Theo quy định mới, 5 hành vi bị coi là trốn tránh thực hiện nghĩa vụ quân sự gồm: không chấp hành quyết định gọi đăng ký nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự; quyết định gọi nhập ngũ; quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên hoặc sẵn sàng chiến đấu.
Như vậy, từ ngày 1/9, công dân không thực hiện việc đăng ký, sơ tuyển, khám sức khỏe hoặc không nhập ngũ theo quyết định gọi sẽ bị coi là trốn tránh nghĩa vụ quân sự. Người thuộc diện dự bị không chấp hành quyết định, lệnh gọi tập trung huấn luyện, diễn tập, kiểm tra sẵn sàng động viên hoặc sẵn sàng chiến đấu cũng thuộc trường hợp này.
Luật đồng thời bổ sung quy định nghiêm cấm hành vi gian dối trong đăng ký, sơ tuyển và khám sức khỏe nghĩa vụ quân sự.
Theo giải trình của Chính phủ, sơ tuyển là khâu quan trọng trong quy trình tuyển quân hằng năm, được thực hiện tại cấp xã. Qua sơ tuyển, cơ quan chức năng kiểm tra ban đầu về chính trị, đạo đức, trình độ văn hóa và sức khỏe của công dân, làm căn cứ xét duyệt trước khi gọi khám sức khỏe.
Việc bổ sung hành vi không chấp hành quyết định gọi sơ tuyển sức khỏe và gian dối trong quá trình tuyển quân nhằm bảo đảm sự đồng bộ giữa các quy định pháp luật, đồng thời tạo cơ sở áp dụng chế tài đối với hành vi vi phạm.
Theo Luật Nghĩa vụ quân sự năm 2015, tổ chức, cá nhân có hành vi trốn tránh, chống đối hoặc cản trở việc thực hiện nghĩa vụ quân sự, tùy tính chất, mức độ vi phạm, có thể bị xử lý kỷ luật, xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bộ luật Hình sự hiện hành quy định người phạm tội trốn tránh nghĩa vụ quân sự có thể bị phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 2 năm; trường hợp thuộc khung hình phạt tăng nặng có thể bị phạt tù từ 1 đến 5 năm.
Đối với hành vi vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự, việc xử lý được thực hiện theo Nghị định số 218 của Chính phủ. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cá nhân, tổ chức có thể bị phạt tiền và sau khi chấp hành quyết định xử phạt vẫn phải thực hiện nghĩa vụ quân sự.
Trong đó, hành vi gian dối nhằm trốn tránh thực hiện quyết định gọi nhập ngũ hoặc quyết định gọi thực hiện nghĩa vụ tham gia Công an nhân dân, sau khi đã có kết quả khám tuyển xác định đủ điều kiện, có thể bị phạt từ 40 triệu đồng đến 50 triệu đồng.
Luật mới cũng quy định chế độ, chính sách đối với công dân trong thời gian đăng ký, sơ tuyển, khám và kiểm tra sức khỏe nghĩa vụ quân sự. Công dân đang làm việc tại cơ quan, tổ chức được trả nguyên lương, tiền tàu xe và các khoản phụ cấp hiện hưởng; đồng thời được bảo đảm chế độ ăn, ở và tiền tàu xe đi, về trong thời gian thực hiện các yêu cầu này.
