Mỹ phát tín hiệu giảm hoạt động quân sự, nhưng chưa từ bỏ sức ép với Iran
Theo hãng thông tấn AP ngày 9/10, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ không tiến hành các cuộc không kích mới nhằm vào Iran trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ dự kiến diễn ra ngày 3/11/2026.
Nhà lãnh đạo Mỹ cho biết, các cuộc trao đổi với phía Iran đang có những tiến triển nhất định. Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tiếp tục tham gia những nỗ lực ngoại giao gián tiếp nhằm tìm kiếm giải pháp cho cuộc xung đột kéo dài nhiều tháng.
Tuy nhiên, tuyên bố của ông Trump không đồng nghĩa với việc Washington từ bỏ phương án quân sự. Mỹ vẫn duy trì lực lượng trong khu vực và chuẩn bị tăng cường hiện diện hải quân, trong đó có kế hoạch điều thêm tàu sân bay USS Theodore Roosevelt tới Trung Đông vào cuối tháng 10.
Bên cạnh biện pháp quân sự, chính quyền Mỹ tiếp tục sử dụng các công cụ kinh tế để gia tăng sức ép đối với Tehran. Reuters đưa tin Bộ Tài chính Mỹ ngày 8/10 công bố các biện pháp trừng phạt mới nhắm vào mạng lưới vận chuyển dầu mỏ Iran, trong đó có các doanh nghiệp, cá nhân và tàu biển bị Washington cáo buộc tham gia hoạt động né tránh lệnh trừng phạt.
Các động thái này nằm trong chiến dịch gây sức ép kinh tế nhằm hạn chế nguồn thu từ xuất khẩu dầu mỏ của Iran, qua đó thúc đẩy Tehran chấp nhận những điều kiện mà Washington đặt ra tại bàn đàm phán.
Trong khi đó, theo The Washington Post ngày 9/10, chính quyền Mỹ đang chuẩn bị cho khả năng đối đầu kinh tế kéo dài với Iran, thay vì chỉ trông chờ vào kết quả từ những biện pháp quân sự ngắn hạn.
Giới phân tích nhận định cách tiếp cận của Washington hiện kết hợp giữa duy trì khả năng răn đe quân sự, siết chặt các nguồn tài chính của Iran và tiếp tục để ngỏ khả năng đạt được một thỏa thuận thông qua đàm phán.
Iran duy trì lập trường cứng rắn, eo biển Hormuz tiếp tục là điểm nghẽn
Về phía Iran, giới chức nước này tiếp tục khẳng định năng lực phòng thủ và khả năng ứng phó nếu Mỹ nối lại chiến dịch quân sự.
Theo Al Jazeera, Bộ Quốc phòng Iran tuyên bố sản lượng vũ khí của nước này đã tăng lên mức gấp 2,5 lần so với trước chiến tranh, đồng thời cho rằng năng lực sản xuất hiện tại đủ để đáp ứng yêu cầu của một cuộc xung đột kéo dài. Đây là tuyên bố từ phía Iran và chưa được kiểm chứng độc lập.
Diễn biến đáng chú ý khác liên quan tới tình hình an ninh tại eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược kết nối vùng Vịnh với thị trường năng lượng toàn cầu. Truyền thông Iran ngày 9/10 đưa tin xuất hiện những vụ nổ lớn ở khu vực phía nam eo biển này.
Theo hãng tin Fars, dẫn nguồn tin quân sự không nêu danh tính, các tàu chở dầu di chuyển trên những tuyến đường không được cho phép có thể đã va phải thủy lôi. Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể của các vụ nổ và mức độ thiệt hại chưa được xác minh độc lập.
Vấn đề kiểm soát hoạt động hàng hải qua Hormuz tiếp tục là một trong những bất đồng lớn giữa Washington và Tehran. Mỹ muốn bảo đảm việc lưu thông tàu thuyền quốc tế, trong khi Iran yêu cầu dỡ bỏ các biện pháp phong tỏa và trừng phạt nhằm vào nước này.
Các cuộc đàm phán gián tiếp chưa mang lại một thỏa thuận toàn diện về chấm dứt xung đột, khôi phục hoạt động vận tải biển và giải quyết những bất đồng liên quan đến chương trình hạt nhân Iran.
Chiến sự lan rộng tại Yemen, sân bay Saudi Arabia bị tấn công
Trong khi Mỹ và Iran phát tín hiệu tiếp tục đối thoại, tình hình tại Yemen lại có diễn biến leo thang đáng lo ngại.
Reuters ngày 9/10 dẫn thông tin từ giới chức Saudi Arabia cho biết cuộc tấn công bằng tên lửa của lực lượng Houthi nhằm vào sân bay quốc tế tại Riyadh hôm 8/10 đã khiến 3 người thiệt mạng và nhiều người bị thương. Một máy bay của hãng hàng không Saudia cũng bị hư hại, buộc nhiều hãng hàng không phải hủy hoặc điều chỉnh các chuyến bay.
Đáp trả các cuộc tấn công, liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu tiến hành không kích nhằm vào các vị trí của Houthi tại Yemen, trong đó có các mục tiêu ở thủ đô Sanaa.
Liên quân tuyên bố đã phá hủy 3 bệ phóng tên lửa của Houthi, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục đáp trả những hành động tấn công nhằm vào dân thường.
Ở chiều ngược lại, Houthi tiếp tục đưa ra những cảnh báo đối với hoạt động hàng không tại Saudi Arabia và đe dọa tấn công các cơ sở năng lượng của quốc gia này.
Cơ quan An toàn hàng không Liên minh châu Âu (EASA) đã mở rộng phạm vi khuyến cáo hạn chế bay trong không phận Saudi Arabia do lo ngại nguy cơ từ tên lửa, thiết bị bay không người lái và hoạt động phòng không.
Những diễn biến trên cho thấy xung đột giữa các lực lượng tại Yemen đang trở thành một mặt trận đặc biệt nguy hiểm trong cuộc khủng hoảng rộng lớn hơn tại Trung Đông, nhất là khi an ninh tại eo biển Bab el-Mandeb tiếp tục bị đe dọa.
Nga tham gia thúc đẩy giải pháp ngoại giao
Một diễn biến đáng chú ý trong sáng 10/10 là thông tin Nga tiếp tục tham gia các nỗ lực ngoại giao liên quan đến cuộc xung đột Mỹ - Iran.
Theo Al Jazeera, Điện Kremlin cho biết Tổng thống Mỹ Donald Trump hoan nghênh sự tham gia của Nga trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp giải quyết vấn đề Iran.
Thông tin này xuất hiện sau những trao đổi giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/10, trong bối cảnh các bên liên quan đang tìm kiếm phương án giảm căng thẳng và khôi phục hoạt động vận tải hàng hải tại Trung Đông.
Tuy nhiên, việc Nga tham gia hỗ trợ các nỗ lực ngoại giao chưa đồng nghĩa với khả năng đạt được một thỏa thuận trong ngắn hạn. Các bất đồng về trừng phạt kinh tế, bảo đảm an ninh hàng hải và chương trình hạt nhân Iran vẫn là những vấn đề khó giải quyết.
Giá dầu và an ninh năng lượng toàn cầu chịu sức ép
Căng thẳng Mỹ - Iran tiếp tục tác động mạnh tới thị trường năng lượng thế giới.
Theo Reuters, kết thúc phiên giao dịch ngày 8/10, giá dầu Brent đạt 104,28 USD/thùng, tăng khoảng 4%, trong khi dầu WTI của Mỹ ở mức 91,49 USD/thùng.
Đà tăng giá dầu xuất phát từ lo ngại nguồn cung năng lượng tại Trung Đông tiếp tục bị gián đoạn, cùng với tác động của bão Isaias đối với hoạt động khai thác dầu tại Vịnh Mexico.
Tại khu vực Trung Đông, hai tuyến hàng hải chiến lược là Hormuz và Bab el-Mandeb đồng thời đối mặt với những nguy cơ an ninh nghiêm trọng. Hoạt động vận chuyển dầu mỏ, khí đốt và hàng hóa quốc tế vì vậy chịu thêm áp lực về chi phí bảo hiểm, vận tải và thời gian giao hàng.
Mặc dù tuyên bố tạm thời không nối lại các cuộc không kích của Tổng thống Donald Trump góp phần giảm bớt lo ngại về một đợt leo thang quân sự trực tiếp, thị trường năng lượng vẫn đối mặt với nhiều yếu tố bất định.
Nguy cơ đối đầu kéo dài
Diễn biến trong ngày 9/10 và sáng 10/10 cho thấy quan hệ Mỹ - Iran đang ở trạng thái vừa đối thoại, vừa tiếp tục gây sức ép lẫn nhau.
Việc Washington tuyên bố chưa tiến hành các cuộc không kích mới trước ngày 3/11 tạo thêm khoảng thời gian cho những nỗ lực ngoại giao. Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt kinh tế, hoạt động phong tỏa và sự hiện diện quân sự của Mỹ tại Trung Đông vẫn tiếp tục.
Trong khi đó, Iran chưa có dấu hiệu từ bỏ các yêu cầu liên quan đến việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt và chấm dứt phong tỏa. Tehran đồng thời phát đi thông điệp sẵn sàng ứng phó trước khả năng xung đột quân sự tái diễn.
Đáng lo ngại hơn, giao tranh giữa lực lượng Houthi và liên quân do Saudi Arabia dẫn đầu tiếp tục gia tăng nguy cơ bất ổn khu vực, làm phức tạp thêm triển vọng đạt được một thỏa thuận giải quyết toàn diện cuộc khủng hoảng.
Trong bối cảnh đó, triển vọng hạ nhiệt căng thẳng Mỹ - Iran sẽ phụ thuộc nhiều vào tiến triển của các cuộc đàm phán gián tiếp, khả năng bảo đảm an ninh tại các tuyến hàng hải chiến lược và mức độ kiềm chế quân sự của những bên liên quan.
Theo Reuters, AP, Al Jazeera, The Washington Post
