Không chỉ là câu chuyện của sản phẩm hay điểm đến, chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP) và du lịch nông thôn đang thổi luồng sinh khí mới vào các làng quê Việt.
Phát triển du lịch nông thôn là một điểm nhấn của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, tạo việc làm, nâng cao thu nhập và khơi dậy giá trị văn hóa bản địa.
Những kết quả đạt được góp phần hỗ trợ các địa phương thực hiện hiệu quả, bền vững các tiêu chí nông thôn mới, tạo tiềm năng bứt phá mạnh mẽ trong giai đoạn tới.
Thực tế cho thấy, phát triển du lịch nông thôn đã có những đóng góp đáng kể trong quá trình xây dựng nông thôn mới, nhất là việc tạo cảnh quan đẹp cho làng quê, giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, thu hút lực lượng lao động nông nhàn tham gia vào các hoạt động du lịch.
Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng khẳng định, cùng với Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, hai chương trình OCOP và du lịch nông thôn đã góp phần nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, thúc đẩy bình đẳng giới, phát huy tinh thần sáng tạo trong cộng đồng và khẳng định bản lĩnh kinh tế nông thôn Việt Nam thời kỳ hội nhập.
Đặc biệt, từ ngày 1/1/2026, khi ba chương trình lớn: xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi – thành một chương trình thống nhất đây sẽ là bước ngoặt quan trọng giúp gia tăng hiệu quả đầu tư, tránh chồng chéo và thúc đẩy sự liên kết vùng, tạo nền tảng cho OCOP và du lịch nông thôn phát triển bền vững hơn.
Tính đến cuối năm 2025, cả nước có gần 17.400 sản phẩm OCOP đạt từ 3 sao trở lên, tăng hơn 8.400 sản phẩm so với năm 2022, vượt chỉ tiêu tại Quyết định 919/QĐ-TTg.
Trong số hơn 9.300 chủ thể OCOP, có tới 40% là phụ nữ và gần 20% là người dân tộc thiểu số, minh chứng cho tính bao trùm và lan tỏa của chương trình.
Mỗi sản phẩm OCOP không chỉ là minh chứng cho tiêu chuẩn chất lượng, mà còn thể hiện tinh thần đổi mới, sáng tạo và khát vọng làm giàu của người dân ngay trên chính quê hương mình.
Khi được công nhận OCOP, sản phẩm thường tiêu thụ tốt hơn, giá bán cao hơn, qua đó tạo niềm tin lớn nơi người tiêu dùng và khuyến khích phong trào khởi nghiệp nông thôn phát triển mạnh mẽ.
Song hành cùng chương trình OCOP, du lịch nông nghiệp - nông thôn cũng đang chứng kiến sự khởi sắc rõ rệt, với hơn 600 mô hình du lịch nông thôn đang hoạt động, tăng 1,6 lần so với năm 2021.
Nhiều mô hình trở thành điểm sáng khi kết hợp hiệu quả giữa sản xuất nông nghiệp, kinh doanh sản phẩm OCOP và phát triển du lịch cộng đồng, mở ra hướng đi mới trong xây dựng thương hiệu vùng miền và nâng cao thu nhập cho người dân.
Trong đó, nhiều mô hình gắn với đặc trưng vùng miền, tạo chuyển biến mạnh mẽ trong tư duy của người dân đó từ làm nông nghiệp thuần túy sang kinh tế đa giá trị kết hợp du lịch.
Nhiều địa phương đã chứng minh sức bật mạnh mẽ khi có chính sách đúng đắn như chè Thái Nguyên được chứng nhận OCOP, giá trị sản phẩm tăng gấp nhiều lần, trở thành sản phẩm chủ lực quốc gia; làng thêu Tứ Kỳ (Hải Dương) - từ chỗ sản phẩm ít người biết đến, nay kết hợp du lịch trải nghiệm, giá bán tăng từ 2–3 lần, khách du lịch đến tham quan ngày càng đông.
Theo đó, OCOP đã giúp chuyển đổi mô hình sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết chuỗi, hình thành vùng nguyên liệu ổn định và mở ra sinh kế bền vững cho vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Ông Ngô Trường Sơn, Chánh Văn phòng Điều phối Nông thôn mới Trung ương cho biết, đến nay, cả nước có hơn 4.000 sản phẩm OCOP đã có mã QR, gần 3.000 sản phẩm được phân phối trên các sàn thương mại điện tử như Postmart, Voso, Shopee, Lazada – minh chứng cho bước tiến mạnh mẽ trong chuyển đổi số của chương trình.
Có 60,7% chủ thể OCOP có doanh thu tăng bình quân 17,6% mỗi năm và 42,3% mở rộng quy mô lao động, khẳng định hiệu quả rõ nét của chương trình trong phát triển kinh tế nông thôn.
Doanh thu từ du lịch gắn với OCOP và làng nghề hiện đạt trên 25.000 tỷ đồng/năm, chiếm khoảng 15% tổng giá trị sản xuất khu vực nông thôn.
Đáng chú ý, nhiều sản phẩm OCOP Việt Nam như gạo ST25, cà phê rang xay, tinh dầu quế, hạt điều, mật ong rừng, chè thảo mộc… đã vươn ra hơn 60 quốc gia, khẳng định vị thế thương hiệu nông sản Việt trên thị trường quốc tế.
Hướng tới giai đoạn mới (2026–2030), Bộ Nông nghiệp và Môi trường định hướng chuyển từ OCOP “theo sản phẩm” sang OCOP “theo vùng và chuỗi giá trị.”
Mục tiêu đến năm 2030, cả nước sẽ có 20.000 sản phẩm OCOP đạt 3 sao trở lên; trong đó 150 sản phẩm đạt chuẩn 5 sao quốc gia.
Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định một loạt nhiệm vụ trọng tâm, đó là hoàn thiện cơ chế, chính sách; trong đó sẽ nghiên cứu và phối hợp các bộ, ngành xây dựng nghị định riêng về phát triển OCOP và du lịch nông thôn; nghiên cứu cơ chế ưu đãi về đất đai, tín dụng, lao động và công nghệ.
Bên cạnh đó, ứng dụng khoa học - công nghệ, chuyển đổi số, xây dựng cơ sở dữ liệu số quốc gia về OCOP và du lịch nông thôn, phục vụ truy xuất nguồn gốc, quản lý chất lượng, kết nối sàn thương mại điện tử.
Bộ sẽ tiên phong trong việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về OCOP và du lịch nông thôn, đẩy mạnh kết nối thương mại điện tử, đồng thời phối hợp các bộ, ngành tổ chức hội chợ, triển lãm trong và ngoài nước nhằm hỗ trợ doanh nghiệp OCOP vươn ra thị trường toàn cầu, để chương trình thực sự phát triển trong giai đoạn mới của đất nước.
Từ những con số và mô hình cụ thể, có thể khẳng định OCOP và du lịch nông thôn không chỉ là hai chương trình phát triển kinh tế đơn thuần, mà là biểu hiện sinh động của khát vọng đổi mới nông thôn Việt Nam – hiện đại, sáng tạo, bền vững và giàu bản sắc.
