Rủi ro lạm phát khi kinh tế tăng tốc
Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) bình quân năm 2025 của Việt Nam tăng 3,31% so năm trước, đánh dấu năm thứ 11 liên tiếp lạm phát được kiểm soát ở mức dưới 4%. Trong tháng 1/2026, CPI tháng 1/2026 tăng nhẹ 0,05% so với tháng trước và tăng 2,53% so với cùng kỳ năm trước; lạm phát cơ bản tăng 3,19%.
Theo Bộ Tài chính, tháng đầu năm, trước, trong và sau Tết, nguồn cung các mặt hàng tiêu dùng, lương thực, thực phẩm trong nước dồi dào, đáp ứng được nhu cầu của người dân nên giá cả không có nhiều biến động. Bên cạnh đó, kinh nghiệm và sự kiên định trong chủ trương ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát của Quốc hội, Chính phủ trong những năm qua và thời gian tới giúp củng cố niềm tin của doanh nghiệp và người dân vào môi trường kinh tế vĩ mô ổn định, từ đó ổn định kỳ vọng lạm phát.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo rủi ro lạm phát có thể gia tăng khi kinh tế bước vào giai đoạn tăng tốc. Mục tiêu tăng trưởng GDP cao đồng nghĩa với tổng cầu đầu tư và tiêu dùng mở rộng, tạo sức ép lên mặt bằng giá. Bên cạnh đó, biến động tỷ giá, giá năng lượng, chi phí logistics và việc điều chỉnh giá dịch vụ công theo lộ trình “tính đúng, tính đủ” có thể tác động đến CPI trong năm 2026.
PGS.TS. Ngô Trí Long cho rằng dịp Tết Nguyên đán thường là thời điểm cầu tiêu dùng tăng mạnh, dễ xuất hiện tăng giá cục bộ ở nhóm lương thực, thực phẩm, ăn uống, vận tải, du lịch. Nếu điều hành thiếu chủ động, mặt bằng giá có thể bị neo ở mức cao sau Tết, ảnh hưởng đến chi phí sản xuất và kỳ vọng lạm phát. Trong kịch bản bất lợi, lạm phát năm 2026 có thể vượt mục tiêu 4,5% và lên khoảng 4,8%, nhất là khi tỷ giá và giá năng lượng thế giới biến động mạnh.
Sau Tết, khi lễ hội diễn ra sôi động, công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường được tăng cường, nhất là tại khu vực lễ hội và điểm du lịch đông khách. Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) đề nghị Sở Công Thương các tỉnh, thành phố tăng cường kiểm tra, giám sát hoạt động kinh doanh lễ hội đầu xuân. Song song đó, lực lượng Quản lý thị trường được yêu cầu tập trung kiểm tra việc niêm yết giá và bán theo giá niêm yết; xử lý nghiêm hành vi đầu cơ, găm hàng, tăng giá, ép giá trái quy định, bảo đảm môi trường kinh doanh lành mạnh, minh bạch, không để xảy ra tình trạng “chặt chém” gây bức xúc dư luận.
Điểm mặt thách thức “rình rập” lạm phát
Dù thị trường dịp Tết ổn định nhờ nguồn cung dồi dào, song, về diễn biến lạm phát trong những tháng đầu năm 2026, bà Nguyễn Thu Oanh, Vụ trưởng Vụ Thống kê Giá (Cục Thống kê, Bộ Tài chính) cho rằng, năm 2026 không thể chủ quan khi rủi ro lạm phát vẫn khó lường với bốn thách thức chính: Biến động giá năng lượng và hàng hóa thế giới; chi phí logistics cao; nguy cơ gián đoạn nguồn cung do địa chính trị, thiên tai, biến đổi khí hậu; cùng áp lực cầu tăng khi tiêu dùng, sản xuất và đầu tư công tăng tốc. Vì vậy, điều hành cần chủ động, thận trọng, bảo đảm cân đối cung – cầu và kiểm soát kỳ vọng lạm phát để giữ ổn định kinh tế vĩ mô.
Về dài hạn, theo PGS.TS Ngô Trí Long, trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng GDP đặt ở mức cao, điều hành lạm phát năm 2026 không thể chỉ mang tính ứng phó khi giá cả đã biến động. Thay vào đó, cần chuyển sang quản trị rủi ro lạm phát một cách chủ động, từ kiểm soát kỳ vọng lạm phát, “mỏ neo” của ổn định vĩ mô, đến xây dựng lộ trình điều chỉnh giá các mặt hàng do Nhà nước quản lý một cách minh bạch, tránh dồn dập gây sốc. Bên cạnh đó, việc củng cố các “bộ đệm” về cung đối với lương thực, thực phẩm và năng lượng; giảm chi phí logistics, vận tải và các chi phí không chính thức là giải pháp căn cơ nhằm hạn chế áp lực lạm phát mang tính cấu trúc.
“Kiểm soát lạm phát không chỉ dừng ở việc giữ CPI dưới ngưỡng mục tiêu, mà quan trọng hơn là củng cố niềm tin của thị trường vào sự ổn định và nhất quán của chính sách. Khi kỳ vọng lạm phát được neo vững, nền kinh tế mới có đủ dư địa để tăng trưởng cao và bền vững”, PGS.TS Ngô Trí Long nhấn mạnh.
Dự báo một số yếu tố gây áp lực lên mặt bằng giá năm 2026, Thứ trưởng Bộ Tài chính Lê Tấn Cận cho biết năm 2026, mặt bằng giá có thể chịu áp lực từ việc tăng giá nguyên vật liệu nhập khẩu và tỷ giá, khiến chi phí sản xuất và giá hàng tiêu dùng trong nước đi lên. Căng thẳng địa chính trị, cạnh tranh thương mại có thể đẩy giá năng lượng tăng. Một số mặt hàng như cát, đá xây dựng, thịt lợn và các dịch vụ do Nhà nước quản lý (y tế, giáo dục) điều chỉnh theo lộ trình cũng sẽ tác động làm tăng CPI.
Tuy nhiên, áp lực giá được kỳ vọng giảm bớt nhờ lạm phát toàn cầu hạ nhiệt, nguồn cung lương thực, thực phẩm dồi dào, chính sách giảm thuế, phí hỗ trợ doanh nghiệp và việc điều hành tiền tệ linh hoạt. Với tăng trưởng toàn cầu ở mức thấp, giá hàng hóa cơ bản thế giới được đánh giá khó tăng mạnh trong năm 2026.
Năm 2026, kiểm soát lạm phát và điều hành giá linh hoạt tiếp tục là thách thức trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều bất ổn. Nghị quyết 244/2025/QH15 đặt mục tiêu CPI bình quân khoảng 4,5%. Để đạt mục tiêu này, Bộ Tài chính sẽ phối hợp các bộ, ngành triển khai đồng bộ giải pháp, trước mắt tập trung bình ổn giá dịp Tết, bảo đảm cân đối cung, cầu và dự trữ hàng hóa thiết yếu. Đồng thời, theo dõi sát giá thế giới, nâng cao chất lượng dự báo, xây dựng kịch bản ứng phó linh hoạt.
PGS.TS Ngô Trí Long đưa ra dự báo, lạm phát năm 2026 của Việt Nam sẽ được kiểm soát nhờ những động lực phục hồi từ năm 2025. “Năm 2026 dựa trên đà phục hồi của năm 2025 rất vững chắc, sẽ tạo tiền đề cho tăng trưởng khoảng trên 8%, lạm phát sẽ kiểm soát được đúng mục tiêu của Quốc hội là dưới 4,5%. Đà phục hồi của năm 2025 rất vững chắc, với nền tảng như vậy tạo điều kiện tốt cho năm 2026”, PGS.TS. Ngô Trí Long nói.
