Tả Suối Câu theo tiếng Dao nghĩa là thôn có dòng suối lớn. Đúng theo tên gọi người xưa đã đặt, thôn Tả Suối Câu nằm men theo sườn núi dốc, nơi rẻo cao biên giới giáp nước bạn Trung Quốc, địa hình hiểm trở và bị chia cắt, có những dòng suối lớn chảy qua thôn. Theo tập quán sinh hoạt và sản xuất, đồng bào Dao đỏ nơi đây thường sống men theo các khe suối, tiện cho trồng trọt, chăn nuôi và sử dụng nguồn nước. Vì vậy, Tả Suối Câu là thôn tiềm ẩn những nguy hiểm do thiên tai, mưa lũ.
Đã tròn một năm trôi qua, người dân thôn Tả Suối Câu vẫn còn bàng hoàng khi nhắc lại trận mưa lũ lịch sử tháng 9/2024.
Năm 2008, ở Tả Suối Câu cũng đã từng xảy ra mưa lũ, sạt lở đất làm sập hoàn toàn 5 nhà dân, nhưng trong lịch sử của vùng đất này, chưa bao giờ có trận mưa lũ khủng khiếp như đợt tháng 9 năm ngoái.
Sau trận mưa lớn, nước suối đục ngầu chảy như thác, từng mảng đất lớn trên các dãy núi sạt xuống, vùi lấp cả đoạn đường dài từ A Mú Sung sang, khiến thôn Tả Suối Câu và xã A Lù cũ bị cô lập hoàn toàn. Mưa lũ làm nhiều diện tích cây sa mộc, chè, ruộng bậc thang của bà con bị vùi lấp. Trong thôn có 3 nhà dân bị sập hoàn toàn, nhiều gia đình bị thiệt hại nhà ở, 5 hộ dân có trại cá hồi, cá tầm bị cuốn trôi. Điểm trường Mầm non và Tiểu học Tả Suối Câu bị sạt lở phía sau... Đó là câu chuyện của thiên tai cách đây một năm, còn giờ đây Tả Suối Câu đã hồi sinh sau mưa lũ.
Theo chân Bí thư Chi bộ thôn Tả Suối Câu, chúng tôi đến thăm các gia đình có nhà sập hoàn toàn do thiên tai từ mùa thu năm trước. Các hộ gia đình: ông Chảo Láo Ú, Chảo Phù Siểu, Phàn Láo Sử đều đã di chuyển khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở và được Nhà nước cùng các tổ chức, cá nhân hỗ trợ từ 300 triệu đồng đến 500 triệu đồng để xây nhà mới khang trang.
Bên ngôi nhà mới xây kiên cố, ông Chảo Láo Ú xúc động: Sau trận lũ lịch sử, gia đình tôi không bị thiệt hại về người, nhưng bị mất hết nhà ở, ruộng vườn, tưởng như không thể vực dậy được. Nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các nhà hảo tâm, tôi đã có nhà xây kiên cố, năm nay không lo mưa bão nữa. Tôi và bà con cảm ơn Đảng, Nhà nước rất nhiều.
Đi dọc thôn Tả Suối Câu hôm nay, không chỉ gia đình ông Chảo Láo Ú có nhà xây, mà hầu hết các hộ dân đã xây nhà mới khang trang. Cùng với những hộ bị thiệt hại do thiên tai được hỗ trợ, thôn Tả Suối Câu còn có 14 hộ nghèo, cận nghèo khó khăn về nhà ở được Nhà nước hỗ trợ để xây nhà mới theo chương trình xóa nhà tạm, nhà dột nát.
Vợ chồng tôi đều đã cao tuổi, kinh tế khó khăn, nếu không có sự hỗ trợ của Nhà nước, không biết bao giờ mới được ở trong ngôi nhà xây đẹp thế này. Các hộ như: Tẩn Láo Tả, Tẩn Phù Vảng, Vàng Láo Tả, Tẩn Sài Phù, Chảo Láo Tả… cũng đã xây được nhà mới, có nơi ở ổn định, giờ chỉ lo tập trung phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập.
Quả thực, đổi thay lớn nhất nhìn thấy rõ chính là những căn nhà mới hiện diện ở Tả Suối Câu thay cho những căn nhà cũ. Nhưng còn một sự thay đổi khác diễn ra lặng lẽ, như dòng suối ngầm đang tuôn chảy mạnh mẽ, là nỗ lực, vươn lên không ngừng để thay đổi cuộc sống của đồng bào Dao nơi vùng lũ Tả Suối Câu.
Khi chúng tôi đến, gia đình chị Tẩn Tả Mẩy đang bận rộn với việc thu hoạch và sấy ngô. Nhìn những hạt ngô vàng óng được phơi trên sàn có tấm nilon phủ để che mưa, chị Mẩy bảo:
Năm trước diện tích ruộng bậc thang cấy lúa của gia đình tôi bị vùi lấp hết, nguồn nước cũng khô cạn, nhưng gia đình không bỏ hoang mà chuyển sang trồng ngô. Vụ ngô này, gia đình tôi thu được trên 4 tấn ngô, sẽ bán đi để lấy tiền mua thóc, không lo thiếu gạo ăn.
Tháng 9, nắng thu trải vàng trên sườn núi Tả Suối Câu. Màu đất đỏ của những vạt núi bị sạt lở vẫn còn nhưng dần được phủ xanh bởi cây cỏ và nương ngô. Từ xưa, tuy sống ở nơi chịu nhiều thiên tai, nhưng người Dao đỏ ở Tả Suối Câu chăm chỉ lao động, năng động trong sản xuất, nên đời sống còn có phần khá giả hơn những thôn khác. Thiên tai, mưa lũ không vùi lấp được ý chí kiên cường của người Dao nơi đây vươn lên xây dựng cuộc sống ấm no. Trung bình mỗi hộ dân ở Tả Suối Câu thu hoạch 3 tấn thóc, 3 - 5 tấn ngô mỗi năm.
Hiện thôn Tả Suối Câu có trên 100 ha cây quế, 27 ha chè Shan tuyết, ngoài ra còn ruộng bậc thang, thảo quả, sa nhân tím. Mùa xuân, bà con lên rừng hái chè cổ thụ, mùa hè thu hoạch ngô. Sang thu, đồng bào Dao nơi đây lại rộn ràng gặt lúa trên ruộng bậc thang, thu hoạch quả sa nhân tím. Mùa đông, họ lại rủ nhau vào rừng hái thảo quả, chuẩn bị đón Tết cổ truyền.
Chia tay vùng đất có dòng suối lớn chảy qua, Bí thư Chi bộ Phàn Láo Lù nói với chúng tôi: Tả Suối Câu hôm nay đã hồi sinh sau mưa lũ, nhưng chưa hết khó khăn. Đường đến thôn còn nhiều đoạn sạt lở và hệ thống kênh mương thủy lợi, đường dẫn nước bị hỏng chưa khôi phục được. Trong số 87 hộ dân vẫn còn 28 hộ nghèo và cận nghèo. Mặc dù vậy, với sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, khát vọng vươn lên của bà con, tin rằng Tả Suối Câu sẽ vững vàng nơi đầu nguồn biên giới.
Trình bày: Khánh Ly
