Thi bằng lái xe trượt 18 lần: Vì sao càng thi càng run?

Ngày 25.9, theo thông tin từ Cục Cảnh sát giao thông (Bộ Công an) về tình hình sát hạch, cấp giấy phép lái xe trong 9 tháng đầu năm, toàn quốc có 4.415.691 lượt thí sinh có mặt dự sát hạch lái xe các hạng, trong đó 2.886.413 trường hợp đạt, chiếm 65,37%.

Đáng chú ý, với hạng B số sàn, một thí sinh ở Tuyên Quang đã trượt tới 18 lần. Một trường hợp ở Quảng Ninh trượt 15 lần, Ninh Bình 14 lần và Sơn La 12 lần. Sa hình là nội dung thí sinh trượt lặp lại nhiều nhất.

Ở phần lý thuyết, trường hợp trượt nhiều nhất được ghi nhận tại Vĩnh Long với 10 lần khi thi hạng C1. Một thí sinh tại Hải Phòng trượt 9 lần khi thi hạng B. Tại Quảng Trị có 2 thí sinh sinh năm 2007 trượt lý thuyết 5 - 6 lần.

Vì sao chạy khá tốt nhưng vào thi lại trượt?

Từng trải qua cảm giác thi không đạt, Lê Chinh (29 tuổi), ngụ đường Ngô Thì Nhậm, P.Dĩ An (TP.HCM), cho rằng nguyên nhân của mình đến từ sự chủ quan lẫn tâm lý không vững.

Cô thừa nhận trước kỳ thi từng có tâm lý ỷ y vì nghĩ một số nội dung khá dễ. Với phần lý thuyết, lượng câu hỏi nhiều, áp lực phải ghi nhớ cùng việc học theo các mẹo khiến Chinh dễ rơi vào tình trạng học thuộc mà chưa thực sự hiểu bản chất.

Còn ở phần thực hành, theo Chinh, nếu chỉ ghi nhớ các thao tác theo "công thức" mà chưa có nhiều trải nghiệm với xe, thí sinh dễ lúng túng khi bước vào kỳ thi.

Nguyễn Hoàng Vinh (30 tuổi), ngụ đường Võ Văn Ngân, P.Thủ Đức (TP.HCM), cũng cho rằng tâm lý là một rào cản đáng kể. Theo anh, nhiều học viên tự tạo áp lực khi cố ghi nhớ từng đoạn thi theo một công thức. Mỗi khi người khác nói một nội dung nào đó khó hoặc dễ rớt cũng khiến anh càng thêm lo lắng.

Vinh cho rằng việc học lái không nên dừng ở chuyện hoàn thành đủ số km DAT theo quy định. Người học cần được thực hành nhiều hơn trên đường, tập cảm nhận chiếc xe, quan sát cách canh đường, biển báo và hiểu bản chất của từng tình huống để hình thành kỹ năng xử lý an toàn thay vì chỉ ghi nhớ máy móc.

Bà Bùi Thị Mai Anh, giáo viên dạy lái xe tại Trung tâm Giáo dục nghề nghiệp Bình An (TP.HCM), cho biết ở phần sa hình, những lỗi thường gặp có thể là quên thao tác, dừng sai vị trí hay xử lý chưa tốt khi ghép xe. Đặc biệt, những tình huống phải phối hợp nhiều thao tác cùng lúc dễ khiến học viên cuống lên rồi mắc lỗi liên tiếp.

Với học viên trẻ, theo bà Mai Anh, nhiều người tiếp thu thao tác nhanh, điều khiển xe khá tốt nhưng đôi lúc lại chủ quan hay muốn làm nhanh. Trong khi đó, sát hạch yêu cầu sự bình tĩnh, chính xác và tuân thủ đúng trình tự.

Bà Mai Anh cho rằng tâm lý thi và cách luyện tập trước kỳ sát hạch là hai yếu tố đáng lưu ý. Có học viên tập với giáo viên rất tốt nhưng khi vào sân thi lại hồi hộp, chân tay cứng, mất bình tĩnh hoặc quên thao tác quen thuộc. Một lỗi nhỏ ban đầu có thể khiến thí sinh hoang mang rồi tiếp tục sai.

Ngoài ra, theo bà, có trường hợp luyện nhiều nhưng chủ yếu "nhớ bài" thay vì hiểu cách xử lý. Khi tình huống có chút khác biệt hay xuất hiện vấn đề ngoài dự kiến, người thi dễ lúng túng.

Càng sợ trượt, càng dễ mất tập trung?

Thạc sĩ tâm lý Trần Văn Toản, giảng viên, chuyên gia tâm lý tại Trung tâm đào tạo và chăm sóc tinh thần Ý Tưởng Việt (TP.HCM), lý giải việc thực hiện một kỹ năng trong điều kiện luyện tập quen thuộc khác xa với khi phải thực hiện dưới áp lực đánh giá.

Ông Toản nói khi tập, người học chủ yếu chú ý mình điều khiển xe có tốt hay thao tác có đúng hay không. Nhưng khi thi, họ còn phải nghĩ đến kết quả, khả năng bị trượt hay việc mình đang được đánh giá.

"Khi mức độ lo lắng tăng lên, sự tập trung dành cho những thao tác, kỹ thuật vốn đã quen thuộc có thể bị ảnh hưởng. Áp lực bị quan sát cũng khiến người thi phải chú ý nhiều chi tiết và thực hiện nhiều thao tác chính xác cùng lúc", ông Toản nói.

Theo thạc sĩ Toản, không phải ai thi lại nhiều lần cũng càng run. Có người sau mỗi lần thi được luyện tập thêm nên thực hiện tốt hơn. Tuy nhiên, nếu thất bại trước đó chỉ để lại nỗi sợ thay vì trở thành kinh nghiệm, thì người thi có thể liên tục nhớ đến lỗi cũ, lo mình tiếp tục trượt, từ đó căng thẳng, giảm tập trung và dễ mắc lỗi.

"Chuyện lặp lại nhiều lần có thể hình thành kỳ vọng rằng mình sẽ tiếp tục thất bại, dù năng lực lái xe và kết quả một kỳ sát hạch là 2 vấn đề khác nhau", ông Toản nói.

Ông Toản gợi ý người thi chuyển suy nghĩ từ "mình phải đậu" sang tập trung "thực hiện đúng từng thao tác". Việc luyện tập đủ để thao tác trở nên thuần thục cũng rất quan trọng.

Trước khi thi, thay vì ép bản thân "không được run", ông Toản khuyên bạn có thể thừa nhận mình đang hồi hộp nhưng vẫn có khả năng thực hiện nhiệm vụ, đồng thời không nên dùng số lần thi trượt để định nghĩa năng lực lái xe của bản thân.

Trong khi đó, với những người đã từng thi không đạt, bà Mai Anh khuyên rằng trước hết, bạn cần xác định mình sai ở đâu. Là do kỹ năng, quên trình tự, quan sát chưa tốt hay do tâm lý? Thay vì luyện lại một cách máy móc, bạn nên tập trung sửa đúng điểm yếu, ngủ đủ trước ngày thi và khi vào bài cần thực hiện lần lượt từng bước, tránh để một lỗi nhỏ kéo theo tâm lý hoảng loạn và mắc tiếp những lỗi tiếp theo.