Áp lực lớn từ khối lượng công việc
Sau khi được thành lập, phường Âu Lâu đang triển khai công tác giải phóng mặt bằng đối với 34 công trình, dự án của tỉnh và của phường, liên quan đến 2.619 hộ gia đình, cá nhân, với tổng diện tích đất thu hồi gần 600 ha.
Khối lượng công việc lớn, nhiều dự án triển khai đồng thời, trong khi lực lượng cán bộ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ còn mỏng, đang tạo áp lực không nhỏ đối với chính quyền cơ sở.
Hiện phường Âu Lâu chỉ có 9 biên chế thực hiện nhiệm vụ thuộc lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, trong đó chỉ 3 người có chuyên môn liên quan trực tiếp đến công tác giải phóng mặt bằng.
Lực lượng này phải đảm nhiệm đồng thời nhiều phần việc, từ tham gia Hội đồng bồi thường, tổ giúp việc, kiểm đếm, xác định nguồn gốc đất, áp giá, lập phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đến thẩm định hồ sơ, giải quyết đơn thư khiếu nại, thu tiền sử dụng đất và thực hiện các thủ tục hành chính liên quan.
Trong khi đó, mỗi hồ sơ giải phóng mặt bằng lại có những đặc thù riêng. Có trường hợp nguồn gốc đất rõ ràng, nhưng cũng có những hồ sơ trải qua nhiều lần chuyển nhượng, biến động, thiếu giấy tờ hoặc phải xác minh qua nhiều nguồn tài liệu.
Chỉ một sai sót ở khâu xác định nguồn gốc, diện tích hoặc đối tượng được bồi thường cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ phương án và quyền lợi của người dân.
Để bảo đảm tiến độ các dự án, phường Âu Lâu đã huy động thêm nhân lực từ khối Đảng, đoàn thể tham gia công tác giải phóng mặt bằng. Tuy nhiên, đây chủ yếu là cán bộ không được đào tạo chuyên sâu về quản lý đất đai nên khó đảm nhiệm những công việc mang tính kỹ thuật, nghiệp vụ.
Ông Trần Văn Châu - Phó Trưởng ban Văn hóa - Xã hội, HĐND phường Âu Lâu, được điều động sang làm Tổ trưởng Tổ chuyên trách giải phóng mặt bằng Khu công nghiệp Trấn Yên. Khi chuyển sang nhiệm vụ mới, khó khăn lớn nhất đối với ông là kiến thức chuyên môn về quản lý đất đai.
“Là cán bộ HĐND, khi được điều động sang làm công tác giải phóng mặt bằng, tôi gặp nhiều khó khăn vì không có chuyên môn về quản lý đất đai. Vì vậy, bản thân tôi phải cố gắng học hỏi, nghiên cứu tài liệu, Luật Đất đai và các quy định của tỉnh để thực hiện việc lập hồ sơ, bảo đảm đúng quy định và đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao”, ông Châu chia sẻ.
Theo ông Cao Quý Duy - Phó Chủ tịch UBND phường Âu Lâu, việc thiếu cán bộ có nghiệp vụ khiến một số phần việc phải thực hiện nhiều lần.
“Trong quá trình kiểm đếm, do một số cán bộ tăng cường không có nghiệp vụ nên có những nội dung phải làm đi làm lại nhiều lần, mất rất nhiều thời gian. Nếu áp dụng chính sách bồi thường không phù hợp với quy định thì cũng dễ dẫn đến sai sót, thậm chí phát sinh những vấn đề trong quá trình thực hiện”, ông Duy cho biết.
Dù còn nhiều khó khăn, với sự nỗ lực của chính quyền và đội ngũ cán bộ, đến nay phường Âu Lâu đã hoàn thành hơn 123 ha mặt bằng sạch để bàn giao cho chủ đầu tư thực hiện các dự án như Khu công nghiệp Trấn Yên giai đoạn 1, nâng cấp Quốc lộ 32, đường trục I, trục II Khu công nghiệp Minh Quân.
Một cán bộ phải làm nhiều phần việc
Tại phường Văn Phú, bài toán nhân lực trong giải phóng mặt bằng cũng đang tạo áp lực lớn đối với cơ sở.
Sau khi thành lập, phường Văn Phú triển khai giải phóng mặt bằng 31 công trình, dự án, trong đó có 8 công trình trọng điểm như: Hạ tầng kỹ thuật khu trung tâm hành chính phường Văn Phú; Trụ sở Đài Phát thanh và Truyền hình tỉnh; Cụm công nghiệp Phú Thịnh 1, Phú Thịnh 2, Phú Thịnh 3; dự án quỹ đất tái định cư cho các hộ bị thu hồi đất của các cụm công nghiệp; đường trục chính Cụm công nghiệp Phú Thịnh và đường trục I Khu công nghiệp phía Nam.
Tổng diện tích đất dự kiến thu hồi tại các dự án này hơn 537 ha, liên quan đến 1.327 hộ gia đình, cá nhân. Với khối lượng công việc lớn, cán bộ chuyên môn tại phường thường xuyên phải làm việc với cường độ cao để đáp ứng tiến độ.
Một trong những phần việc mất nhiều thời gian là xác định nguồn gốc đất. Đây không đơn thuần là một thủ tục hành chính có thể thực hiện nhanh. Cán bộ phải kiểm tra, đối chiếu nhiều nguồn hồ sơ để xác định chính xác quá trình sử dụng đất, bảo đảm căn cứ xây dựng phương án bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và quyền lợi chính đáng của người dân.
Theo anh Nguyễn Ngọc Khoa - chuyên viên Phòng Nông nghiệp và Môi trường phường Văn Phú, hiện địa phương mới có hệ thống bản đồ giấy, chưa được số hóa đầy đủ nên việc xác minh nguồn gốc đất gặp không ít khó khăn.
“Để xác nhận nguồn gốc đất, cán bộ phải tìm lại hồ sơ lưu của địa phương, liên hệ với các cơ quan cấp trên để thu thập tài liệu, giấy tờ liên quan. Với những trường hợp mua bán, chuyển nhượng qua nhiều thời kỳ hoặc hồ sơ cấp giấy chứng nhận lần đầu, việc xác minh càng mất nhiều thời gian”, anh Khoa cho biết.
Để chủ động tháo gỡ khó khăn, phường Văn Phú đã biệt phái 3 công chức của Ban Xây dựng Đảng và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc phường tham gia trực tiếp công tác giải phóng mặt bằng.
Đồng thời, phường đề nghị UBND tỉnh biệt phái cán bộ của Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng số 1 và Trung tâm Phát triển quỹ đất tỉnh hỗ trợ. Tuy nhiên, so với khối lượng công việc thực tế, lực lượng được tăng cường vẫn chưa đáp ứng yêu cầu.
Hiện phường Văn Phú triển khai “Chiến dịch cao điểm 180 ngày đêm về giải phóng mặt bằng trên địa bàn phường”, tập trung hoàn thành công tác kiểm đếm đối với các hộ dân bị ảnh hưởng bởi các dự án.
Bổ sung nhân lực để tháo gỡ “nút thắt”
Thực tế tại Âu Lâu và Văn Phú không phải là trường hợp cá biệt. Theo kết quả giám sát của HĐND tỉnh về việc thực hiện chính sách, pháp luật về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất để thực hiện các dự án trên địa bàn tỉnh Lào Cai giai đoạn từ ngày 1/7/2025 đến ngày 30/6/2026, toàn tỉnh thực hiện giải phóng mặt bằng đối với 186 dự án.
Trong số này, 48 dự án đã hoàn thành công tác giải phóng mặt bằng, còn 138 dự án đang tiếp tục thực hiện.
Kết quả giám sát cho thấy, bên cạnh những vướng mắc về cơ chế, chính sách, pháp luật và một số hạn chế trong tổ chức thực hiện tại cơ sở, tình trạng thiếu nguồn nhân lực chuyên môn sâu thực hiện công tác giải phóng mặt bằng tại một số địa phương cũng là nguyên nhân ảnh hưởng đến tiến độ triển khai các công trình, dự án.
Điều đó cho thấy, giải phóng mặt bằng không chỉ là câu chuyện của chính sách bồi thường hay sự đồng thuận của người dân. Đằng sau mỗi phương án được phê duyệt là một khối lượng lớn công việc đòi hỏi đội ngũ cán bộ đủ năng lực thực hiện, từ kiểm kê, xác minh nguồn gốc đất, xác định đối tượng, áp giá, lập phương án đến tuyên truyền, vận động, giải quyết kiến nghị và hoàn thiện hồ sơ.
Trong bối cảnh triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, khối lượng nhiệm vụ được chuyển mạnh về cơ sở, yêu cầu đối với đội ngũ cán bộ thực hiện giải phóng mặt bằng càng cao.
Một cán bộ thiếu chuyên môn có thể phải mất nhiều thời gian hơn để nghiên cứu, xác minh hồ sơ. Hồ sơ phải làm đi làm lại không chỉ làm tăng áp lực cho cán bộ mà còn kéo dài thời gian chờ đợi của người dân và ảnh hưởng đến tiến độ dự án.
Từ thực tế này, Đoàn giám sát HĐND tỉnh đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành liên quan phân loại các dự án chậm tiến độ theo từng nhóm nguyên nhân; xây dựng tiến độ, thời hạn và giải pháp cụ thể để tập trung xử lý dứt điểm, nhất là đối với các dự án trọng điểm, dự án kéo dài qua nhiều năm.
Cùng với đó, cần rà soát bảng giá đất, giá đất cụ thể phục vụ bồi thường; đơn giá bồi thường đối với nhà, công trình, cây trồng, vật nuôi, tài sản gắn liền với đất và các mức hỗ trợ thuộc thẩm quyền.
Đặc biệt, một trong những yêu cầu được đặt ra là kiện toàn tổ chức thực hiện nhiệm vụ bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp; tăng cường cán bộ có chuyên môn, kinh nghiệm cho những địa bàn có khối lượng công việc lớn. Đây cũng là giải pháp có tính căn cơ đối với các địa phương đang phải triển khai đồng thời nhiều dự án lớn.
Giải phóng mặt bằng suy cho cùng không chỉ là câu chuyện về đất đai, chính sách hay nguồn vốn mà còn là bài toán về con người. Khi khối lượng công việc tăng nhanh trong khi nhân lực còn thiếu, trình độ chuyên môn chưa đồng đều, những hồ sơ phức tạp dễ trở thành điểm nghẽn, kéo dài tiến độ dự án.
Bổ sung nhân lực, nhất là cán bộ có chuyên môn về đất đai; nâng cao năng lực nghiệp vụ, kinh nghiệm thực tiễn; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị là những giải pháp quan trọng để tháo gỡ “nút thắt” trong giải phóng mặt bằng. Qua đó, không chỉ góp phần đẩy nhanh tiến độ các công trình, dự án mà còn bảo đảm tính chính xác, công khai, minh bạch và quyền, lợi ích chính đáng của người dân trong quá trình thu hồi đất.
