Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Cung đàn tròn người Pa Dí

Cung đàn tròn người Pa Dí

“Mường Khương xanh rất xanh…/Biên giới ơi yêu lắm một cung đàn/Một cung đàn tròn dân tôi người pa dí/Một cung đàn tròn như ánh trăng rằm/Một cung đàn tròn như mặt trời nắng mai rực rỡ”… đó là những câu thơ trong bài thơ “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” của nhà thơ Pờ Sảo Mìn.

0:00 / 0:00
0:00

Những câu thơ cứ thôi thúc tôi lên đường đến với nơi miền cao núi nhọn để tìm hiểu về cung đàn tròn nơi biên giới. Không phải ngẫu nhiên nhà thơ Pờ Sảo Mìn đưa hình tượng cung đàn tròn vào bài thơ, mà đó chính là linh hồn của người Pa Dí, là niềm tự hào của người pa dí ở xứ mường.

z6768847291503-5b60c6267e51d7534186a407de42727d.jpg
Hình ảnh cây đàn tròn xuất hiện trong đời sống tinh thần của người Pa Dí.

Cách đây 85 năm, một số hộ dân người Pa Dí ở vùng đất Tung Chung Phố di chuyển xuống khu vực Lùng Vai (nay thuộc xã Bản Lầu) để khai hoang, lập nghiệp. Trên vùng đất mới mang tên Bản Sinh, người Pa Dí đã vượt qua muôn vàn gian khó, biến vùng đất đầy lau sậy trở thành bản làng trù phú với những đồi chè xanh mướt, cánh đồng lúa séng cù trĩu bông, đồi dứa vàng thơm mùa quả chín. Để rồi hôm nay, Bản Sinh giống như một phố núi với những căn nhà cao tầng khang trang, đời sống người Pa Dí ngày càng no ấm.

Bên đồng lúa trĩu bông ở Bản Sinh, chị Phu Thị Phương cùng những phụ nữ Pa Dí trong thôn mặc trang phục truyền thống với áo đen, vòng bạc, chiếc mũ như hình mái nhà hát dân ca ca ngợi vẻ đẹp của quê hương.

Cầm cây đàn tròn - nhạc cụ truyền thống của người Pa Dí, chị Phương bảo: Khi hát dân ca Pa Dí thì không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn, tiếng hát hòa quyện vào nhau mới thể hiện hết được vẻ đẹp của dân ca người Pa Dí. Đối với người Pa Dí, dù đi đâu cũng mang theo cây đàn tròn để đàn hát những lúc rảnh rỗi, dịp lễ tết của dân tộc.

baolaocai-br_img-1859.jpg
Đàn tròn như hình mặt trăng.

Tôi để ý cây đàn mà chị Phương cầm trên tay có mặt đàn hình tròn như mặt trăng. Đàn gồm 4 dây, trên mặt đàn được vẽ và chạm khắc hình con rồng đang bay. Cần đàn bằng gỗ dài khoảng 40cm, đầu cần được trang trí mảnh gỗ như hình trái tim.

Chị Phương bảo, theo quan niệm của người Pa Dí, con rồng tượng trưng cho sức mạnh, may mắn, thịnh vượng, nên từ xưa, khi làm ra chiếc đàn tròn, các cụ đã chạm khắc lên đó hình con rồng, làm cần đàn giống hình đầu rồng, với mong muốn khi tiếng đàn ngân lên sẽ đem đến niềm vui, sự ấm no, hạnh phúc. Có cây đàn tròn chỉ khắc một con rồng, cũng có cây đàn khắc hai con rồng đang bay, kèm theo nhiều hoa văn tạo thành viền tròn trên mặt đàn.

Rời vùng đất Bản Sinh, tôi vượt qua những con dốc dài lên phố núi Mường Khương. Ở thôn Chúng Chải B, xã Mường Khương (trước đây là thị trấn Mường Khương), nhắc đến người Pa Dí biết đàn hay, hát giỏi nhất vùng thì ai cũng biết nghệ nhân Pờ Chin Dín.

Bà Dín bảo ngay từ nhỏ tôi đã được nghe những điệu hát dân ca của bà, của mẹ, nên tình yêu dân ca ngấm vào máu thịt tự bao giờ. Đặc biệt, khi 15 tuổi, tôi đã biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca của dân tộc.

Theo nghệ nhân Pờ Chin Dín, dù hát bài dân ca nào cũng không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn vang lên, những lời dân ca cứ theo tiếng đàn mà bay lên, ngọt ngào, da diết.

baolaocai-br_z6768847300884-c9a61723f2fa5b9a906d81918510e03d.jpg
Đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn

Trong câu chuyện về cây đàn tròn và dân ca của người Pa Dí, nghệ nhân Pờ Chin Dín chia sẻ rằng, dân ca người Pa Dí rất phong phú nhưng để dịch nghĩa lời bài hát cổ ra tiếng phổ thông rất khó. Cùng với những bài hát ru, hát đối đáp giao duyên, hát trong đám cưới, còn có những bài dân ca ca ngợi vẻ đẹp quê hương, đất nước, hát về công việc lao động hằng ngày như: tháng Giêng hát về trồng ngô, tháng Hai hát về trồng đậu, tháng Ba hát về tết Thanh minh, tháng Tư hát về gieo mạ...

z6745502368588-0b493839dc752af11d4ee3ee2a873ca6.jpg
Nghệ nhân Pờ Chin Dín bên cây đàn tròn.

Ngoài ra, trong bài hát “Mười hai tháng”, người Pa Dí hát về những loài hoa: “Tháng Giêng nở hoa đào, tháng Hai nở hoa thơm, tháng Ba nở hoa cúc…, tháng Năm cày ruộng trên, thả bừa xuống ruộng dưới, tháng Sáu cây lúa ra hoa,…tháng Chín vàng bông lúa, tháng Mười hoa đá nở..., tháng Mười Hai đón khách về”. Trong bài hát có những loài hoa không được đặt tên tiếng phổ thông nên không dịch ra được.

baolaocai-br_z6789247325288-2e65a0524891e786b32ad2a91b6844df.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá”.

Có dịp đến Mường Khương, tôi được gặp nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá” nổi tiếng. Tuy tuổi đã cao, nhưng nhà thơ Pờ Sảo Mìn vẫn miệt mài sáng tác thơ, đau đáu với văn hóa dân tộc.

Nhà thơ Pờ Sảo Mìn bảo, cây đàn tròn là “linh hồn” của người Pa Dí, dân ca là hồn cốt của người Pa Dí. Tuy nhiên, đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca. Các bà Thào Phủng Din, Thào Phủng Chấn đều đã ngoài 70 tuổi, giọng hát không còn khỏe như xưa. Bà Pờ Chin Dín, Tung Chá Sến cũng đã qua tuổi lục thập. Ở xứ Mường giờ đây vắng bóng người biết làm đàn tròn. Giới trẻ người Pa Dí không mặn mà với dân ca. Vì thế, việc bảo tồn dân ca người Pa Dí rất khó khăn.

baolaocai-br_z6789247336745-94e855d156b9e504163c6fd78b6fd4f7.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn gửi tình yêu bản sắc văn hoá và tình yêu cây đàn tròn vào thơ.

Đối với nhà thơ Pờ Sảo Mìn, tình yêu bản sắc văn hóa, tình yêu cây đàn tròn và những điệu hát dân ca được ông gửi vào thơ, trong đó có bài “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” được nhạc sĩ Trọng Đài phổ nhạc. Trong bài thơ, hình tượng cung đàn tròn tượng trưng cho vẻ đẹp quê hương, đất nước thanh bình trở đi trở lại như một niềm tự hào:

“Mường Khương xanh rất xanh bầu trời

Biên giới xanh rất xanh hơi thở

Như ánh trăng rằm, như mặt trời nắng ấm ban mai

Tổ quốc tôi xanh một cung đàn tròn

Có một phương đông đỏ

Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn”.

Tôi rời vùng đất xứ Mường khi những tia nắng cuối chiều hắt vệt sáng như nan quạt xuyên qua khe núi đá hình răng cưa, đổ xuống thung lũng xanh tươi. Trên đoạn đường dốc quanh co, phụ nữ Pa Dí trên nương về rộn ràng trò chuyện, ngân nga câu hát: "Đi đi chị em ta cùng đi/Địu cây xanh về ủ làm phân/Phân để bón cho ngô lúa tươi tốt/Mình mới có cuộc sống ấm no…"

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Thực hành lễ “Then pang mảu” tại Lễ hội Cốm Hợp Thành

Thực hành lễ “Then pang mảu” tại Lễ hội Cốm Hợp Thành

Trong khuôn khổ Lễ hội Cốm Hợp Thành năm 2026, ngày 17/10, nghi lễ "Then pang mảu" của đồng bào dân tộc Tày được tái hiện, tái hiện những phong tục gắn với mùa cốm mới, thể hiện lòng biết ơn trời đất, tổ tiên và ước vọng mùa màng tươi tốt. Đây cũng là dịp để người dân, du khách hiểu hơn về giá trị văn hóa truyền thống, góp phần gìn giữ di sản và quảng bá bản sắc địa phương gắn với phát triển du lịch cộng đồng.

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy thăm Hội chợ Du lịch Tây Bắc và không gian OCOP

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy thăm Hội chợ Du lịch Tây Bắc và không gian OCOP

Sáng 17/10, đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy; đồng chí Hoàng Giang - Phó Bí thư Thường trực Tỉnh ủy, Chủ tịch HĐND tỉnh; đồng chí Nguyễn Thế Phước - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh; đồng chí Vũ Thị Hiền Hạnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh và đại diện lãnh đạo các ban, sở, ngành của tỉnh đã đến thăm Hội chợ Du lịch Tây Bắc năm 2026 và Không gian quảng bá, kết nối sản phẩm OCOP.

Nhịp cầu gắn kết cộng đồng

Nhịp cầu gắn kết cộng đồng

Trong khuôn khổ Lễ hội Văn hóa Du lịch Mường Lò, từ 17h30 ngày 16/10, dọc trục đường Điện Biên - Nguyễn Quang Bích - sân vận động Nghĩa Lộ, bắt đầu màn lễ hội đường phố sinh động, đậm đà bản sắc.

Chương trình khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Chương trình khai mạc Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Lễ hội Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 diễn ra từ ngày 16/10 đến hết tháng 10/2026 với chuỗi hoạt động văn hóa, du lịch và trải nghiệm đặc sắc tại khu vực phía Tây tỉnh Lào Cai. Điểm nhấn là Lễ khai mạc với chương trình nghệ thuật đặc biệt "Xoè Thái - Trọn một vòng yêu" diễn ra từ 20h00 ngày 16/10 tại sân vận động Nghĩa Lộ, phường Nghĩa Lộ, cùng chương trình diễu diễn đường phố, không gian văn hóa Tây Bắc và các hoạt động quảng bá, kết nối sản phẩm.

Ấn tượng diễu diễn đường phố Mường Lò

Ấn tượng diễu diễn đường phố Mường Lò

Những cánh quạt hồng mở đều trên nền áo trắng, váy đen; tà áo dài đỏ nối thành hàng trên những tuyến phố, trong sắc phục truyền thống, các diễn viên, nghệ nhân mang đến nhịp múa và nụ cười tươi tắn, làm rộn ràng đường phố Mường Lò.

Nơi hồn thơ chạm nhịp xòe di sản

Nơi hồn thơ chạm nhịp xòe di sản

Mường Lò - Nghĩa Lộ từ lâu đã được ví như chiếc nôi văn hóa đặc sắc của đồng bào dân tộc Thái. Nơi ấy có cánh đồng Mường Lò bát ngát, dòng Ngòi Thia hiền hòa và những dãy núi mờ sương ôm trọn những nếp nhà sàn yên bình. Mỗi khi thu về hay xuân sang, Mường Lò lại xốn xang trong nhịp xòe mừng lúa mới, mừng mùa hội.

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường diễn ra từ ngày 20/10

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường diễn ra từ ngày 20/10

Lễ hội Đền Đôi Cô phường Cam Đường năm 2026 sẽ diễn ra trong 04 ngày, từ ngày 20 đến 24/10, tại Di tích lịch sử - văn hóa Đền Đôi Cô, tổ 29, phường Cam Đường, tỉnh Lào Cai. Nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, tín ngưỡng và giới thiệu sản phẩm địa phương sẽ được tổ chức trong dịp này.

Lào Cai: Triển lãm ảnh chào mừng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Lào Cai: Triển lãm ảnh chào mừng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026

Hưởng ứng Tuần Văn hóa, Du lịch Mường Lò năm 2026 và hướng tới kỷ niệm 5 năm Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO vinh danh là Di sản Văn hóa Phi vật thể đại diện của nhân loại (15/12/2021 - 15/12/2026), Hội Liên hiệp Văn học Nghệ thuật tỉnh Lào Cai tổ chức hai triển lãm ảnh nghệ thuật quy mô lớn.

Người giữ điệu xòe

Người giữ điệu xòe

Giữa nhịp sống hiện đại, xòe Thái ở Mường Lò vẫn vẹn nguyên sức sống không chỉ nhờ danh xưng di sản, mà bắt đầu từ chính tình yêu máu thịt của những con người bình dị nơi đây.

Biểu tượng văn hóa độc đáo của người Thái đen

Biểu tượng văn hóa độc đáo của người Thái đen

Trên những nếp nhà sàn truyền thống ở Mường Lò, Khau cút là dấu ấn kiến trúc đặc trưng của đồng bào Thái đen. Không đơn thuần là chi tiết trang trí, Khau cút còn chứa đựng những câu chuyện về cội nguồn, cộng đồng và cách người Thái gửi gắm dấu ấn văn hóa trên chính ngôi nhà của mình.

Nơi hạt cốm kết tinh bản sắc văn hóa

Nơi hạt cốm kết tinh bản sắc văn hóa

Ở Hợp Thành, cốm không đơn thuần là sản vật từ mùa lúa nếp non, mà còn gắn với phong tục tri ân tổ tiên và nghi lễ Then pang mẩu của người Tày. Trên nền tảng văn hóa ấy, sự giao thoa giữa các dân tộc Tày, Dao đỏ, Xá Phó cùng cộng đồng cư dân địa phương tạo nên sắc thái riêng cho Lễ hội Cốm, góp phần giới thiệu chiều sâu văn hóa Hợp Thành đến người dân và du khách.

fb yt zl tw