Những năm gần đây, tỉnh Lào Cai liên tục hứng chịu các đợt thiên tai bất thường, gây thiệt hại nặng nề về người và tài sản. Chỉ tính riêng năm 2025, toàn tỉnh đã phải đối mặt với 25 trận thiên tai, tổng thiệt hại ước trên 2.820 tỷ đồng. Thực tế này không chỉ phản ánh mức độ khốc liệt của biến đổi khí hậu mà còn đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc nâng cao năng lực phòng, chống thiên tai, thích ứng an toàn và bền vững. Trong bức tranh chung đó, phụ nữ đang ngày càng khẳng định vai trò quan trọng là lực lượng nòng cốt trong bảo vệ cộng đồng trước những rủi ro khí hậu ngày càng gia tăng.
Trước diễn biến phức tạp của thiên tai, UBND tỉnh đã chủ động rà soát, điều chỉnh và ban hành nhiều kế hoạch dài hạn về ứng phó biến đổi khí hậu và giảm nhẹ rủi ro thiên tai. Riêng trong quý IV/2025, tỉnh đã ban hành 03 kế hoạch quan trọng về ứng phó biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Đây là cơ sở để các ngành, địa phương triển khai đồng bộ các nhiệm vụ, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh khí hậu biến đổi nhanh chóng.
Song song với công tác hoạch định chính sách, các giải pháp kỹ thuật cũng được triển khai quyết liệt. Tỉnh đã đầu tư lắp đặt 27 trạm khí tượng thủy văn, 181 trạm đo mưa tự động và nhiều hệ thống cảnh báo sớm; nâng cấp, gia cố hàng chục km kè sông, suối; nghiên cứu, phát triển các giống cây trồng, vật nuôi có khả năng chống chịu tốt với thời tiết cực đoan; thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo trong sản xuất nông nghiệp; đồng thời tăng cường phục hồi và bảo vệ rừng - “lá chắn xanh” quan trọng trong phòng, chống thiên tai.
Điểm nổi bật trong các chương trình ứng phó biến đổi khí hậu của Lào Cai là sự tham gia ngày càng chủ động của phụ nữ.
Không chỉ đảm nhiệm vai trò chăm sóc gia đình, phụ nữ còn trực tiếp tham gia nhiều hoạt động then chốt như: chuẩn bị nhu yếu phẩm khi có cảnh báo thiên tai, bảo vệ nguồn nước sinh hoạt, vệ sinh môi trường, chăm sóc trẻ em và người cao tuổi trong điều kiện khẩn cấp.
Đặc biệt, phụ nữ là lực lượng tích cực tiếp cận, áp dụng các mô hình sản xuất thích ứng, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện khí hậu biến đổi.
Thực tiễn cho thấy, nhiều mô hình do phụ nữ làm nòng cốt đã phát huy hiệu quả rõ rệt. Tiêu biểu như các mô hình: “Phụ nữ tự quản ứng phó thiên tai” tại các xã Bát Xát, Y Tý; "Phụ nữ Dao đỏ Sa Pa tham gia bảo vệ rừng, giảm phát thải"; “Ngôi nhà xanh - sạch - đẹp" gắn với bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu, hay các nhóm phụ nữ nòng cốt về ứng phó, nhìn nhận rủi ro thiên tai được triển khai rộng khắp tại nhiều địa phương.
Tại xã Trấn Yên, công tác bảo vệ môi trường được Hội Phụ nữ xác định là nhiệm vụ trọng tâm, lồng ghép thường xuyên trong sinh hoạt chi hội và tuyên truyền trên hệ thống truyền thanh cơ sở.
Hội Phụ nữ xã tích cực ứng dụng công nghệ thông tin, sử dụng mạng xã hội, các nhóm zalo để truyền tải thông điệp bảo vệ môi trường bằng hình ảnh, video trực quan, dễ tiếp cận. Các cuộc vận động như “Xây dựng gia đình 5 không, 3 sạch”, “5 có, 3 sạch” được triển khai đồng bộ, gắn với xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh.
Bà Vũ Thị Nhung - Chủ tịch Hội Phụ nữ xã Trấn Yên cho biết: Thời gian tới, hội sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, vận động hội viên nâng cao ý thức giữ gìn vệ sinh môi trường, duy trì các mô hình hiệu quả và nhân rộng mô hình “Ngôi nhà xanh” thu gom phế liệu, góp phần hình thành thói quen phân loại rác tại hộ gia đình.
Thông qua các hoạt động cụ thể, phụ nữ không chỉ trực tiếp tham gia bảo vệ môi trường sống mà còn từng bước nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu theo hướng thích ứng từ cơ sở, bắt đầu ngay từ cộng đồng, gia đình, nơi phụ nữ giữ vai trò trung tâm trong tổ chức đời sống, thay đổi hành vi và chủ động phòng ngừa, giảm nhẹ rủi ro thiên tai.
Từ góc nhìn người dân, chị Nguyễn Thị Hằng, hội viên Chi hội Phụ nữ thôn Cổ Phúc 1, xã Trấn Yên chia sẻ: Mô hình “Ngôi nhà xanh” tuy bắt đầu từ những hành động nhỏ như thu gom vỏ chai, lon nhựa nhưng mang ý nghĩa lớn là góp phần bảo vệ môi trường”.
Không chỉ dừng lại ở các phong trào, nhiều hội viên phụ nữ tại cơ sở đã trở thành những “tuyên truyền viên nòng cốt”, vận động người dân gia cố nhà ở trước mùa mưa lũ, chủ động dự trữ nhu yếu phẩm, sẵn sàng sơ tán khi có cảnh báo nguy cơ cao. Sự chủ động này đã góp phần hạn chế thiệt hại về người trong các đợt mưa lũ gần đây, đồng thời giúp cộng đồng phục hồi nhanh hơn sau thiên tai.
Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, yêu cầu đặt ra là cần đầu tư bài bản hơn cho phụ nữ về kỹ năng, trang thiết bị và nguồn lực. Nhiều nhóm phụ nữ mong muốn được đào tạo chuyên sâu về sơ cứu thảm họa, tiếp cận công nghệ cảnh báo sớm và nguồn vốn ưu đãi để phát triển các mô hình sinh kế thích ứng với biến đổi khí hậu.
Trong chiến lược ứng phó biến đổi khí hậu của tỉnh, phụ nữ không chỉ tham gia với vai trò được hỗ trợ, mà đang từng bước trở thành lực lượng chủ động, trực tiếp góp phần xây dựng các mô hình thích ứng, bảo vệ môi trường và nâng cao khả năng chống chịu của cộng đồng trước thiên tai. Việc nâng cao năng lực, tạo điều kiện để phụ nữ phát huy vai trò sẽ góp phần quan trọng vào xây dựng cộng đồng an toàn, chủ động trước thiên tai và hướng tới phát triển bền vững.
Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy, các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu chỉ thực sự hiệu quả khi có sự tham gia của toàn xã hội. Trong đó, phụ nữ đang dần khẳng định vị thế là lực lượng nòng cốt bảo vệ môi trường, gìn giữ sinh kế và bảo đảm an toàn cộng đồng. Khi mỗi gia đình, mỗi địa phương chủ động hơn trong thích ứng, Lào Cai sẽ từng bước giảm thiểu rủi ro thiên tai, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững trong bối cảnh khí hậu ngày càng biến đổi khó lường.
