Từng khởi đầu bằng việc tiếp nhận công nghệ nước ngoài, ngành đường sắt cao tốc Trung Quốc hiện vươn lên vị trí dẫn đầu thế giới nhờ quá trình đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Tại CRRC Tangshan, cái nôi của nhiều đoàn tàu Fuxing - dòng tàu cao tốc thế hệ mới của Trung Quốc có vận tốc lên tới 350-400 km/h, những dây chuyền sản xuất thông minh đang trở thành nền tảng cho tham vọng mở rộng ra thị trường toàn cầu.
Bên trong nhà máy của CRRC Tangshan Co., Ltd. - một trong những nhà sản xuất tàu cao tốc lớn nhất Trung Quốc - không còn hình ảnh xưởng cơ khí ồn ào với tia lửa hàn và công nhân làm việc dày đặc. Thay vào đó là các cánh tay robot vận hành chính xác, cầu trục tự động di chuyển theo hệ thống số hóa, còn người lao động chủ yếu đảm nhận việc điều khiển máy móc, giám sát chất lượng và xử lý các công đoạn đòi hỏi độ chính xác cao.
Theo khảo sát tại 20 quốc gia đối tác trong khuôn khổ Sáng kiến Vành đai và Con đường, giới trẻ bình chọn đường sắt cao tốc là một trong "Bốn phát minh mới vĩ đại của Trung Quốc", đồng thời xếp ở vị trí đầu tiên. Với lịch sử 145 năm, CRRC Tangshan từng chế tạo đầu máy hơi nước đầu tiên của Trung Quốc và hiện là đơn vị chủ lực sản xuất các đoàn tàu cao tốc Fuxing.
Từ học hỏi công nghệ đến tự chủ đổi mới
Trong chuyến thăm mới đây tới CRRC Tangshan, truyền thông Trung Quốc ghi nhận quá trình chuyển đổi mạnh mẽ của doanh nghiệp từ mô hình sản xuất truyền thống sang sản xuất thông minh và số hóa toàn diện.
Ông Zhang Xuesong, chuyên gia kỹ thuật của CRRC, cho biết khi lần đầu tiếp nhận công nghệ tàu cao tốc 350 km/h từ Đức năm 2005, doanh nghiệp gần như không có kinh nghiệm, bởi trước đó chỉ sản xuất được tàu chạy 160 km/h.
"Chúng tôi quyết định trước tiên phải sao chép chính xác công nghệ, sau đó từng bước nghiên cứu, hấp thụ và đổi mới độc lập", ông nhớ lại.
Giai đoạn phát triển nguyên mẫu được xem là thử thách lớn nhất. Các kỹ sư phải ăn ở ngay trong nhà máy suốt nhiều tuần để làm chủ công nghệ chế tạo thân tàu bằng hợp kim nhôm - quy trình hoàn toàn khác so với thân tàu bằng thép truyền thống. Không có tài liệu hay kinh nghiệm tham khảo, mục tiêu ban đầu chỉ là chế tạo thành công một toa tàu.
Đến nay, những mối hàn trên thân tàu được xử lý với sai số chỉ khoảng ±0,02 mm. Để đạt được độ chính xác này, đội ngũ kỹ sư đã phát triển hệ thống robot có khả năng nhận diện và mài mối hàn theo thời gian thực, thay thế phương pháp quét laser trước đây vốn chậm và kém hiệu quả.
Thiết kế để thích ứng với mọi môi trường
Không chỉ tập trung vào tốc độ, CRRC Tangshan còn chú trọng nâng cao trải nghiệm của hành khách. Nhiệt độ bên trong khoang tàu luôn được duy trì ở khoảng 26 độ C bất kể điều kiện thời tiết bên ngoài, trong khi độ ồn được kiểm soát ở mức 65-68 decibel.
Theo ông Zhang, lãnh thổ rộng lớn với nhiều vùng khí hậu khác nhau đã trở thành lợi thế giúp Trung Quốc hoàn thiện công nghệ. Từ bão cát ở miền tây, giá rét ở phía Bắc đến khí hậu nóng ẩm ven biển, hàng nghìn đoàn tàu vận hành mỗi ngày đã tạo ra lượng dữ liệu thực tế khổng lồ để các kỹ sư liên tục cải tiến sản phẩm.
"Hiện nay, chúng tôi tự tin rằng đường sắt cao tốc Trung Quốc có thể đáp ứng nhu cầu của gần như mọi quốc gia, bởi các điều kiện vận hành trong nước đã bao phủ hầu hết môi trường trên thế giới", ông nói.
Tại phòng thí nghiệm môi trường, các kỹ sư có thể mô phỏng băng giá, tuyết rơi, bão cát hay mưa lớn trong dải nhiệt độ từ âm 50 đến 60 độ C nhằm kiểm tra khả năng vận hành của tàu trước khi đưa vào khai thác.
Chuyển đổi số tạo lợi thế cạnh tranh
Bên cạnh nâng cấp dây chuyền sản xuất, CRRC Tangshan còn xây dựng nền tảng số quản lý toàn bộ vòng đời của đoàn tàu, từ thiết kế, sản xuất đến vận hành và bảo trì.
Tại trung tâm điều hành số, toàn bộ dữ liệu về tiến độ sản xuất, trạng thái thiết bị và chất lượng sản phẩm được cập nhật theo thời gian thực. Các mẫu thiết kế cũng được mô phỏng và kiểm chứng trên nền tảng số trước khi chế tạo, giúp phát hiện lỗi ngay từ giai đoạn thiết kế.
Theo ông Wu Hongwen, Tổng giám đốc Công ty Công nghệ Số thông minh Hebei CRRC, dự án đường sắt nhẹ xuất khẩu sang Kazakhstan là minh chứng rõ nét. Do Astana có mùa đông xuống tới âm 40 độ C, doanh nghiệp đã phát triển hệ thống sưởi cho khoang nối giữa các toa tàu và lưu toàn bộ giải pháp kỹ thuật lên nền tảng số. Khi tiếp nhận các dự án có điều kiện tương tự, hệ thống sẽ tự động đề xuất phương án thiết kế và cảnh báo rủi ro, giúp rút ngắn đáng kể thời gian triển khai.
Nhờ đó, dự án tại Astana được hoàn thành chỉ sau 10 tháng kể từ khi ký hợp đồng.
Không chỉ xuất khẩu tàu cao tốc, CRRC Tangshan hiện còn đưa các giải pháp số và dịch vụ kỹ thuật ra thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cũng đang số hóa kinh nghiệm của các công nhân lành nghề thông qua kho dữ liệu và các mô hình trí tuệ nhân tạo nhằm lưu giữ tri thức, đồng thời nâng cao hiệu quả sản xuất.
Theo lãnh đạo CRRC Tangshan, dù đã sở hữu đoàn tàu nhanh nhất thế giới, mục tiêu của doanh nghiệp không chỉ dừng ở tốc độ mà còn hướng tới xuất khẩu tiêu chuẩn công nghệ, dịch vụ và các giải pháp sản xuất thông minh, qua đó củng cố vị thế của ngành đường sắt cao tốc Trung Quốc trên thị trường toàn cầu.
