Nguồn gốc, ý nghĩa ngày Tết Đoan ngọ

Tết Đoan ngọ có nguồn gốc từ truyền thuyết mang ý nghĩa văn hóa sâu sắc, là khát khao về cuộc sống bình an, mùa màng bội thu và sự tưởng nhớ các bậc tiền nhân.

Tết Đoan ngọ, còn được gọi là Tết Đoan dương, là một trong những ngày lễ truyền thống quan trọng của nhiều quốc gia như Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản... Ngày lễ này diễn ra vào mùng 5/5 Âm lịch hàng năm. Tại Việt Nam, Tết Đoan ngọ còn được biết đến với tên gọi dân dã là "Tết diệt sâu bọ".

Nguồn gốc ngày Tết Đoan ngọ

Theo truyền thuyết dân gian Việt Nam, vào một năm nọ, khi người dân chưa kịp mừng vì mùa màng bội thu thì bất ngờ một đàn sâu bọ kéo đến phá hoại khiến họ lo sợ về nguy cơ mất trắng. Trong lúc họ hoang mang, một ông lão tên là Đôi Truân xuất hiện, không chỉ trấn an mà còn chỉ dẫn cho dân chúng cách thức đối phó.

Ông Đôi Truân khuyên các gia đình làm lễ cúng lễ vật đơn giản gồm bánh tro và trái cây, đồng thời tham gia các hoạt động thể dục để tiêu diệt sâu bọ. Kỳ diệu thay, chỉ sau một thời gian ngắn áp dụng, đàn sâu bọ dần bị tiêu diệt, giúp bảo vệ mùa màng của dân làng.

Để đảm bảo an toàn lâu dài, ông lão nhấn mạnh rằng sâu bọ sẽ còn quay lại và rất hung hãn, do vậy người dân cần duy trì nghi thức trên một cách đều đặn vào ngày 5/5 mỗi năm.

Người dân vô cùng biết ơn và chuẩn bị một lễ lớn để tạ ơn ông, nhưng khi tìm lại, ông lão đã lặng lẽ rời đi. Từ đó, ngày 5/5 Âm lịch trở thành dịp để người dân lập bàn cúng, diệt trừ sâu bọ nhằm bảo vệ mùa màng. Nghi lễ này thường được tiến hành vào giữa trưa, đặc biệt vào thời điểm chính ngọ (12h).

Tiến phẩm, dâng hương lên các vị tiên đế trong Ngày Tết Đoan ngọ ở Hoàng Thành Thăng Long.

Tiến phẩm, dâng hương lên các vị tiên đế trong Ngày Tết Đoan ngọ ở Hoàng Thành Thăng Long.

Còn trong văn hóa Trung Quốc, Tết Đoan ngọ có nguồn gốc từ câu chuyện về Khuất Nguyên, một nhà thơ và chính trị gia nổi tiếng. Khuất Nguyên là một người trí tuệ và liêm khiết, luôn mang trong mình khát vọng lớn lao về sự cải cách đất nước. Tuy nhiên, vì tính cách cương trực, ông thường xuyên can gián vua, khiến các gian thần ganh ghét và tìm cách hãm hại. Kết quả là ông bị trục xuất khỏi triều đình và phải sống cuộc đời lưu vong.

Bị tổn thương bởi sự bất công và nỗi thất vọng về tình cảnh đất nước, Khuất Nguyên tự cho rằng mình "sống trong thời đục" và chọn cái chết dưới dòng sông Mịch La để bảo toàn danh tôn và lòng trung thành. Ngày ông gieo mình xuống sông chính là ngày 5/5 Âm lịch.

Người dân thương tiếc ông và để tưởng nhớ vị trung thần, họ tổ chức lễ tưởng niệm ông vào đúng ngày này hàng năm. Từ đó, Tết Đoan ngọ cũng trở thành ngày lễ truyền thống nhằm tôn vinh và an ủi linh hồn Khuất Nguyên.

Mâm lễ cúng Tết Đoan ngọ đầy đủ nhất.

Mâm lễ cúng Tết Đoan ngọ đầy đủ nhất.

Ý nghĩa và các hoạt động ngày Tết Đoan ngọ

Dù có nguồn gốc khác biệt, cả hai truyền thuyết trên đều chia sẻ một điểm chung là sự tôn vinh giá trị đạo đức và lòng biết ơn. Ở Việt Nam, đó là lòng biết ơn của dân chúng với ông lão Đôi Truân, người mang lại hy vọng và chỉ dẫn lúc khó khăn. Tại Trung Quốc, đó là sự kính nhớ lòng trung thành và trái tim tràn đầy tình yêu nước của Khuất Nguyên.

Tết Đoan ngọ mang nhiều ý nghĩa văn hóa sâu sắc. Đây là dịp để mỗi gia đình thực hiện các nghi lễ cúng bái, bày tỏ lòng biết ơn với tổ tiên và cầu xin sự bảo vệ khỏi bệnh tật và sâu bọ phá hoại. Các hoạt động trong dịp này cũng gắn liền với việc cầu sức khỏe, may mắn cho gia đình.

Một nét đặc trưng của Tết Đoan ngọ là việc ăn thức ăn có tính chua, cay, nóng để giúp cơ thể "giết sâu bọ". Người Việt thường ăn các loại hoa quả như mận, vải, dưa hấu cũng như các món bánh tro, rượu nếp vào ngày này. Ngoài ra, tại nhiều địa phương, người dân còn có phong tục tắm lá thảo dược để thanh tẩy, xua đuổi bệnh tật.

Tết Đoan ngọ cũng là dịp để cộng đồng cùng tổ chức các lễ hội, các hoạt động truyền thống như đua thuyền, đấu vật hay các trò chơi dân gian. Đây là cơ hội để mọi người gặp gỡ, giao lưu và tăng cường mối quan hệ trong cộng đồng.

Tết Đoan ngọ không chỉ là một ngày lễ truyền thống với những phong tục tập quán độc đáo mà còn chứa đựng những giá trị tinh thần sâu sắc. Ngày lễ này nhắc nhở chúng ta về tầm quan trọng của lòng biết ơn đối với thiên nhiên và tổ tiên.

Theo vtcnews.vn

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Lào Cai tổ chức các hoạt động chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 2026

Chào mừng Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 gắn với Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc năm 2026, tỉnh Lào Cai tổ chức nhiều hoạt động đặc sắc. Điểm nhấn là chương trình nghệ thuật "Lào Cai - Sắc màu hội tụ" diễn ra lúc 20h00' ngày 23/11/2026 (thứ Hai), được truyền hình trực tiếp trên sóng Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh Lào Cai. Trước đó, chương trình diễu diễn đường phố bắt đầu từ 19h15' cùng ngày. Dịp này, tỉnh cũng tổ chức khai trương “Không gian trà Shan và Sắc màu thổ cẩm”.

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Người giữ ký ức qua từng sợi nan

Ở Nghĩa Đô (Lào Cai), những câu chuyện về nếp sống xưa vẫn được lưu giữ qua từng chiếc làn, giỏ đan bằng tre, giang, nứa. Với nghệ nhân dân gian Nguyễn Thị San, mỗi sản phẩm không chỉ là vật dụng thủ công mà còn chứa đựng ký ức của nhiều thế hệ. Bằng tình yêu nghề và đôi bàn tay khéo léo, bà đang góp phần giữ gìn một nét văn hóa truyền thống trước nguy cơ mai một.

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Những người Tày đưa bản làng lên không gian số

Không cần thiết bị đắt tiền hay ê-kíp chuyên nghiệp, bằng chiếc máy quay và tình yêu dành cho văn hóa dân tộc, những người trẻ dân tộc Tày ở Lào Cai đang từng ngày kể câu chuyện về quê hương trên các nền tảng mạng xã hội. 

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Đánh thức nguồn lực văn hóa, mở hướng phát triển mới cho Lào Cai

Một điệu Xòe Thái, một phiên chợ vùng cao, một nghề thủ công truyền thống hay một lễ hội của đồng bào các dân tộc không chỉ là nét sinh hoạt văn hóa đặc sắc, mà còn chứa đựng tri thức, ký ức và bản sắc được bồi đắp qua nhiều thế hệ. Đó là nguồn tài nguyên đặc biệt, tạo nên sức hấp dẫn riêng của Lào Cai. 

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Then Pang – Hành trình trao truyền di sản của người Tày

Trong đời sống văn hóa tâm linh của đồng bào Tày, Then Pang là nghi lễ đặc sắc, chứa đựng những quan niệm tín ngưỡng và giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ. Không chỉ mang ý nghĩa đối với người thực hành Then, nghi lễ còn thể hiện ước vọng về cuộc sống bình an, no đủ và góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Lào Cai có thêm 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia

Ngày 16/11/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã quyết định ghi danh 3 di sản văn hóa phi vật thể của Lào Cai đưa vào Danh mục quốc gia về di sản văn hóa phi vật thể. Đây là tin vui và có ý nghĩa trong dịp Lào Cai hướng tới Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11).

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Sức sống biên cương qua các tác phẩm ký

Có những vùng đất chỉ cần nhắc tên đã gợi lên bao niềm thương nỗi nhớ và sự thiêng liêng dạt dào trong lòng mỗi người dân. Dải đất biên cương Lào Cai - nơi “dốc A Lù, sương mù Y Tý” hay phố núi Si Ma Cai thanh bình đã đi vào trang ký của Hoàng Xuân Lý qua “Chiều biên giới”, của Thế Quynh với “Ký sự vùng biên” hay Nguyễn Hiền Lương với “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt” bằng tất cả sự sống động và tự hào.

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Người trẻ nối dài mạch nguồn văn hóa

Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết dân tộc năm 2026, diễn ra từ ngày 18 đến 24/11, là dịp tôn vinh những giá trị văn hóa đặc sắc của cộng đồng các dân tộc. Trong nhịp sống hôm nay, bằng tình yêu, niềm tự hào và những việc làm thiết thực, thế hệ trẻ đang tiếp nối mạch nguồn văn hóa, góp phần gìn giữ, phát huy và lan tỏa những giá trị truyền thống của cha ông.

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Điểm hẹn của những tâm hồn đồng điệu

Từ một trang thơ trên mạng xã hội Facebook được hình thành năm 2017 với 6 thành viên, qua 9 năm hoạt động, Câu lạc bộ Người yêu thơ Việt tỉnh Lào Cai đã trở thành mái nhà chung ấm áp của hơn 200 hội viên cùng 14 tổ, nhóm trực thuộc. 

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Hướng dẫn đăng ký vé chương trình nghệ thuật 'Muôn sắc Việt Nam': Những câu hỏi người hâm mộ cần biết

Cổng đăng ký vé trực tuyến chương trình nghệ thuật đặc biệt “Muôn sắc Việt Nam” chính thức mở từ 10h ngày 17/11/2026. Để quá trình đăng ký và nhận vé diễn ra thuận lợi, Ban Tổ chức đã giải đáp những câu hỏi thường gặp, từ cách thức đăng ký, thông tin cần chuẩn bị đến quy trình đổi vé cứng và những lưu ý quan trọng dành cho khán giả.

fb yt zl tw