Theo kênh CNN, tuyên bố của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng ông muốn tham gia lựa chọn lãnh đạo mới của Iran có lẽ là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy Washington đang định hình kết cục của cuộc xung đột này như thế nào.
Trên thực tế, kịch bản của Hội đồng Chuyên gia gồm 88 giáo sĩ - những người có trách nhiệm lựa chọn lãnh tụ tối cao của Iran - tham khảo ý kiến từ bên ngoài, đặc biệt là từ Mỹ, được nhiều chuyên gia cho rằng khó xảy ra. Tuy nhiên, việc ông Trump bày tỏ quan điểm này, cũng như việc ông không ủng hộ khả năng ông Mojtaba Khamenei - con trai của cố lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei - kế nhiệm, được cho là phản ánh một số tính toán chiến lược của Washington.
Một số nhà phân tích cho rằng cách tiếp cận của ông Trump phần nào cho thấy Mỹ có thể kỳ vọng sức ép quân sự sẽ dẫn tới những thay đổi chính trị nhất định. Tuy nhiên, bối cảnh Iran được đánh giá phức tạp hơn nhiều so với các quốc gia khác từng được so sánh trước đây.
Ở chiều ngược lại, một số tín hiệu ngoại giao đã xuất hiện. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian gần đây đề cập tới khả năng trung gian hòa giải. Trước đó, Ngoại trưởng Iran đã có các cuộc điện đàm với Qatar và Pháp. Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau những cuộc trao đổi này, các đợt tấn công bằng tên lửa của Iran vẫn tiếp diễn, cho thấy trong nội bộ Tehran có thể tồn tại nhiều quan điểm khác nhau về cách xử lý khủng hoảng.
Tổng thống Trump trước đó cho rằng Iran mong muốn đối thoại, trong khi phía Mỹ vẫn duy trì sức ép quân sự. Yêu cầu “đầu hàng vô điều kiện” mà ông đưa ra sau đó được một số nhà phân tích nhận định là nhằm gia tăng sức ép đàm phán.
Trong bối cảnh hiện nay, một số chuyên gia cho rằng việc xuất hiện lãnh đạo mới tại Iran có thể mở ra khả năng đàm phán hoặc tái khởi động các kênh đối thoại. Vì vậy, giải pháp ngoại giao vẫn được nhiều bên xem là kịch bản có khả năng xảy ra.
Trong khi đó, theo thông tin từ Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM), số vụ phóng tên lửa và máy bay không người lái từ Iran đã giảm đáng kể so với giai đoạn đầu của xung đột. CENTCOM cũng cho biết nhiều tàu hải quân Iran đã bị phá hủy trong các cuộc tấn công gần đây. Những diễn biến này được cho là phản ánh một số mục tiêu quân sự ban đầu của Mỹ đang đạt được kết quả nhất định.
Một diễn biến đáng chú ý khác là việc Iran chưa công bố người kế nhiệm lãnh tụ tối cao sau một tuần. Trước đó, các phương án kế nhiệm từng được thảo luận rộng rãi. Tuy nhiên, theo giới quan sát, các yếu tố chính trị nội bộ và lo ngại về an ninh có thể khiến quá trình này bị trì hoãn.
Giới chuyên gia cho rằng khoảng trống lãnh đạo tạm thời này tạo ra cả rủi ro lẫn cơ hội trong bối cảnh xung đột đang diễn ra. Iran vẫn tiếp tục tiến hành các đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái, dù tần suất và hiệu quả được cho là giảm so với trước.
Tổng thống Trump cũng cho rằng chiến dịch quân sự đang diễn ra nhanh hơn dự kiến, đồng thời nhấn mạnh việc tìm kiếm một lãnh đạo mới tại Iran có thể giúp ổn định tình hình lâu dài. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia lưu ý rằng trong các cuộc xung đột quy mô lớn, diễn biến thực tế thường phức tạp và khó dự đoán.
Bên cạnh đó, tình hình tại khu vực vẫn chịu tác động bởi nhiều yếu tố khác. Israel đang tiếp tục các hoạt động quân sự nhằm vào lực lượng Hezbollah tại Liban. Một số động thái quân sự của Israel diễn ra nhanh chóng, bao gồm các yêu cầu sơ tán dân cư quy mô lớn sau khi chiến dịch được công bố.
Theo một số nhà phân tích, chiến dịch của Israel có thể diễn biến theo nhiều kịch bản khác nhau, từ các cuộc giao tranh kéo dài trên bộ cho tới việc duy trì các cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu cụ thể.
Trong khi đó, Iran vẫn tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công nhằm vào một số quốc gia vùng Vịnh trong tuần đầu của xung đột. Điều này cho thấy căng thẳng trong khu vực vẫn ở mức cao.
Một số chuyên gia cũng lưu ý Iran vẫn còn nhiều lựa chọn chiến lược khác, chẳng hạn như gây sức ép tại eo biển Hormuz hoặc sử dụng các hình thức tác chiến phi đối xứng. Những yếu tố này có thể tiếp tục ảnh hưởng tới cục diện khu vực trong thời gian tới.
Giới quan sát nhận định tốc độ của chiến dịch quân sự hiện nay là khá nhanh so với nhiều cuộc xung đột trước đây, đặc biệt khi các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo được sử dụng trong quá trình xác định mục tiêu.
Tuy nhiên, các cuộc chiến trước cho thấy những dự đoán ban đầu về thời gian và diễn biến xung đột không phải lúc nào cũng chính xác. Trước cuộc chiến Iraq năm 2003, nhiều đánh giá từng cho rằng chiến dịch sẽ kết thúc nhanh chóng, nhưng thực tế sau đó kéo dài nhiều năm.
Trong bối cảnh hiện nay, các chuyên gia cho rằng những tác động kinh tế và chính trị có thể ngày càng rõ rệt nếu xung đột kéo dài.
Sau một tuần giao tranh với tốc độ và cường độ lớn, nhiều nhà quan sát cho rằng các nỗ lực ngoại giao vẫn sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc tìm kiếm giải pháp lâu dài cho cuộc khủng hoảng.
