Trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam, người Hà Nhì đen ở vùng cao Y Tý có bản sắc văn hóa độc đáo, từ kiến trúc nhà đất, trang phục đến ẩm thực. Trước nguy cơ nhiều món ăn truyền thống dần mai một, những người trẻ Hà Nhì đang nỗ lực gìn giữ, khôi phục và đưa ẩm thực dân tộc trở thành sản phẩm hấp dẫn du khách.
Nằm giữa biển mây ở độ cao hơn 2.000m, Choản Thèn, xã Y Tý, tỉnh Lào Cai hội tụ cảnh quan nguyên sơ, văn hóa Hà Nhì đặc sắc và mô hình du lịch cộng đồng đang hình thành, mở ra triển vọng trở thành điểm đến trọng điểm của vùng Tây Bắc.
Giữa núi rừng bạt ngàn Y Tý, những thanh niên người Hà Nhì đang mang sức trẻ và công nghệ đến với từng bản làng. Trong vai trò những "người bản số", họ lan tỏa bản sắc văn hóa, quảng bá du lịch, kết nối tiêu thụ nông sản và góp phần mở ra những cơ hội phát triển mới cho quê hương.
Giữa miền biên viễn Y Tý đang có làn gió mới âm thầm thổi qua các bản làng. Đó là tư duy làm du lịch của các thành viên trong Câu lạc bộ Du lịch Y Tý. Với nòng cốt là những người dân địa phương đầy khát vọng, Câu lạc bộ Du lịch Y Tý đang dần tạo ra hướng phát triển sinh kế bền vững, khơi nguồn ngay từ chính bản sắc văn hóa của cha ông.
Một tổ tự quản đi bộ hàng cây số đường rừng, một người có uy tín kiên trì kéo người lầm lỡ trở về, một chiến sĩ biên phòng nói được tiếng Mông - đó là những mắt xích của “lá chắn mềm” đang được dựng lên từ lòng dân ở biên giới Lào Cai, khi tỉnh đặt mục tiêu đưa 99/99 xã, phường đạt tiêu chí “không ma túy” trong năm 2026.
Một cây cầu mới đang dần hình thành trên dòng suối Sim San. Không chỉ nối những cung đường, công trình còn mở ra kỳ vọng về sự phát triển cho các thôn vùng cao nơi đây. Khi cầu hoàn thành, việc đi lại của người dân sẽ an toàn hơn, hàng hóa được lưu thông thuận lợi và những tiềm năng của vùng đất biên cương Y Tý sẽ có thêm cơ hội để phát triển.
Trên địa bàn xã Y Tý có 3 thôn biên giới nằm ở vị trí độc lập gồm Sim San 1, Sim San 2 và Hồng Ngài, cách trung tâm xã từ 10 đến 20 km. Để di chuyển đến các thôn này, hiện chỉ có một tuyến đường độc đạo, trong đó phải qua suối Sim San. Sau cơn bão số 3 vào tháng 9/2024 và mùa mưa lũ năm 2025, cây cầu tạm và cầu sắt qua suối đều bị lũ cuốn trôi. Hiện nay, xã Y Tý đang đẩy nhanh tiến độ xây dựng cầu Sim San, phấn đấu hoàn thành vào tháng 10 năm nay.
Nằm ở độ cao hơn 2.000 m so với mực nước biển, Y Tý (Lào Cai) từ lâu được biết đến là “vùng đất mù sương” sở hữu nét đẹp thiên nhiên và văn hóa bản địa độc đáo. Những năm gần đây, hạ tầng giao thông nơi đây ngày càng được đầu tư đồng bộ, mở ra cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra bài toán khó: Làm thế nào để phát triển du lịch mà vẫn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ, gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống đã được bồi đắp qua nhiều thế hệ.
Nằm ở độ cao hơn 2.000 mét so với mực nước biển, Y Tý từ lâu được biết đến là “vùng đất mù sương” với cảnh quan hùng vĩ và những giá trị văn hóa đặc sắc. Khi hạ tầng giao thông ngày càng hoàn thiện, nơi đây đang đứng trước cơ hội trở thành điểm đến hấp dẫn của Lào Cai. Cùng với cơ hội, Y Tý đang tập trung giải bài toán phát triển du lịch theo hướng bền vững, để vẻ đẹp nguyên sơ và bản sắc văn hóa các dân tộc vẫn được gìn giữ.
Trên hành trình ngược suối Lũng Pô với chiều dài hơn 30 km từ thôn Lũng Pô (xã A Mú Sung) đến thôn Hồng Ngài (xã Y Tý), cùng với cảm nhận về sự đổi thay ở những vùng đất bên dòng suối biên giới, điều làm chúng tôi tự hào là khung cảnh bình yên hiện hữu khắp dải biên cương xa xôi. Ở nơi ấy, dù đường biên giới dài và địa hình hiểm trở, những chiến sĩ biên phòng vẫn luôn chắc tay súng cùng đồng bào các dân tộc giữ bình yên biên giới.
Trong những khu rừng già, giữa mây ngàn, gió núi ở Hồng Ngài - thôn biên giới xa nhất xã Y Tý hiện nay vẫn còn quần thể chè Shan tuyết cổ thụ hàng trăm năm tuổi. Nhân Ngày Chè thế giới (21/5), Báo và Phát thanh - Truyền hình Lào Cai trân trọng giới thiệu với bạn đọc những hình ảnh phóng viên mới ghi nhận tại rừng chè cổ thụ Shan tuyết lớn nhất thôn Hồng Ngài.
Ngày 17/5, đoàn thiện nguyện của Ngân hàng Thương mại Cổ phần Hàng hải Việt Nam (MSB) vùng 5 phối hợp với Đoàn Thanh niên xã Y Tý tổ chức chương trình thiện nguyện “Ánh sáng nơi vùng cao” tại thôn Hồng Ngài, xã Y Tý.
Tỉnh lộ 155 là tuyến giao thông huyết mạch, kết nối hai “viên ngọc” du lịch của tỉnh Lào Cai là Khu Du lịch Quốc gia Sa Pa và xã Y Tý. Tuy nhiên, sau nhiều năm chịu sự tàn phá của thiên tai, đặc biệt là những trận mưa bão lớn gần đây, trên tỉnh lộ 155, đoạn từ quốc lộ 4D, phường Sa Pa đến tỉnh lộ 158, xã Bản Xèo đã xuống cấp, trở thành nỗi ám ảnh của người dân và rào cản ngăn bước chân du khách.
Hồng Ngài là bản Mông xa nhất xã Y Tý, cách trung tâm xã khoảng 20 km, giáp với địa phận huyện Phong Thổ cũ, tỉnh Lai Châu và huyện Kim Bình, tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Trước đây, nhắc đến Hồng Ngài ai cũng ngại vì giao thông rất khó khăn, nhưng nay, bản xa đã mang một diện mạo mới, đời sống người dân thêm ấm no.
Đây là hoạt động thuộc tiểu dự án “Hỗ trợ tăng cường quản lý điểm đến tại tỉnh Lào Cai” trong khuôn khổ Dự án “Thúc đẩy bình đẳng giới thông qua nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất nông nghiệp và phát triển du lịch - GREAT 2”, do Công ty TNHH Clickable Việt Nam phối hợp với Khu Bảo tồn thiên nhiên Bát Xát và UBND xã Dền Sáng tổ chức.
Dù thời tiết trong kỳ nghỉ lễ 30/4 - 01/5 năm nay không thuận lợi, có mưa và sương mù, xã Y Tý vẫn đón gần 4.000 lượt du khách đến tham quan, trải nghiệm, với thời gian lưu trú tăng so với những năm trước.
Bản tráng ca miền biên viễn
Phóng sự tài liệu: Mật ngữ sinh tồn
Ngày 30/4, mặc dù thời tiết khu vực Y Tý có sương mù và lạnh như mùa đông nhưng nhiều đoàn du khách đã có mặt tại Y Tý bắt đầu kỳ nghỉ lễ. Cùng với những điểm tham quan quen thuộc, năm nay, nhiều du khách bày tỏ ấn tượng khi được tham quan những vườn hoa thơm, quả ngọt tuyệt đẹp - sản phẩm du lịch mới ở “miền cổ tích” Y Tý.
Tính đến ngày 29/4/2026, các cơ sở lưu trú trên địa bàn xã Y Tý đã có du khách đặt gần kín phòng cho đợt nghỉ lễ 30/4 và 01/5/2026.
