Chặng đường khó khăn, gian khổ nhưng cũng đầy vinh quang, hào hùng đó không chỉ được lưu lại trong những trang sử vàng mà còn được tái hiện qua những hình ảnh, hiện vật tại Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam kể về câu chuyện hành trình đại đoàn kết dân tộc gần một thế kỷ. Đó chính là hành trình xây dựng và phát huy sức mạnh của lòng dân được kết tinh từ triệu triệu trái tim, khối óc, từ sự chung sức đồng lòng, từ những cống hiến, hy sinh thầm lặng của biết bao thế hệ vì sự nghiệp chung khắc tạc nên tượng đài vĩnh cửu về truyền thống đại đoàn kết toàn dân tộc.
Từ "Giấy khai sinh" đến ngọn cờ cứu quốc quy tụ sức mạnh của thành trì lòng dân
Tại Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, bản "Chỉ thị thành lập Hội Phản đế đồng minh" ngày 18/11/1930 mang ý nghĩa như "giấy khai sinh" đánh dấu sự ra đời của Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam. Do tính chất và yêu cầu của cách mạng, ở mỗi thời kỳ, Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam có các hình thức tổ chức và tên gọi khác nhau: Phản đế Liên minh (1935), Mặt trận Thống nhất Nhân dân Phản đế Đông Dương (1936) và Mặt trận Dân chủ Đông Dương (1938), Mặt trận Dân tộc thống nhất phản đế Đông Dương (1939) đảm đương được những nhiệm vụ cao cả, trọng đại mà lịch sử giao phó. Những hiện vật của thời kỳ này tại bảo tàng, chủ yếu là văn kiện, nghị quyết, báo chí… in ấn thô sơ nhưng đã phản ánh giai đoạn "thử lửa" đầy gian nan, đặt những viên gạch nền móng đầu tiên xây nên pháo đài đại đoàn kết.
Mốc son chói lọi trong lịch sử Mặt trận Dân tộc thống nhất Việt Nam là việc thành lập Mặt trận Việt Minh ngày 19/5/1941 với chủ trương liên hiệp hết thảy các tầng lớp nhân dân, các đoàn thể cách mạng, các dân tộc bị áp bức đoàn kết lại, chiến đấu đánh đổ chủ nghĩa đế quốc, phát xít Nhật, giành quyền độc lập cho nước Việt Nam" với khẩu hiệu: "Dân tộc trên hết", "Tổ quốc trên hết" và mục tiêu "Nước Việt Nam hoàn toàn độc lập, làm cho dân Việt Nam sung sướng, tự do...". Về hệ thống tổ chức Mặt trận được xây dựng chặt chẽ từ Trung ương tới địa phương và cơ sở. Chương trình, khẩu hiệu và mục tiêu Việt Minh đưa ra rất thiết thực và sát hợp với nguyện vọng của nhân dân, có sức lôi cuốn mạnh mẽ "sĩ, nông, công, thương, binh, phú hào yêu nước, phụ lão thương nòi", được nhân dân đồng lòng hưởng ứng. Phong trào và tổ chức Việt Minh phát triển nhanh chóng và sâu rộng cả ở thành thị lẫn nông thôn, trở thành lực lượng chính trị to lớn và hùng mạnh, làm cơ sở cho sự ra đời và phát triển lực lượng vũ trang, xây dựng và phát triển căn cứ địa cách mạng và quản lý các căn cứ địa cách mạng, các vùng được giải phóng.
Những hiện vật về Mặt trận Việt Minh bao gồm: báo chí, truyền đơn, tín phiếu…tuyên truyền đường lối, chính sách của Đảng và Mặt trận, trở thành lời hịch vang dội kêu gọi, hiệu triệu quần chúng nhân dân đứng lên đấu tranh. Không chỉ "thức tỉnh" lòng yêu nước trong quần chúng, mà còn có sức "cảm hóa tầng lớp tay sai, bù nhìn theo Pháp, Nhật quay súng, ủng hộ Việt Minh". Chính sức mạnh đoàn kết thần kỳ ấy đã làm nên thắng lợi vĩ đại của Cách mạng tháng Tám năm 1945, ghi lại dấu ấn lịch sử của Mặt trận Việt Minh trong thắng lợi chung của toàn dân tộc và để lại những bài học kinh nghiệm quý báu cho công tác xây dựng Mặt trận, tập hợp lực lượng của khối đại đoàn kết trong các giai đoạn cách mạng sau này.
Tất cả cho tiền tuyến, kháng chiến và kiến quốc
Chính quyền cách mạng non trẻ vừa mới ra đời, vận mệnh dân tộc ta lại đứng trước tình thế "ngàn cân treo sợi tóc". Để mở rộng hơn nữa khối đại đoàn kết, làm chỗ dựa vững chắc cho chính quyền cách mạng non trẻ, Hội Liên hiệp quốc dân Việt Nam ra đời ngày 29/5/1946. Từ đây, Việt Minh và Liên Việt đã cùng nhau trở thành chỗ dựa vững chắc cho sự nghiệp củng cố, bảo vệ chính quyền non trẻ, chống thù trong giặc ngoài.
Một trong những bức ảnh tư liệu được trưng bày tại Bảo tàng kể câu chuyện về nhà tư sản dân tộc Ngô Tử Hạ kéo xe tay vận động quyên góp cứu đói năm 1945 gây xúc động sâu sắc. Trước vận mệnh dân tộc nguy nan, để góp phần cùng Chính phủ diệt giặc đói, dù đã 63 tuổi, cụ Ngô Tử Hạ vẫn kéo xe tay qua các phố quanh bờ hồ Hoàn Kiếm để vận động quyên góp lương thực cứu đói. Khi xe đến Nhà Hát Lớn thì gặp Bác Hồ. Bác Hồ xúc động ôm cụ, chỉ vào chiếc xe chở nhiều loại lương thực và nói: "Đây mới là gạo đại đoàn kết. Nước ta có nhiều thứ gạo ngon, nhưng bây giờ đây là gạo ngon nhất".
Những hình ảnh, hiện vật từ cuộc kháng chiến chống Pháp như: Quyết tử quân Hà Nội ôm bom ba càng đánh xe tăng Pháp trong những ngày đầu toàn quốc kháng chiến, những đoàn dân công vận chuyển lương thực trên những chiếc xe thồ vượt đèo, lội suối gian nan không quản mưa nắng, ngày đêm, chi viện cho chiến trường, Thư của Tổng bộ Việt Minh gửi cụ Cao Triều Phát, Hình ảnh Chủ tịch Hồ Chí Minh tham dự Đại hội thống nhất Mặt trận Việt Minh-Liên Việt, Hội nghị thành lập liên minh ba nước Việt-Miên-Lào năm 1951… đã góp phần minh chứng cho sức mạnh vô song của cuộc chiến tranh nhân dân, của tinh thần đoàn kết toàn dân và đoàn kết quốc tế. Chính sức mạnh đại đoàn kết được hun đúc suốt 9 năm trường kỳ kháng chiến đã làm nên chiến thắng Điện Biên Phủ "vang dội năm châu, chấn động địa cầu", kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Đất nước chia cắt, hai miền chung một ý chí
Hiệp định Genève chia cắt tạm thời đất nước. Cả nước bước vào giai đoạn lịch sử đặc biệt: miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, miền Nam tiếp tục cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc để hoàn thành mục tiêu độc lập và thống nhất nước nhà. Nhiệm vụ chung của cả nước cũng như của mỗi miền đã thay đổi. Vì vậy cần phải có hình thức tổ chức Mặt trận mới, thích hợp.
Tại miền Bắc, ngày 10/9/1955, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam được thành lập đã tích cực động viên nhân dân hăng hái lao động, sản xuất, phát triển kinh tế văn hóa, xây dựng miền Bắc đi lên chủ nghĩa xã hội, làm tròn nghĩa vụ của hậu phương lớn đối với tiền tuyến lớn miền Nam. Các phong trào thi đua sôi nổi được tái hiện qua nhiều hình ảnh, hiện vật phản ánh không khí lao động, sản xuất của quân và dân miền Bắc bất chấp bom đạn của kẻ thù, với tinh thần "mỗi người làm việc bằng hai vì miền Nam ruột thịt"
Tại miền Nam, trước sức mạnh của phong trào Đồng Khởi, ngày 20/12/1960 Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam đã ra đời trở thành ngọn cờ công khai đoàn kết, tập hợp, tổ chức, lãnh đạo các hoạt động đấu tranh lật đổ ách thống trị của đế quốc Mỹ và tay sai phản động, thực hiện độc lập, dân chủ, hòa bình, thống nhất đất nước. Cùng với đó là sự ra đời của Liên minh các lực lượng Dân tộc, Dân chủ và Hòa bình Việt Nam ngày 21/4/1968. Bộ sưu tập về với hàng trăm hiện vật thuộc các chất liệu khác nhau về hai hình thức tổ chức Mặt trận này đã phản ánh sự lãnh đạo đúng đắn, sáng tạo, linh hoạt của Đảng ta trong việc thành lập các tổ chức Mặt trận phù hợp với hoàn cảnh, điều kiện thực tiễn của cách mạng miền Nam với mục đích tập hợp, huy động tối đa mọi nguồn lực cho cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Vị trí, vai trò của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam trong đời sống chính trị - xã hội thời chiến, sức mạnh vô địch từ sự đoàn kết, chung lưng đấu cật của toàn quân, toàn dân, sự ủng hộ to lớn của bạn bè quốc tế đối với cuộc kháng chiến chính nghĩa của nhân dân ta cũng được phản ánh đậm nét qua nhiều hiện vật, hình ảnh đặc sắc. Đặc biệt nhóm hiện vật về tư trang, kỷ vật của các cán bộ, chiến sĩ, đồng bào trong cuộc kháng chiến chống Mỹ gian khổ, ác liệt nhưng đầy can trường, hào hùng chứa đựng nhiều câu chuyện cảm động. Không ít người trong số họ đã hiến dâng tuổi thanh xuân, hy sinh hạnh phúc riêng tư và anh dũng ngã xuống để đất nước được hòa bình, thống nhất như liệt sĩ, Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân Huỳnh Lan Khanh, liệt sĩ Trần Quang Long, liệt sĩ Lê Quang Lộc, liệt sĩ Nguyễn Ngọc Phương, liệt sĩ Lê Quang Dĩnh, Liệt sĩ Nguyễn Văn Quới…
Non sông một mối và sứ mệnh đoàn kết trong kỷ nguyên mới
Sau khi đất nước được thống nhất, cùng với sự thống nhất về lãnh thổ là sự thống nhất về tổ chức để đảm đương nhiệm vụ mới. Từ ngày 31-1 đến ngày 4/2/1977 tại Thành phố Hồ Chí Minh đã tổ chức Đại hội thống nhất các tổ chức Mặt trận ở hai miền Nam- Bắc thành Mặt trận Tổ quốc Việt Nam.
Phát huy vai trò trung tâm của khối đại đoàn kết, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam đã không ngừng khơi dậy niềm tự hào dân tộc, khát vọng vươn lên để mỗi người dân đều trở thành một "chiến sĩ" trên mặt trận xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Sứ mệnh của Mặt trận trong thời bình là tuyên truyền, vận động, tập hợp nhân dân, tăng cường sự đồng thuận xã hội, đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của nhân dân, thực hiện giám sát và phản biện xã hội, là trung tâm của các cuộc vận động, các phong trào thi đua yêu nước... Mỗi khi đất nước gặp thiên tai, dịch bệnh, lời kêu gọi của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam trở thành lời "hiệu triệu" khơi dậy, quy tụ sức mạnh đại đoàn kết, tinh thần "tương thân tương ái" của dân tộc ta.
Một trong những minh chứng rõ nét chính là những hình ảnh, hiện vật của cuộc chiến chống đại dịch Covid-19. Đó là lá đơn xin xung phong lên tuyến đầu chống dịch Covid-19 của bác sĩ Nguyễn Văn Trang, 78 tuổi, (Nghệ An), chiếc xe máy dùng để vận chuyển lương thực cứu trợ đồng bào bị cách ly của anh Trần Khắc Hạnh (Thành phố Hồ Chí Minh), máy "ATM gạo", "ATM khẩu trang" nghĩa tình do doanh nhân Hoàng Tuấn Anh cùng các cộng sự sáng chế, hai con robot "Dũng sỹ diệt Covid-19" tự tạo của Thiếu tá Nguyễn Trung Kiên (Bộ Chỉ huy quận sự Thành phố Thủ Đức), mảnh vỡ từ con lợn đất của em Phan Anh Khôi trường Tiểu học Trung Tự (Hà Nội) đã dành toàn bộ tiền tiết kiệm để ủng hộ Quỹ phòng, chống Covid-19, đôi dép mòn vẹt của lái xe Trương Minh Tấn, người đã tình nguyện chở hàng trăm bệnh nhân bất kể ngày đêm, bức ảnh cậu bé Hồ Ánh Khiết 8 tuổi, người dân tộc Cadong (Quảng Nam), đầu trần, chân đất vác búp măng rừng đến điểm tập kết ủng hộ đồng bào Đà Nẵng bị cách ly…. Đặc biệt những tư trang, kỷ vật, hình ảnh của những cán bộ, chiến sĩ, đồng bào đã hy sinh, qua đời vì Covid-19 được sưu tầm và lưu giữ tại bảo tàng gây xúc động sâu sắc về truyền thống đoàn kết, "tình dân tộc, nghĩa đồng bào", đức hy sinh vì cộng đồng. Tất cả đã minh chứng cho chân lý giản dị nhưng vĩ đại của dân tộc ta: mỗi khi gặp gian nan, thử thách, nhân dân ta hơn bao giờ hết lại đoàn kết, thương yêu, tương trợ, đùm bọc lẫn nhau.
Sức mạnh vĩnh cửu của tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc
95 năm, một chặng đường lịch sử vinh quang. Từ "Hội Phản đế Đồng minh" năm 1930 đến Mặt trận Tổ quốc Việt Nam ngày nay là một hành trình bền bỉ, miệt mài, không ngừng nghỉ của tinh thần đại đoàn kết. Hành trình ấy được kể lại một cách chân thực và xúc động tại Bảo tàng Mặt trận Tổ quốc Việt Nam. Di sản lớn nhất để lại qua gần một thế kỷ là bài học vô giá về "lòng dân"- sự đồng thuận, tin tưởng và chung sức vì mục tiêu chung của quốc gia. Chân lý mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đúc kết: "Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết. Thành công, thành công, đại thành công" đã được chứng thực qua 95 năm lịch sử vẫn vẹn nguyên giá trị như một lời hiệu triệu và mãi mãi là ngọn đuốc soi đường trên hành trình xây dựng, bảo vệ Tổ quốc Việt Nam hùng cường, văn minh, thịnh vượng./.
Thu Hoàn
