đã chở bao nhiêu người, bao nhiêu số phận vui, buồn qua sông, nhưng với tiếng “Đò ơi” chiều đó là kỷ niệm xao lòng...

Khai mạc Liên hoan Kịch nói toàn quốc 2024

Khai mạc Liên hoan Kịch nói toàn quốc 2024

Tối 11/6, Liên hoan Kịch nói toàn quốc-2024 đã chính thức khai mạc tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên. Liên hoan do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Nguyên giao Cục Nghệ thuật biểu diễn chủ trì, phối hợp Hội Nghệ sĩ Sân khấu Việt Nam, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thái Nguyên, Nhà hát Ca múa nhạc dân gian Việt Bắc tổ chức.

Một số điểm mới của Nghị định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT: Quy định chặt chẽ hơn, tránh thiệt thòi cho nghệ sĩ

Một số điểm mới của Nghị định về xét tặng danh hiệu NSND, NSƯT: Quy định chặt chẽ hơn, tránh thiệt thòi cho nghệ sĩ

Nghị định số 61/2024/NĐ-CP ngày 6/6/2024 của Chính phủ quy định về xét tặng danh hiệu "Nghệ sĩ nhân dân", "Nghệ sĩ ưu tú" gồm 5 Chương và 19 Điều. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 22/7/2024, trong đó có một số quy định mới, chặt chẽ hơn về xét tặng danh hiệu.

Chung tay xây dựng văn hóa mang bản sắc Lào Cai

Chung tay xây dựng văn hóa mang bản sắc Lào Cai

Lào Cai, mảnh đất tụ hội 25 nhóm, ngành dân tộc anh em là điểm đến tham quan, du lịch của du khách muôn phương. Với mỗi du khách, miền đất đặc biệt ấn tượng, có sức hút mạnh mẽ không chỉ bởi cảnh sắc thiên nhiên mà còn bởi nét đẹp văn hóa của mỗi dân tộc, mỗi khu dân cư.

Tết Đoan Ngọ - mong mùa bội thu

Tết Đoan Ngọ - mong mùa bội thu

Tết Đoan Ngọ là lễ truyền thống quan trọng của nhiều dân tộc trong tỉnh, người dân quen gọi là tết diệt sâu bọ. Vào ngày này, nhiều hộ làm bánh gio, dâng hương tổ tiên, ăn các loại trái cây có vị chua và cơm rượu nếp... Cách đón tết Đoan Ngọ ở nhiều nơi có thể có chút khác nhau nhưng đều chung ý ‎niệm loại bỏ điều xấu, mong sức khỏe bình an, diệt sâu bọ và cầu mong mùa màng bội thu.

Nỗi nhớ

Nỗi nhớ

"Nỗi nhớ" là nhan đề bài thơ của tác giả Trần Điện, viết về cao nguyên Bắc Hà thơ mộng, được đăng tải trên Báo Lào Cai cuối tuần số 988, ra ngày 1/6/2024. Báo Lào Cai điện tử giới thiệu đến độc giả trọn vẹn bài thơ này!

Công chiếu phim "Đóa hoa mong manh" tại Pháp

Công chiếu phim "Đóa hoa mong manh" tại Pháp

Tối 7/6, phim "Đóa hoa mong manh" được công chiếu tại Rạp chiếu phim Pathé La Villette ở Paris, một trong những hệ thống rạp chiếu phim lớn nhất nước Pháp. Đây là lần đầu tiên một đoàn làm phim Việt Nam tổ chức lễ ra mắt phim tại Pháp, thu hút sự quan tâm của hơn 300 khán giả gồm kiều bào và người Pháp.

Đón Tết đoan ngọ

Đón Tết đoan ngọ

Năm nay, tết Đoan ngọ 5/5 âm lịch (còn gọi là tết “diệt sâu bọ”) vào ngày 10/6 dương lịch. Từ đầu tháng 6 dương lịch, các bà, các mẹ đã xôn xao bảo nhau “sắp đến ngày diệt sâu bọ rồi đấy!”.

Quy định mới nhất về xét tặng NSND, NSƯT

Quy định mới nhất về xét tặng NSND, NSƯT

Nghị định mới về xét tặng danh hiệu nghệ sĩ nhân dân, ưu tú được kỳ vọng khắc phục một số bất cập. Nghệ sĩ nhân dân phải có phẩm chất đạo đức tốt, gương mẫu trong cuộc sống, tận tụy với nghề, được đồng nghiệp và nhân dân ghi nhận, mến mộ. 

Khoảnh khắc ấn tượng trên đường đua cao nguyên trắng

Khoảnh khắc ấn tượng trên đường đua cao nguyên trắng

Đến với Festival Cao nguyên trắng Bắc Hà mùa hè năm 2024 với chủ đề "Nghiêng say vó ngựa cao nguyên", du khách thập phương đã được mãn nhãn với từng bước chạy tại giải đua ngựa truyền thống lần thứ 17. Giải đua năm nay đã mang đến nhiều bất ngờ khi lần đầu tiên nài ngựa huyện Bát Xát giành ngôi "mã vương".

Nài ngựa huyện Bát Xát lần đầu tiên vô địch giải đua

Vòng chung kết giải đua ngựa truyền thống huyện Bắc Hà lần thứ 17: Nài ngựa huyện Bát Xát lần đầu tiên vô địch giải đua

Sáng 8/6, tại sân vận động huyện Bắc Hà đã diễn ra vòng chung kết giải đua ngựa truyền thống huyện Bắc Hà lần thứ 17. Tại vòng đua này, 32 nài ngựa cùng tranh ngôi vô địch. Nài ngựa Tráng A Giờ, huyện Bát Xát đã xuất sắc về đích đầu tiên.

32 nài ngựa cùng tranh ngôi vô địch vào ngày mai (8/6)

Giải đua ngựa truyền thống huyện Bắc Hà lần thứ 17: 32 nài ngựa cùng tranh ngôi vô địch vào ngày mai (8/6)

Giải đua ngựa truyền thống huyện Bắc Hà lần thứ 17 được tổ chức 3 vòng: Vòng đấu loại, bán kết và chung kết. Trải qua vòng đấu loại vào cuối tuần trước (2/6), 32 nài ngựa xuất sắc nhất của giải đua sẽ cùng tranh tài để tìm ra nhà vô địch vào sáng mai (8/6).

fb yt zl tw