Quay về E-magazine Theo dõi Báo Lào Cai trên Google News
Cung đàn tròn người Pa Dí

Cung đàn tròn người Pa Dí

“Mường Khương xanh rất xanh…/Biên giới ơi yêu lắm một cung đàn/Một cung đàn tròn dân tôi người pa dí/Một cung đàn tròn như ánh trăng rằm/Một cung đàn tròn như mặt trời nắng mai rực rỡ”… đó là những câu thơ trong bài thơ “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” của nhà thơ Pờ Sảo Mìn.

0:00 / 0:00
0:00

Những câu thơ cứ thôi thúc tôi lên đường đến với nơi miền cao núi nhọn để tìm hiểu về cung đàn tròn nơi biên giới. Không phải ngẫu nhiên nhà thơ Pờ Sảo Mìn đưa hình tượng cung đàn tròn vào bài thơ, mà đó chính là linh hồn của người Pa Dí, là niềm tự hào của người pa dí ở xứ mường.

z6768847291503-5b60c6267e51d7534186a407de42727d.jpg
Hình ảnh cây đàn tròn xuất hiện trong đời sống tinh thần của người Pa Dí.

Cách đây 85 năm, một số hộ dân người Pa Dí ở vùng đất Tung Chung Phố di chuyển xuống khu vực Lùng Vai (nay thuộc xã Bản Lầu) để khai hoang, lập nghiệp. Trên vùng đất mới mang tên Bản Sinh, người Pa Dí đã vượt qua muôn vàn gian khó, biến vùng đất đầy lau sậy trở thành bản làng trù phú với những đồi chè xanh mướt, cánh đồng lúa séng cù trĩu bông, đồi dứa vàng thơm mùa quả chín. Để rồi hôm nay, Bản Sinh giống như một phố núi với những căn nhà cao tầng khang trang, đời sống người Pa Dí ngày càng no ấm.

Bên đồng lúa trĩu bông ở Bản Sinh, chị Phu Thị Phương cùng những phụ nữ Pa Dí trong thôn mặc trang phục truyền thống với áo đen, vòng bạc, chiếc mũ như hình mái nhà hát dân ca ca ngợi vẻ đẹp của quê hương.

Cầm cây đàn tròn - nhạc cụ truyền thống của người Pa Dí, chị Phương bảo: Khi hát dân ca Pa Dí thì không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn, tiếng hát hòa quyện vào nhau mới thể hiện hết được vẻ đẹp của dân ca người Pa Dí. Đối với người Pa Dí, dù đi đâu cũng mang theo cây đàn tròn để đàn hát những lúc rảnh rỗi, dịp lễ tết của dân tộc.

baolaocai-br_img-1859.jpg
Đàn tròn như hình mặt trăng.

Tôi để ý cây đàn mà chị Phương cầm trên tay có mặt đàn hình tròn như mặt trăng. Đàn gồm 4 dây, trên mặt đàn được vẽ và chạm khắc hình con rồng đang bay. Cần đàn bằng gỗ dài khoảng 40cm, đầu cần được trang trí mảnh gỗ như hình trái tim.

Chị Phương bảo, theo quan niệm của người Pa Dí, con rồng tượng trưng cho sức mạnh, may mắn, thịnh vượng, nên từ xưa, khi làm ra chiếc đàn tròn, các cụ đã chạm khắc lên đó hình con rồng, làm cần đàn giống hình đầu rồng, với mong muốn khi tiếng đàn ngân lên sẽ đem đến niềm vui, sự ấm no, hạnh phúc. Có cây đàn tròn chỉ khắc một con rồng, cũng có cây đàn khắc hai con rồng đang bay, kèm theo nhiều hoa văn tạo thành viền tròn trên mặt đàn.

Rời vùng đất Bản Sinh, tôi vượt qua những con dốc dài lên phố núi Mường Khương. Ở thôn Chúng Chải B, xã Mường Khương (trước đây là thị trấn Mường Khương), nhắc đến người Pa Dí biết đàn hay, hát giỏi nhất vùng thì ai cũng biết nghệ nhân Pờ Chin Dín.

Bà Dín bảo ngay từ nhỏ tôi đã được nghe những điệu hát dân ca của bà, của mẹ, nên tình yêu dân ca ngấm vào máu thịt tự bao giờ. Đặc biệt, khi 15 tuổi, tôi đã biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca của dân tộc.

Theo nghệ nhân Pờ Chin Dín, dù hát bài dân ca nào cũng không thể thiếu cây đàn tròn. Tiếng đàn vang lên, những lời dân ca cứ theo tiếng đàn mà bay lên, ngọt ngào, da diết.

baolaocai-br_z6768847300884-c9a61723f2fa5b9a906d81918510e03d.jpg
Đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn

Trong câu chuyện về cây đàn tròn và dân ca của người Pa Dí, nghệ nhân Pờ Chin Dín chia sẻ rằng, dân ca người Pa Dí rất phong phú nhưng để dịch nghĩa lời bài hát cổ ra tiếng phổ thông rất khó. Cùng với những bài hát ru, hát đối đáp giao duyên, hát trong đám cưới, còn có những bài dân ca ca ngợi vẻ đẹp quê hương, đất nước, hát về công việc lao động hằng ngày như: tháng Giêng hát về trồng ngô, tháng Hai hát về trồng đậu, tháng Ba hát về tết Thanh minh, tháng Tư hát về gieo mạ...

z6745502368588-0b493839dc752af11d4ee3ee2a873ca6.jpg
Nghệ nhân Pờ Chin Dín bên cây đàn tròn.

Ngoài ra, trong bài hát “Mười hai tháng”, người Pa Dí hát về những loài hoa: “Tháng Giêng nở hoa đào, tháng Hai nở hoa thơm, tháng Ba nở hoa cúc…, tháng Năm cày ruộng trên, thả bừa xuống ruộng dưới, tháng Sáu cây lúa ra hoa,…tháng Chín vàng bông lúa, tháng Mười hoa đá nở..., tháng Mười Hai đón khách về”. Trong bài hát có những loài hoa không được đặt tên tiếng phổ thông nên không dịch ra được.

baolaocai-br_z6789247325288-2e65a0524891e786b32ad2a91b6844df.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá”.

Có dịp đến Mường Khương, tôi được gặp nhà thơ Pờ Sảo Mìn, dân tộc Pa Dí, người sáng tác bài thơ “Cây hai ngàn lá” nổi tiếng. Tuy tuổi đã cao, nhưng nhà thơ Pờ Sảo Mìn vẫn miệt mài sáng tác thơ, đau đáu với văn hóa dân tộc.

Nhà thơ Pờ Sảo Mìn bảo, cây đàn tròn là “linh hồn” của người Pa Dí, dân ca là hồn cốt của người Pa Dí. Tuy nhiên, đến nay ở xứ Mường chỉ còn một số nghệ nhân cao tuổi là biết đánh đàn tròn, biết hát dân ca. Các bà Thào Phủng Din, Thào Phủng Chấn đều đã ngoài 70 tuổi, giọng hát không còn khỏe như xưa. Bà Pờ Chin Dín, Tung Chá Sến cũng đã qua tuổi lục thập. Ở xứ Mường giờ đây vắng bóng người biết làm đàn tròn. Giới trẻ người Pa Dí không mặn mà với dân ca. Vì thế, việc bảo tồn dân ca người Pa Dí rất khó khăn.

baolaocai-br_z6789247336745-94e855d156b9e504163c6fd78b6fd4f7.jpg
Nhà thơ Pờ Sảo Mìn gửi tình yêu bản sắc văn hoá và tình yêu cây đàn tròn vào thơ.

Đối với nhà thơ Pờ Sảo Mìn, tình yêu bản sắc văn hóa, tình yêu cây đàn tròn và những điệu hát dân ca được ông gửi vào thơ, trong đó có bài “Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn” được nhạc sĩ Trọng Đài phổ nhạc. Trong bài thơ, hình tượng cung đàn tròn tượng trưng cho vẻ đẹp quê hương, đất nước thanh bình trở đi trở lại như một niềm tự hào:

“Mường Khương xanh rất xanh bầu trời

Biên giới xanh rất xanh hơi thở

Như ánh trăng rằm, như mặt trời nắng ấm ban mai

Tổ quốc tôi xanh một cung đàn tròn

Có một phương đông đỏ

Đất nước tôi xanh một cung đàn tròn”.

Tôi rời vùng đất xứ Mường khi những tia nắng cuối chiều hắt vệt sáng như nan quạt xuyên qua khe núi đá hình răng cưa, đổ xuống thung lũng xanh tươi. Trên đoạn đường dốc quanh co, phụ nữ Pa Dí trên nương về rộn ràng trò chuyện, ngân nga câu hát: "Đi đi chị em ta cùng đi/Địu cây xanh về ủ làm phân/Phân để bón cho ngô lúa tươi tốt/Mình mới có cuộc sống ấm no…"

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng - điểm hẹn văn hóa của người yêu nghệ thuật ở phường Sa Pa

Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng - điểm hẹn văn hóa của người yêu nghệ thuật ở phường Sa Pa

Giữa nhịp sống hiện đại, Câu lạc bộ Trống Lạc Hồng ở phường Sa Pa đang trở thành điểm hẹn văn hóa gắn kết cộng đồng. Không chỉ là nơi tập luyện văn nghệ, câu lạc bộ đang trở thành điểm kết nối tinh thần của nhiều người dân địa phương, đặc biệt là người trung và cao tuổi. Những buổi sinh hoạt đều đặn với tiếng trống rộn ràng, điệu múa sôi động không chỉ tạo sân chơi bổ ích mà còn góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa, lan tỏa tinh thần đoàn kết trong cộng đồng dân cư.

Khi lời thơ cất thành giai điệu

Khi lời thơ cất thành giai điệu

Trong đời sống âm nhạc Việt Nam, có nhiều ca khúc quen thuộc được khơi nguồn từ thơ ca. Những vần thơ khi cất lên thành giai điệu trở nên gần gũi và giàu cảm xúc hơn với người nghe. Tại Lào Cai, nhiều tác phẩm của tác giả Nguyễn Văn Hoàn đã được các nhạc sĩ phổ nhạc, mang sức sống mới cho thơ ca và lan tỏa hình ảnh quê hương, con người vùng cao qua âm nhạc.

Tạo sức sống cho văn hóa truyền thống

Tạo sức sống cho văn hóa truyền thống

Sớm cụ thể hóa bằng nhiều hoạt động thiết thực, trong đó mục tiêu lấy bảo tồn di sản làm nền tảng, lấy văn hóa làm nội lực để phát triển, bản sắc văn hóa được nuôi dưỡng từ chính sự tự giác và lòng tự hào của mỗi người dân Mường Lai.

Giữ gìn di sản từ những cổ vật xưa

Giữ gìn di sản từ những cổ vật xưa

Trong dòng chảy của đời sống xã hội hiện đại, có những di sản văn hóa quý giá của lịch sử dân tộc dần bị mai một rồi mất đi theo năm tháng, chỉ còn trong những câu chuyện kể. Vậy nhưng, nơi mảnh đất biên cương Lào Cai vẫn có những người dù không phải là nhân viên bảo tàng hay chuyên viên ngành văn hóa, nhưng tâm huyết với công việc sưu tầm, gìn giữ những hiện vật nghìn năm tuổi để thế hệ sau hiểu hơn về lịch sử, văn hóa của dân tộc.

Giữ hồn trà cổ

Giữ hồn trà cổ

Ở nơi cao gần 1.400 m so với mực nước biển, cây chè không chỉ là sinh kế, mà còn là ký ức, là niềm tự hào, là “hồn cốt” của người Mông trên đỉnh Suối Giàng (xã Văn Chấn) từ bao đời. Cây chè đang được gìn giữ theo cách rất riêng, bắt đầu từ giáo dục bài bản, giúp thế hệ trẻ nơi đây vun đắp tình yêu, niềm tự hào, sớm hình thành ý thức trân quý và gìn giữ di sản mà cha ông đã trao truyền.

Lặng thầm giữ gìn sắc màu văn hoá

Lặng thầm giữ gìn sắc màu văn hoá

Giữa nhịp sống hiện đại, ở thôn Kiên Lao, xã Quy Mông có nghệ nhân Hà Thị Thanh Tịnh lặng lẽ gìn giữ làn điệu dân ca, điệu múa truyền thống của dân tộc mình bằng tất cả đam mê và trách nhiệm. 

Giáo dục văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ

Giáo dục văn hóa địa phương cho thế hệ trẻ

Trong kỷ nguyên số, sự bùng nổ các nền tảng trực tuyến xuyên biên giới kéo theo sự xâm nhập của các yếu tố gây xung đột giá trị và tác động tiêu cực đến việc gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử, truyền thống, nhất là đối với người trẻ. Do vậy, cấp ủy, chính quyền các địa phương trong tỉnh đóng vai trò là “lá chắn” bảo vệ bản sắc, xây dựng sức đề kháng văn hóa cho thanh niên.

Khi văn hóa trở thành tài nguyên du lịch

Khi văn hóa trở thành tài nguyên du lịch

Trong xu thế phát triển du lịch hiện nay, nhiều địa phương không còn dừng ở việc “khoe” cảnh quan thiên nhiên, mà đã chuyển sang gìn giữ, khai thác chiều sâu giá trị văn hóa. Tại Tú Lệ, hướng đi này đang được lựa chọn một cách rõ ràng - coi văn hóa là tài nguyên cốt lõi, là nền tảng để phát triển du lịch gắn với sinh kế lâu dài.

Nghĩa Đô - miền quê đáng sống

Nghĩa Đô - miền quê đáng sống

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với nông nghiệp bền vững, giữ vững an ninh trật tự, xây dựng địa bàn không ma túy - đó là cách mà xã Nghĩa Đô, tỉnh Lào Cai đang kiên trì thực hiện, từng bước kiến tạo một miền quê đáng sống.

Mang bản sắc xuống phố bằng tư duy kinh tế

Mang bản sắc xuống phố bằng tư duy kinh tế

Năm 2025, tốt nghiệp đại học loại Giỏi nhưng không chọn con đường ổn định nơi phố thị - Giàng Thị Gấm, dân tộc Mông (23 tuổi) sinh ra và lớn lên ở thôn Ngã Ba, xã Si Ma Cai đã trở về quê hương khởi nghiệp với việc mở cơ sở Thiết kế trang phục dân tộc Mông cách tân - Mongi tại thôn Sản Sín Pao, xã Sín Chéng.

Lễ hội quả Còn Nghĩa Đô 2026: Tôn vinh bản sắc dân tộc Tày

Lễ hội quả Còn Nghĩa Đô 2026: Tôn vinh bản sắc dân tộc Tày

Vừa qua, tại thôn Mường Kem, UBND xã Nghĩa Đô tổ chức Lễ hội quả còn năm 2026. Sự kiện nằm trong chuỗi hoạt động chào mừng kỷ niệm 51 năm Ngày Giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước (30/4/1975 - 30/4/2026), 140 năm Ngày Quốc tế Lao động (01/5/1886 - 01/5/2026) và 136 năm Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh (19/5/1890 - 19/5/2026).

fb yt zl tw