Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Cung đàn tròn người Pa Dí

Cung đàn tròn người Pa Dí

“Mường Khương xanh rất xanh…/Biên giới ơi yêu lắm một cung đàn/Một cung đàn tròn dân tôi người pa dí/Một cung đàn tròn như ánh trăng rằm/Một cung đàn tròn như mặt trời nắng mai rực rỡ”… đó là những câu thơ trong bài thơ “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” của nhà thơ Pờ Sảo Mìn.

0:00 / 0:00
0:00

Những câu thơ cứ thôi thúc tôi lên đường đến với nơi miền cao núi nhọn để tìm hiểu về cung đàn tròn nơi biên giới. Không phải ngẫu nhiên nhà thơ Pờ Sảo Mìn đưa hình tượng cung đàn tròn vào bài thơ, mà đó chính là linh hồn của người Pa Dí, là niềm tự hào của người pa dí ở xứ mường.

z6768847291503-5b60c6267e51d7534186a407de42727d.jpg
Hình ảnh cây đàn tròn xuất hiện trong đời sống tinh thần của người Pa Dí.

Cách đây 85 năm, một số hộ dân người Pa Dí ở vùng đất Tung Chung Phố di chuyển xuống khu vực Lùng Vai (nay thuộc xã Bản Lầu) để khai hoang, lập nghiệp. Trên vùng đất mới mang tên Bản Sinh, người Pa Dí đã vượt qua muôn vàn gian khó, biến vùng đất đầy lau sậy trở thành bản làng trù phú với những đồi chè xanh mướt, cánh đồng lúa séng cù trĩu bông, đồi dứa vàng thơm mùa quả chín. Để rồi hôm nay, Bản Sinh giống như một phố núi với những căn nhà cao tầng khang trang, đời sống người Pa Dí ngày càng no ấm.

Bên đồng lúa trĩu bông ở Bản Sinh, chị Phu Thị Phương cùng những phụ nữ Pa Dí trong thôn mặc trang phục truyền thống với áo đen, vòng bạc, chiếc mũ như hình mái nhà hát dân ca ca ngợi vẻ đẹp của quê hương.

Cầm cây đàn tròn - nhạc cụ truyền thống của người Pa Dí, chị Phương bảo: Khi hát dân ca Pa Dí thì không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn, tiếng hát hòa quyện vào nhau mới thể hiện hết được vẻ đẹp của dân ca người Pa Dí. Đối với người Pa Dí, dù đi đâu cũng mang theo cây đàn tròn để đàn hát những lúc rảnh rỗi, dịp lễ tết của dân tộc.

baolaocai-br_img-1859.jpg
Đàn tròn như hình mặt trăng.

Tôi để ý cây đàn mà chị Phương cầm trên tay có mặt đàn hình tròn như mặt trăng. Đàn gồm 4 dây, trên mặt đàn được vẽ và chạm khắc hình con rồng đang bay. Cần đàn bằng gỗ dài khoảng 40cm, đầu cần được trang trí mảnh gỗ như hình trái tim.

Chị Phương bảo, theo quan niệm của người Pa Dí, con rồng tượng trưng cho sức mạnh, may mắn, thịnh vượng, nên từ xưa, khi làm ra chiếc đàn tròn, các cụ đã chạm khắc lên đó hình con rồng, làm cần đàn giống hình đầu rồng, với mong muốn khi tiếng đàn ngân lên sẽ đem đến niềm vui, sự ấm no, hạnh phúc. Có cây đàn tròn chỉ khắc một con rồng, cũng có cây đàn khắc hai con rồng đang bay, kèm theo nhiều hoa văn tạo thành viền tròn trên mặt đàn.

Rời vùng đất Bản Sinh, tôi vượt qua những con dốc dài lên phố núi Mường Khương. Ở thôn Chúng Chải B, xã Mường Khương (trước đây là thị trấn Mường Khương), nhắc đến người Pa Dí biết đàn hay, hát giỏi nhất vùng thì ai cũng biết nghệ nhân Pờ Chin Dín.

Bà Dín bảo ngay từ nhỏ tôi đã được nghe những điệu hát dân ca của bà, của mẹ, nên tình yêu dân ca ngấm vào máu thịt tự bao giờ. Đặc biệt, khi 15 tuổi, tôi đã biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca của dân tộc.

Theo nghệ nhân Pờ Chin Dín, dù hát bài dân ca nào cũng không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn vang lên, những lời dân ca cứ theo tiếng đàn mà bay lên, ngọt ngào, da diết.

baolaocai-br_z6768847300884-c9a61723f2fa5b9a906d81918510e03d.jpg
Đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn

Trong câu chuyện về cây đàn tròn và dân ca của người Pa Dí, nghệ nhân Pờ Chin Dín chia sẻ rằng, dân ca người Pa Dí rất phong phú nhưng để dịch nghĩa lời bài hát cổ ra tiếng phổ thông rất khó. Cùng với những bài hát ru, hát đối đáp giao duyên, hát trong đám cưới, còn có những bài dân ca ca ngợi vẻ đẹp quê hương, đất nước, hát về công việc lao động hằng ngày như: tháng Giêng hát về trồng ngô, tháng Hai hát về trồng đậu, tháng Ba hát về tết Thanh minh, tháng Tư hát về gieo mạ...

z6745502368588-0b493839dc752af11d4ee3ee2a873ca6.jpg
Nghệ nhân Pờ Chin Dín bên cây đàn tròn.

Ngoài ra, trong bài hát “Mười hai tháng”, người Pa Dí hát về những loài hoa: “Tháng Giêng nở hoa đào, tháng Hai nở hoa thơm, tháng Ba nở hoa cúc…, tháng Năm cày ruộng trên, thả bừa xuống ruộng dưới, tháng Sáu cây lúa ra hoa,…tháng Chín vàng bông lúa, tháng Mười hoa đá nở..., tháng Mười Hai đón khách về”. Trong bài hát có những loài hoa không được đặt tên tiếng phổ thông nên không dịch ra được.

baolaocai-br_z6789247325288-2e65a0524891e786b32ad2a91b6844df.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá”.

Có dịp đến Mường Khương, tôi được gặp nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá” nổi tiếng. Tuy tuổi đã cao, nhưng nhà thơ Pờ Sảo Mìn vẫn miệt mài sáng tác thơ, đau đáu với văn hóa dân tộc.

Nhà thơ Pờ Sảo Mìn bảo, cây đàn tròn là “linh hồn” của người Pa Dí, dân ca là hồn cốt của người Pa Dí. Tuy nhiên, đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca. Các bà Thào Phủng Din, Thào Phủng Chấn đều đã ngoài 70 tuổi, giọng hát không còn khỏe như xưa. Bà Pờ Chin Dín, Tung Chá Sến cũng đã qua tuổi lục thập. Ở xứ Mường giờ đây vắng bóng người biết làm đàn tròn. Giới trẻ người Pa Dí không mặn mà với dân ca. Vì thế, việc bảo tồn dân ca người Pa Dí rất khó khăn.

baolaocai-br_z6789247336745-94e855d156b9e504163c6fd78b6fd4f7.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn gửi tình yêu bản sắc văn hoá và tình yêu cây đàn tròn vào thơ.

Đối với nhà thơ Pờ Sảo Mìn, tình yêu bản sắc văn hóa, tình yêu cây đàn tròn và những điệu hát dân ca được ông gửi vào thơ, trong đó có bài “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” được nhạc sĩ Trọng Đài phổ nhạc. Trong bài thơ, hình tượng cung đàn tròn tượng trưng cho vẻ đẹp quê hương, đất nước thanh bình trở đi trở lại như một niềm tự hào:

“Mường Khương xanh rất xanh bầu trời

Biên giới xanh rất xanh hơi thở

Như ánh trăng rằm, như mặt trời nắng ấm ban mai

Tổ quốc tôi xanh một cung đàn tròn

Có một phương đông đỏ

Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn”.

Tôi rời vùng đất xứ Mường khi những tia nắng cuối chiều hắt vệt sáng như nan quạt xuyên qua khe núi đá hình răng cưa, đổ xuống thung lũng xanh tươi. Trên đoạn đường dốc quanh co, phụ nữ Pa Dí trên nương về rộn ràng trò chuyện, ngân nga câu hát: "Đi đi chị em ta cùng đi/Địu cây xanh về ủ làm phân/Phân để bón cho ngô lúa tươi tốt/Mình mới có cuộc sống ấm no…"

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Bên dòng Nậm Lùng

Bên dòng Nậm Lùng

Từ đỉnh núi mây phủ, dòng Nậm Lùng trong veo len qua xã Tú Lệ như mạch nguồn nuôi dưỡng cả vùng thung lũng trù phú dưới chân đèo Khau Phạ. Dòng nước ấy không chỉ tưới mát cho cánh đồng nếp nổi tiếng bao đời mà còn âm thầm lưu giữ ký ức, nếp sinh hoạt và văn hóa canh tác của người Thái nơi đây.

Báo động tình trạng nghệ sĩ dùng ma túy và những hệ lụy với xã hội

Báo động tình trạng nghệ sĩ dùng ma túy và những hệ lụy với xã hội

Chỉ trong thời gian ngắn, nhiều ca sĩ và nghệ sĩ nổi tiếng như Chi Dân, Miu Lê và mới đây nhất là ca sĩ Đinh Long Nhật và Sơn Ngọc Minh liên tiếp vướng vào các vụ việc liên quan đến ma túy. Những vụ việc này cho thấy ma túy không còn là hiện tượng cá biệt mà đang trở thành hồi chuông cảnh báo về sự len lỏi ngày càng sâu vào môi trường giải trí.

Nối nhịp đam mê nghệ thuật

Nối nhịp đam mê nghệ thuật

Nhiều năm gắn bó với công tác giảng dạy tại Khoa Văn hóa - Nghệ thuật, Trường Cao đẳng Lào Cai, giảng viên Trương Thị Hảo luôn dành nhiều tâm huyết để truyền cảm hứng cho các thế hệ học sinh, sinh viên theo đuổi nghệ thuật múa. Và hôm nay, trên chính giảng đường thân thuộc ấy, con gái chị đang tiếp tục hành trình nối dài niềm đam mê được vun đắp từ cái nôi gia đình.

Một đời khắc họa chân dung Bác Hồ

Một đời khắc họa chân dung Bác Hồ

Có những người cầm bút dành cả cuộc đời để đi tìm những đề tài mới lạ, nhưng cũng có những người như nhà văn Hoàng Việt Quân, chọn cách “đứng yên” trên mảnh đất tâm hồn để đào sâu vào những giá trị vĩnh cửu. Hơn 50 năm qua, ông đã dành trọn bút lực để viết về Chủ tịch Hồ Chí Minh - chủ đề mà ông coi là lẽ sống.

“Theo Người vững bước đi lên”

“Theo Người vững bước đi lên”

Trong mạch nguồn cảm xúc vô tận về Chủ tịch Hồ Chí Minh, mỗi tác phẩm ra đời đều là lời khẳng định giá trị vĩnh hằng về tư tưởng, đạo đức, phong cách của Người. Nhân dịp kỷ niệm 136 năm Ngày sinh nhật Bác (19/5/1890 - 19/5/2026), tác giả Nguyễn Thế Quynh đã ra mắt bạn đọc tập bút ký “Theo Người vững bước đi lên”.

Lắng đọng không gian về Người

Lắng đọng không gian về Người

Tháng 5 - dòng người từ khắp nơi lại tìm về Khu tưởng niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại phường Nghĩa Lộ để dâng hương, tưởng nhớ Người. Nơi đây là công trình lưu niệm, cũng là “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng, lưu giữ những tình cảm thiêng liêng của đồng bào các dân tộc dành cho Bác Hồ kính yêu.

Lâm Thượng đổi thay từ sức mạnh đoàn kết cộng đồng

Lâm Thượng đổi thay từ sức mạnh đoàn kết cộng đồng

Từ một địa phương còn nhiều khó khăn, xã Lâm Thượng hôm nay đã đổi thay rõ nét với hạ tầng khang trang, đời sống người dân từng bước nâng cao và bản sắc văn hóa dân tộc được gìn giữ. Thành quả ấy có dấu ấn quan trọng từ phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”.

Từ bản làng đến bảo tàng: Hành trình lan tỏa giá trị di sản sống ở Lào Cai

Từ bản làng đến bảo tàng: Hành trình lan tỏa giá trị di sản sống ở Lào Cai

Hưởng ứng Ngày Quốc tế Bảo tàng 2026 với chủ đề “Bảo tàng kết nối một thế giới bị chia rẽ”, Bảo tàng Lào Cai phối hợp cùng Trung tâm Văn hóa, Nghệ thuật và Thể thao tổ chức chuỗi hoạt động “Gieo xanh nơi đỉnh mây”. Chương trình không chỉ giới thiệu giá trị di sản và tri thức bản địa, mà còn tạo không gian kết nối cộng đồng, lan tỏa thông điệp bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và hướng tới mục tiêu phát triển tỉnh Lào Cai “Xanh, hài hòa, bản sắc, hạnh phúc”.

Lào Cai: Học sinh tăng tốc ôn thi năng khiếu vào các trường nghệ thuật năm 2026

Lào Cai: Học sinh tăng tốc ôn thi năng khiếu vào các trường nghệ thuật năm 2026

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 đang đến gần, cùng với việc ôn tập các môn văn hóa, nhiều thí sinh có nguyện vọng theo học khối ngành nghệ thuật cũng đang tăng tốc luyện thi năng khiếu. Đáng chú ý, một số trường đại học năm nay điều chỉnh lịch thi năng khiếu diễn ra sớm hơn so với kỳ thi tốt nghiệp THPT. Sự thay đổi này buộc thí sinh phải chủ động sắp xếp thời gian, cân đối giữa học văn hóa và rèn luyện kỹ năng chuyên môn để chuẩn bị cho kỳ tuyển sinh.

"Hoa hậu Thế giới 2026" tổ chức tại Việt Nam có gì mới?

"Hoa hậu Thế giới 2026" tổ chức tại Việt Nam có gì mới?

Lần đầu tiên trong lịch sử, Việt Nam trở thành quốc gia đăng cai cuộc thi "Miss World 2026" – một trong những đấu trường sắc đẹp lâu đời và có sức ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Không chỉ mang ý nghĩa cột mốc với ngành công nghiệp sắc đẹp trong nước, mùa giải năm nay còn được giới thiệu với nhiều thay đổi về format, trải nghiệm văn hóa và cách tiếp cận khán giả quốc tế.

 22 họa sĩ hội ngộ tại hành trình nghệ thuật “Họa sắc Mường Hoa”

LÀO CAI: 22 họa sĩ hội ngộ tại hành trình nghệ thuật “Họa sắc Mường Hoa”

Giữa mùa nước đổ đẹp nhất năm tại thung lũng Mường Hoa Sa Pa, 22 họa sĩ, giảng viên nghệ thuật, nhà điêu khắc và kiến trúc sư đã cùng hội ngộ tại Quần thể Nghỉ dưỡng Quốc tế Alphora Mường Hoa, mở đầu hành trình nghệ thuật “Họa sắc Mường Hoa”. Không chỉ là chuyến đi sáng tác, đây còn là cuộc gặp gỡ của những tâm hồn nghệ thuật giữa thung lũng mây huyền thoại hội tụ bản sắc thiên nhiên và văn hóa Tây Bắc.

Đặc sắc Chương trình "Nghe công nhân hát - Hát cho công nhân nghe" tại Lào Cai

Đặc sắc Chương trình "Nghe công nhân hát - Hát cho công nhân nghe" tại Lào Cai

Tối 15/5, Liên đoàn Lao động tỉnh tổ chức chương trình văn nghệ “Nghe công nhân hát - hát cho công nhân nghe” với chủ đề “Giai điệu Biên cương - Tự hào công nhân Lào Cai”. Chương trình là hoạt động thiết thực hưởng ứng Tháng Công nhân và Tháng hành động về An toàn, vệ sinh lao động năm 2026, góp phần chăm lo đời sống tinh thần cho đoàn viên, người lao động.

Nơi gặp gỡ của những tâm hồn đồng điệu

Nơi gặp gỡ của những tâm hồn đồng điệu

Câu lạc bộ Nghệ thuật Sao Mai Mường Lò được thành lập năm 2018 với 25 hội viên, tuổi từ 50 - 70. Trong những năm qua, Câu lạc bộ đã trở thành nơi giao lưu, gặp gỡ của các hội viên có chung đam mê, sở thích văn hóa, văn nghệ, đặc biệt là những câu hát dân ca ngọt ngào, đằm thắm.

fb yt zl tw