Những ngày qua, xã Văn Bàn đã huy động 150 người dân từ 4 thôn Lập Thành, Hô Phai, Nậm Bó, An khẩn trương nạo vét bùn đất, khơi thông dòng chảy, sửa chữa các đoạn ống dẫn nước hư hỏng của tuyến thủy lợi Chút - Pom Chom.
Tuyến thủy lợi này là nguồn cung cấp nước cho hơn 300 ha lúa của khu vực xã Làng Giàng, Khánh Yên Thượng và thị trấn Văn Bàn cũ.
Từ trận lũ do ảnh hưởng của hoàn lưu bão số 3 (Yagi) cách đây gần hai năm, công trình này đã bị sạt lở, vùi lấp, sau đó được sửa chữa một lần, tuy nhiên trận mưa lũ cuối năm ngoái lại tiếp tục gây sạt lở vùi lấp hoàn toàn.
Ông Hoàng Văn Vinh, Trưởng thôn Nậm Bó cho biết: Nhiều tràn ruộng bắt đầu khô cạn, xuất hiện vết nứt chân chim, nếu không được cung cấp nước kịp thời sẽ có nguy cơ mất trắng.
Tuyến thủy lợi bị tê liệt khiến nguồn nước phục vụ sản xuất cho các cánh đồng chỉ trông chờ vào các cơn mưa, nhưng từ đầu năm đến nay, lượng mưa trên địa bàn thấp hơn trung bình nhiều năm khiến tình hình ngày càng trở nên trầm trọng.
Tại cánh đồng thôn Hô Phai, chính quyền địa phương đang huy động máy bơm công suất lớn bơm nước liên tục từ các ao, hồ, khẩn trương cấp nước vào tuyến mương đang khô cạn.
Cán bộ Phòng Kinh tế xã Văn Bàn cho biết đây là khu vực nguy cấp nhất trên địa bàn xã nên phải bơm nước khẩn cấp cứu lúa. Những ngày tới, khi tuyến thủy lợi Chút - Pom Chom được sửa chữa xong, tình hình sẽ bớt căng thẳng hơn.
Tình hình nắng nóng, khô hạn kéo dài khiến người dân không khỏi lo lắng. Những ngày qua, anh Bàn Văn Khách, thôn Hô Phai, xã Văn Bàn thường xuyên kiểm tra đồng ruộng. Nhìn những thửa ruộng bắt đầu xuất hiện vết nứt, những cây lúa bắt đầu khô héo, lòng anh như lửa đốt.
Anh Khách cho biết, nắng nóng khô hạn kéo dài, nguy cơ ruộng của gia đình mất trắng nên đã phải thuê máy bơm nước nhưng được hai hôm thì đám ruộng lại cạn khô. Đúng thời điểm giá xăng dầu tăng nên chi phí bơm nước về ruộng quá cao, anh Khách lo lắng nếu tình trạng này kéo dài có lẽ phải chấp nhận mất trắng.
“Hầu như các hộ có ruộng trên cánh đồng này đều phải huy động máy bơm nước; các hộ có ruộng ở gần nhau thì góp tiền mua xăng dầu nhưng lâu dài thế này e là không chịu nổi” - anh Khách chia sẻ.
Nhìn 3 sào lúa đang thời kỳ sinh trưởng của gia đình bắt đầu ngả vàng vì khô hạn, bà Giang Trinh, thôn An, xã Văn Bàn đứng ngồi không yên. Hệ thống thủy lợi hư hỏng, trong khi thời tiết nắng nóng kéo dài khiến cây lúa bắt đầu khô héo, chưa kể tình hình sâu bệnh đang diễn biến phức tạp, ảnh hưởng lớn đến năng suất.
Thống kê bước đầu của Phòng Kinh tế xã Văn Bàn, do ảnh hưởng của nắng nóng và gió Lào, một số diện tích lúa và cây trồng trên địa bàn đã bị thiệt hại.
Cụ thể, hàng chục ha lúa tại các thôn như Nà Lộc 2, Thái Hòa, Lập Thành, Nậm Bó… bị khô hạn, cháy lá. Ngoài ra, gần 30 ha ngô gieo trồng muộn tại các thôn Lập Thành, Nậm Bó, Làng Nòm, Trung Đoàn… bị héo, chết cây do nắng hạn.
Ông Nguyễn Đức Tuấn, Trưởng phòng Kinh tế xã Văn Bàn cho biết: Phòng đã cử cán bộ kiểm tra tất cả diện tích lúa và hoa màu trên địa bàn. Những vị trí bị ảnh hưởng, chúng tôi đã huy động máy bơm để bơm nước từ các ao hồ, suối lên mương thủy lợi nhằm bổ sung nước kịp thời cho các khu vực khô hạn. Các vị trí mương thủy lợi bị hư hỏng, vùi lấp, chúng tôi huy động bà con tham gia khắc phục tạm thời, đưa nước về các cánh đồng đang bị hạn.
Về lâu dài xã đang phối hợp với các đơn vị chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ đầu tư, xây dựng các tuyến thủy lợi quan trọng, đảm bảo nguồn nước cho các cánh đồng lớn trên địa bàn.
Theo dự báo của cơ quan khí tượng thủy văn, thời tiết năm nay xuất hiện nhiều yếu tố cực đoan, các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm 2026, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Vì vậy để giảm thiểu thiệt hại cho cây trồng, bên cạnh việc đẩy nhanh tiến độ sửa chữa, cải tạo các công trình thủy lợi, đảm bảo nước cho sản xuất thì cũng cần tính đến việc chuyển đổi diện tích lúa sang cây trồng chịu hạn.
