Sau hợp nhất, Lào Cai có 99 đơn vị hành chính cấp xã, phường (10 phường, 89 xã) với diện tích tự nhiên 13.256,92 km2, dân số 1.778.785 người. Lào Cai nằm ở vị trí chiến lược là cửa ngõ giao thương quốc tế trên tuyến hành lang kinh tế Côn Minh - Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, kết nối với tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) và các tỉnh vùng Trung du, miền núi phía Bắc.
Lào Cai có nhiều xã, phường trung tâm kết nối vùng như: Yên Bái, Lào Cai, Cam Đường, Sa Pa, Nghĩa Lộ, Bảo Yên, Bảo Thắng, Yên Bình, Trấn Yên… Mỗi khu vực, địa phương đều có thế mạnh riêng, bản sắc riêng. Vùng biên giới phát triển thương mại, dịch vụ logistics; vùng trung tâm và phía Nam phát triển công nghiệp, nông nghiệp hàng hóa, chế biến lâm sản; vùng phát triển du lịch gồm: Sa Pa, Y Tý, Mù Cang Chải, Thác Bà. Tuy nhiên, với những lợi thế đặc thù về địa hình, khí hậu, giao thông, hạ tầng và ngành nghề sản xuất, kinh doanh, yêu cầu đặt ra là phải nhanh chóng có một quy hoạch chung thống nhất, bảo đảm kết nối hạ tầng, phân bố không gian kinh tế hợp lý, khai thác tối đa lợi thế từng vùng.
Tại cuộc họp Ban Chỉ đạo lập điều chỉnh Quy hoạch tỉnh Lào Cai ngày 26/11, đồng chí Nguyễn Tuấn Anh - Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh chỉ đạo: Việc xây dựng Quy hoạch tỉnh Lào Cai có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, là cơ hội để định hình tầm nhìn phát triển tổng thể của tỉnh sau hợp nhất đến năm 2050, đồng thời là nền tảng pháp lý, căn cứ chiến lược để triển khai các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn tới.
Đồng chí Chủ tịch UBND tỉnh cũng nhấn mạnh: Với phương châm “Quy hoạch đi trước một bước”, việc tổ chức lập các quy hoạch cho tỉnh trong giai đoạn hiện nay không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn, mở rộng đơn thuần. Các quy hoạch tỉnh, quy hoạch đô thị và nông thôn (như quy hoạch chung liên phường, quy hoạch chung các xã), quy hoạch vùng sản xuất… là quá trình tái định hình chiến lược phát triển, thể hiện ý chí, tầm nhìn và khát vọng của một tỉnh mới, xã, phường mới hướng tới tương lai. Nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới phải đẩy nhanh tiến độ lập Quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 và triển khai đồng bộ các quy hoạch chung. Đồng thời công tác quy hoạch phải dựa trên tầm nhìn chiến lược, tư duy đột phá, quyết tâm chính trị và cùng sự đồng thuận của Nhân dân; gắn với mục tiêu phát triển bền vững, tích hợp đa ngành tạo động lực tăng trưởng mới.
Theo Quy hoạch hệ thống đô thị và nông thôn Việt Nam thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn 2050 được Thủ tướng phê duyệt tại Quyết định 891/QĐ-TTg, Lào Cai nằm trong chuỗi đô thị vùng núi Bắc Bắc Bộ; Nghị quyết số 08/NQ-HĐND, ngày 8/7/2025 của HĐND tỉnh về Kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội năm 2025, tỉnh cũng xác định nhiệm vụ trọng tâm là “hoàn thành điều chỉnh, lập mới quy hoạch xây dựng tỉnh, quy hoạch chung đô thị, bảo đảm tính đồng bộ với các dự án hạ tầng trọng điểm”. Còn theo các chuyên gia Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính, khi xây dựng quy hoạch mới, tỉnh cần bám sát quy hoạch vùng, quy hoạch ngành quốc gia, đồng thời tích hợp và cập nhật đầy đủ các yếu tố mới như biến đổi khí hậu, chuyển đổi số, kinh tế xanh, phát triển hạ tầng liên kết vùng…
Việc lập quy hoạch tỉnh trong giai đoạn hiện nay không chỉ là thực hiện mở rộng đơn thuần mà là tái định hình chiến lược cho phát triển được xác định trong Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030. Đối với hạ tầng giao thông, trong giai đoạn 2025 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành các dự án hạ tầng chiến lược: Cảng hàng không Sa Pa, đường sắt Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng, cao tốc CT 13 (Bảo Hà - Lai Châu) kết nối Lào Cai - Lai Châu, nâng cấp mở rộng Quốc lộ 70 và Quốc lộ 37... Đây là những trục “xương sống” giúp gắn kết các khu, cụm công nghiệp, trung tâm đô thị và vùng sản xuất hàng hóa. Cùng với đó, các đô thị cũng được quy hoạch lại theo mô hình chuỗi đô thị; việc hình thành các chuỗi đô thị không chỉ tạo liên kết vùng hiệu quả mà còn giúp phân bố dân cư hợp lý, giảm áp lực lên các đô thị lớn, đồng thời khai thác tiềm năng các khu vực chưa phát triển.
Song song với xây dựng quy hoạch hạ tầng giao thông, đô thị, các không gian văn hóa - du lịch sẽ được nghiên cứu quy hoạch để vừa bảo tồn di sản, vừa khai thác giá trị kinh tế. Đặc biệt, yếu tố đảm bảo quốc phòng - an ninh cũng được quan tâm, nhất là với địa bàn biên giới; quy hoạch phát triển đô thị biên giới sẽ gắn với thế trận quốc phòng toàn dân, bảo đảm an ninh cửa khẩu.
Theo đồng chí Phí Công Hoan - Giám đốc Sở Xây dựng, khi thực hiện quy hoạch tổng thể tỉnh Lào Cai giai đoạn mới, các cơ quan chuyên môn luôn bám sát định hướng Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ I và sự lãnh đạo của Tỉnh ủy, UBND tỉnh, đó là đặc biệt chú trọng kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, chuyển đổi số trong quản lý đô thị và sản xuất. Các khu công nghiệp mới sẽ áp dụng công nghệ thân thiện môi trường, ưu tiên ngành chế biến sâu khoáng sản, nông sản, sản xuất vật liệu mới. Chuyển đổi số được xem là giải pháp đột phá, từ quy hoạch đô thị thông minh, hệ thống giám sát giao thông, môi trường… Bên cạnh đó, quy hoạch mới cũng tính đến các kịch bản ứng phó biến đổi khí hậu, nhất là nguy cơ sạt lở, lũ quét, hạn hán...
Trên cơ sở đánh giá các yếu tố thực tiễn và yêu cầu đặt ra sau sắp xếp đơn vị hành chính, qua tham vấn ý kiến các chuyên gia Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính và các bộ, ban, ngành trung ương, tỉnh xác định tổ chức không gian phát triển tỉnh với cấu trúc “Một trục động lực - Hai cực phát triển - Ba vùng kinh tế - Bốn trụ cột”.
Theo đó, trục kinh tế động lực dọc sông Hồng sẽ là trục “xương sống” của tỉnh, kết nối không gian hai cực phát triển, ba vùng kinh tế với trọng tâm là phát triển chuỗi đô thị hỗn hợp dọc sông Hồng phục vụ các định hướng phát triển chung của tỉnh. Hai cực phát triển, gồm: Cực phía Bắc - Trung tâm kết nối giao thương kinh tế giữa Việt Nam và các nước ASEAN với vùng Tây Nam (Trung Quốc) - Trung tâm cực là thành phố Lào Cai (cũ); Cực phía Nam - Trung tâm hành chính, giao lưu, kết nối giữa vùng Tây Bắc với vùng Đông Bắc, vùng Trung du và miền núi Bắc Bộ với Thủ đô Hà Nội, vùng đồng bằng Bắc Bộ - Trung tâm cực là thành phố Yên Bái (cũ) - huyện Yên Bình (cũ). Ba vùng kinh tế, gồm: Vùng dọc sông Hồng là đầu mối giao thông, trung tâm kết nối với các đô thị hiện đại; Vùng phía Tây - Hoàng Liên là vùng bảo tồn thiên nhiên văn hóa và phát triển hoạt động du lịch, dịch vụ, kết nối các điểm du lịch Y Tý - Sa Pa - Văn Bàn - Mù Cang Chải - Tú Lệ - Nghĩa Lộ - Trạm Tấu; Vùng phía Đông - Sông Chảy là vùng đất có điểm bắt đầu từ cao nguyên Si Ma Cai, Bắc Hà kết thúc ở Khu Du lịch quốc gia hồ Thác Bà, có sự kết nối liền mạch bởi dòng sông Chảy. Cuối cùng là Bốn trụ cột phát triển kinh tế: Kinh tế cửa khẩu, dịch vụ; Công nghiệp chế biến, chế tạo; Du lịch; Kinh tế nông, lâm nghiệp và thủy sản.
Việc tổ chức quy hoạch tỉnh sau hợp nhất không chỉ là phép cộng về địa giới hành chính, mà là cơ hội để tái cấu trúc toàn diện không gian phát triển, tạo sức bật cho Lào Cai. Quy hoạch sẽ là “kim chỉ nam” để đưa Lào Cai trở thành cực tăng trưởng mạnh của vùng Trung du và miền núi phía Bắc, cửa ngõ hội nhập năng động trên tuyến hành lang kinh tế quốc tế.
Trình bày: Hữu Huỳnh
