Tạo lực đẩy cho công nghiệp hỗ trợ

Đến năm 2025, công nghiệp chiếm gần 29% GRDP của Lào Cai, trong đó công nghiệp chế biến, chế tạo đạt 76,6%, là động lực tăng trưởng chính của khu vực công nghiệp. Cùng với sự phát triển của các ngành khai thác, tuyển và chế biến sâu khoáng sản, hóa chất, phân bón, luyện kim, sản xuất điện, chế biến nông - lâm sản, thực phẩm và vật liệu xây dựng, nhu cầu về sản phẩm công nghiệp hỗ trợ ngày càng rõ nét.

Đằng sau hoạt động thường xuyên của các nhà máy là nhu cầu lớn về phụ tùng thay thế, thiết bị không tiêu chuẩn, vật liệu chịu mài mòn, chịu nhiệt, hóa chất, bao bì công nghiệp, thiết bị điện, đo lường, tự động hóa và dịch vụ kỹ thuật. Đây đều là những lĩnh vực có thể mở ra thị trường cho doanh nghiệp trong tỉnh nếu đáp ứng được yêu cầu về chất lượng, sản lượng, giá thành và tiến độ.

Thực tế, phần lớn các sản phẩm này vẫn được mua từ ngoài tỉnh hoặc nhập khẩu. Khoảng cách về nguồn cung làm tăng chi phí vận chuyển, kéo dài thời gian sửa chữa, thay thế thiết bị, tăng lượng hàng tồn kho và giảm tính chủ động của các cơ sở sản xuất.

Trong khi đó, một số doanh nghiệp trên địa bàn đã có khả năng gia công cơ khí, sửa chữa, chế tạo, sản xuất kim loại, bao bì, thiết bị điện - tự động hóa, nhưng quy mô còn nhỏ; năng lực chủ yếu mới đáp ứng các nhu cầu đơn lẻ, chưa tham gia ổn định vào chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp lớn.

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, việc kết nối nhu cầu của các nhà máy với năng lực cung ứng tại chỗ là khâu rất quan trọng.

Ông Trần Văn Kiên - Chủ tịch Hội Doanh nghiệp khu vực Văn Yên cho rằng: “Điều doanh nghiệp quan tâm là nhu cầu của thị trường và khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng của các nhà máy. Nếu biết rõ doanh nghiệp lớn đang cần sản phẩm gì, yêu cầu về chất lượng, sản lượng và thời gian giao hàng ra sao, doanh nghiệp nhỏ có thể chủ động tính toán đầu tư máy móc, công nghệ và đào tạo lao động. Vì vậy, việc xây dựng cơ sở dữ liệu về nhu cầu mua hàng, doanh nghiệp có khả năng cung ứng và tăng cường các hoạt động kết nối cung - cầu sẽ rất thiết thực. Khi có đơn hàng ổn định, doanh nghiệp sẽ mạnh dạn đầu tư và từng bước nâng cao năng lực cạnh tranh”.

Thực tế này cho thấy phát triển công nghiệp hỗ trợ không thể chỉ bắt đầu từ việc kêu gọi thêm dự án. Quan trọng hơn là phải xác định được doanh nghiệp sản xuất đang cần gì, nhu cầu đến đâu và doanh nghiệp nào trong tỉnh có khả năng đáp ứng. Khi đầu ra được xác định, doanh nghiệp mới có cơ sở tính toán đầu tư máy móc, công nghệ, nhân lực và hệ thống quản lý chất lượng.

Bởi vậy, hướng đi được xác định là lựa chọn một số nhóm sản phẩm có nhu cầu thực, có bên mua xác định ngay trên địa bàn và phù hợp với năng lực của doanh nghiệp địa phương; tập trung nguồn lực, hỗ trợ có trọng điểm, gắn kết quả hỗ trợ với đơn hàng, việc làm và thu nhập của người lao động.

Trước mắt, việc khảo sát các nhà máy, cơ sở sản xuất công nghiệp quy mô lớn sẽ giúp xác định danh mục vật tư, phụ tùng, linh kiện, bao bì, thiết bị và dịch vụ kỹ thuật có nhu cầu thường xuyên; đồng thời làm rõ khối lượng, giá trị mua sắm hằng năm và khả năng đặt hàng trong tỉnh.

Cùng với đó là rà soát, phân loại doanh nghiệp có năng lực hoặc tiềm năng cung ứng, xây dựng cơ sở dữ liệu để các bên tìm kiếm và kết nối.

Nếu thực hiện hiệu quả, cách làm này sẽ tạo sự thay đổi từ cả hai phía. Nhà máy có thêm nguồn cung tại chỗ, giảm thời gian và chi phí; doanh nghiệp địa phương có thị trường cụ thể để đầu tư, nâng cấp năng lực.

Những đơn hàng ban đầu, dù chưa lớn, có thể trở thành cơ sở để doanh nghiệp hoàn thiện quy trình sản xuất, nâng chất lượng sản phẩm và tích lũy kinh nghiệm để tiến tới những đơn hàng có yêu cầu cao hơn.

Giai đoạn 2026 - 2030, Lào Cai đặt mục tiêu hỗ trợ tối thiểu 40 lượt doanh nghiệp tiếp cận các nội dung về quản trị sản xuất, cải tiến năng suất, tiêu chuẩn - chất lượng, chuyển đổi số, đổi mới công nghệ, thử nghiệm - kiểm định, đào tạo và kết nối thị trường; phấn đấu có 10 - 15 doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng thường xuyên cho các doanh nghiệp sản xuất trong và ngoài tỉnh. Tỷ lệ nội địa hóa tại chỗ đối với phụ tùng thay thế, vật tư và dịch vụ kỹ thuật của các nhà máy tuyển khoáng, hóa chất, phân bón, luyện kim được đặt mục tiêu đạt 20 - 25%.

Cùng với đó, Lào Cai phấn đấu thu hút thêm 3 - 5 dự án sản xuất sản phẩm công nghiệp hỗ trợ, tạo thêm khoảng 500 - 1.000 việc làm trong lĩnh vực công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật công nghiệp.

Giai đoạn 2031 - 2035, mục tiêu là hỗ trợ khoảng 80 - 100 lượt doanh nghiệp; phấn đấu có 25 - 30 doanh nghiệp tham gia ổn định vào chuỗi cung ứng, trong đó có doanh nghiệp trở thành nhà cung ứng cấp 1; tỷ lệ nội địa hóa tại chỗ đối với phụ tùng, vật tư và dịch vụ kỹ thuật của các ngành công nghiệp chủ lực đạt 30 - 35%.

Để doanh nghiệp có thêm điểm tựa về kỹ thuật, việc nghiên cứu hình thành Trung tâm kỹ thuật hỗ trợ phát triển công nghiệp của tỉnh cũng được đặt ra. Trung tâm dự kiến cung cấp các dịch vụ thử nghiệm, kiểm định, đào tạo và tư vấn kỹ thuật, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Con đường hình thành chuỗi cung ứng tại chỗ không thể diễn ra trong một sớm một chiều. Doanh nghiệp phải từng bước nâng chất lượng, công nghệ và năng lực quản trị; các nhà máy cần tăng cường kết nối với nhà cung ứng trong tỉnh; còn chính sách hỗ trợ phải đi đúng vào những điểm doanh nghiệp thực sự cần. Khi những yếu tố ấy gặp nhau, khoảng trống giữa nhu cầu lớn của sản xuất và năng lực cung ứng tại chỗ sẽ từng bước được thu hẹp.

Từ những đơn hàng cụ thể, những doanh nghiệp cụ thể và những nhu cầu cụ thể của nhà máy, công nghiệp hỗ trợ Lào Cai có cơ sở để hình thành những mắt xích đầu tiên của chuỗi cung ứng ngay trên địa bàn. Đó không chỉ là câu chuyện giảm chi phí hay thay thế nguồn hàng từ bên ngoài, mà còn là quá trình giữ lại nhiều hơn giá trị của sản xuất, tạo thêm việc làm và mở rộng không gian phát triển cho doanh nghiệp địa phương.