Ngày 19/2, người Hồi giáo trên khắp Indonesia đã bắt đầu tháng lễ Ramadan linh thiêng. Tháng Ramadan không chỉ đánh dấu sự khởi đầu của giai đoạn nhịn chay, mà còn mở ra một chu trình điều chỉnh sâu sắc trong đời sống xã hội: từ nhịp sinh hoạt gia đình, hoạt động của bộ máy công quyền, tới thị trường lương thực, thực phẩm và các chương trình an sinh dành cho người nghèo.
Khơi dậy lòng trắc ẩn và tinh thần sẻ chia
Với hơn 230 triệu tín đồ Hồi giáo, tháng lễ Ramadan ở quốc gia Đông Nam Á này mang ý nghĩa vượt ra ngoài khuôn khổ tôn giáo thuần túy. Đây là thời gian để mỗi cá nhân rèn luyện sự kiên nhẫn, kiểm soát bản thân và tái định hình mối quan hệ với cộng đồng xung quanh.
Việc nhịn ăn, nhịn uống từ lúc bình minh đến khi hoàng hôn không chỉ nhằm thực hành nghi lễ tôn giáo, mà còn giúp con người cảm nhận rõ hơn sự thiếu thốn, qua đó khơi dậy lòng trắc ẩn và tinh thần chia sẻ.
Bộ trưởng Điều phối Phát triển Con người và Văn hóa (PMK) Pratikno nhấn mạnh Ramadan là “không gian giáo dục xã hội” quan trọng, đặc biệt đối với trẻ em và thanh thiếu niên.
Việc học tập trong tháng lễ này không chỉ tập trung vào kiến thức học thuật, mà còn là động lực để bồi đắp đức tin, lòng mộ đạo, đạo đức và nhân cách xã hội, trở thành nền tảng cho một xã hội khoan dung và gắn kết hơn.
Cùng với các hoạt động tôn giáo, tháng Ramadan đặt ra yêu cầu cụ thể đối với chính phủ về công tác quản lý kinh tế, đặc biệt là vấn đề cung ứng lương thực, thực phẩm và bình ổn giá cả.
Việc bình ổn giá không chỉ mang ý nghĩa kinh tế, mà còn gắn chặt với tinh thần của Ramadan. Trong một tháng được xem là thời gian của sự tiết chế và chia sẻ, những biến động giá cả bất hợp lý dễ gây ra cảm giác bất công xã hội, đi ngược lại thông điệp cốt lõi của tháng linh thiêng.
Từ truyền thống tôn giáo đến chính sách xã hội
Tháng Ramadan cũng là thời điểm hoạt động từ thiện diễn ra sôi nổi nhất trong năm. Từ những bữa ăn iftar (bữa xả nhịn) miễn phí trong các khu dân cư, địa điểm công cộng hay tại các thánh đường, cho tới các gói hỗ trợ nhu yếu phẩm được phân phát cho người nghèo, người lao động tự do và người vô gia cư, tinh thần “cho đi” hiện diện rõ nét trong đời sống thường nhật.
Nhiều tổ chức xã hội, quỹ từ thiện và chính quyền địa phương đã phối hợp triển khai các chương trình hỗ trợ, coi đây không chỉ là nghĩa vụ tôn giáo mà còn là trách nhiệm xã hội. Các nhà quan sát cho rằng chính trong tháng Ramadan, khoảng cách giàu - nghèo được "thu hẹp" phần nào khi những người có điều kiện chủ động san sẻ với những nhóm yếu thế hơn.
Ngoài chợ, đặc biệt là các chợ truyền thống, không khí trở nên rộn ràng. Rau xanh, chà là, đường thốt nốt, sữa, các loại bánh ngọt đặc trưng của Ramadan xuất hiện nhiều hơn. Người bán, người mua đều hiểu rằng tháng này không phải để ăn nhiều hơn, mà để ăn có ý thức hơn. Sự chuẩn bị ấy phản ánh tinh thần cốt lõi của Ramadan: tiết chế, biết đủ và biết chia sẻ.
Điều chỉnh trong bộ máy công quyền
Không chỉ thị trường và đời sống cộng đồng, bộ máy hành chính nhà nước cũng được điều chỉnh phù hợp với nhịp sinh hoạt Ramadan. Tại nhiều địa phương, trong đó có tỉnh đặc khu Jakarta (DKJ), chính quyền ban hành quy định điều chỉnh thời gian làm việc của đội ngũ công chức. Theo đó, thời gian làm việc thực tế trong ngày được rút gọn còn khoảng 6,5 giờ, không tính thời gian nghỉ trưa, đồng thời trao quyền cho người đứng đầu các cơ quan linh hoạt sắp xếp giờ làm việc cho phù hợp.
Các chính sách này được đánh giá giúp công chức cân bằng tốt hơn giữa công việc và thực hành tôn giáo, từ bữa sahur (bữa ăn trước khi Mặt Trời mọc) đến các hoạt động cầu nguyện buổi tối mà không làm ảnh hưởng tới chất lượng dịch vụ công. Trên thực tế, nhiều cơ quan vẫn duy trì hiệu suất làm việc ổn định, thậm chí không khí làm việc còn được ghi nhận là nhẹ nhàng và hài hòa hơn.
Ngoài ra, do nhu cầu của người dân đối với các mặt hàng lương thực, thực phẩm thường tăng mạnh trong giai đoạn trước và trong tháng lễ lớn nhất trong năm nên để chuẩn bị cho tháng Ramadan, chính quyền trung ương và địa phương đã sớm triển khai các biện pháp giám sát thị trường, tăng cường dự trữ và kiểm soát chuỗi phân phối nhằm ngăn ngừa tình trạng đầu cơ, đẩy giá.
Nhiều địa phương tổ chức các “chợ Ramadan giá rẻ” để cung cấp thực phẩm thiết yếu với mức giá thấp hơn thị trường, giúp giảm áp lực chi tiêu cho người dân, nhất là các hộ thu nhập thấp.
Điểm giao thoa giữa đức tin và đời sống xã hội
Ngày đầu tiên của Ramadan thường trôi qua trong sự tĩnh lặng. Bữa sahur diễn ra khi thành phố còn chìm trong bóng tối, giản dị nhưng đủ đầy. Ban ngày, nhịp sống chậm lại, các hoạt động được tiết chế. Đến hoàng hôn, bữa iftar đầu tiên không chỉ là khoảnh khắc kết thúc một ngày nhịn chay, mà còn là dịp sum họp gia đình, củng cố các mối quan hệ xã hội.
Khi đêm xuống, ánh đèn tại các thánh đường sáng lên, dòng người lặng lẽ tham gia các buổi cầu nguyện Tarawih. Trong không gian ấy, tinh thần cộng đồng được cảm nhận rõ nét khi mỗi cá nhân, dù khác biệt về hoàn cảnh, đều đang cùng nhau trải qua một hành trình chung.
Từ góc nhìn xã hội, Ramadan là minh chứng sinh động cho cách mà một tháng lễ tôn giáo có thể tác động sâu rộng tới nhiều lĩnh vực của đời sống quốc gia. Sự chuẩn bị về tinh thần, điều tiết của thị trường, các chính sách hành chính linh hoạt và những hoạt động chăm lo cho người nghèo cho thấy Ramadan vừa là câu chuyện của niềm tin, vừa là phép thử đối với năng lực quản trị và sự gắn kết xã hội.
Khi tháng Ramadan trôi qua, điều còn đọng lại là sự an yên và hy vọng. Hy vọng về những giá trị được khơi dậy trong Ramadan với tinh thần “tiết chế, cảm thông và sẻ chia” sẽ không chỉ tồn tại trong một tháng, mà còn lan tỏa và bền bỉ trong đời sống xã hội Indonesia suốt cả năm, như một truyền thống đức tin của các tín đồ Hồi giáo.
