Những trường hợp được nghỉ hưu trước tuổi
Theo Nghị định số 135/2020/NĐ-CP, năm 2026, tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường đối với lao động nam là 61 tuổi 6 tháng, đối với lao động nữ là 57 tuổi.
Như vậy, người thuộc diện được nghỉ hưu trước tuổi tối đa 5 năm có thể nghỉ ở tuổi 56 tuổi 6 tháng đối với nam và 52 tuổi đối với nữ. Với trường hợp được nghỉ thấp hơn tối đa 10 tuổi, tuổi tương ứng là 51 tuổi 6 tháng đối với nam và 47 tuổi đối với nữ.
Theo Điều 64 và Điều 65 Luật BHXH 2024, số 41/2024/QH15, người lao động có thể nghỉ hưu trước tuổi nếu đáp ứng các điều kiện sau:
Theo đó, người lao động được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường nếu có tổng thời gian đóng BHXH bắt buộc từ đủ 15 năm trở lên và thuộc một trong hai nhóm.
Thứ nhất là người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm thuộc danh mục do Bộ trưởng Bộ Nội vụ ban hành.
Thứ hai là người làm việc ở vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, bao gồm cả thời gian làm việc tại nơi có phụ cấp khu vực hệ số 0,7 trở lên trước ngày 1/1/2021.
Trường hợp làm công việc khai thác than trong hầm lò, người lao động được nghỉ hưu ở tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường nếu có từ đủ 15 năm trở lên làm công việc này.
Ngoài ra, người lao động có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên cũng thuộc trường hợp được nghỉ hưu trước tuổi theo quy định.
Theo Điều 65 Luật BHXH 2024, người lao động nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động phải có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc trở lên.
Người lao động được hưởng lương hưu với mức thấp hơn nếu có tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường và bị suy giảm khả năng lao động từ 61% đến dưới 81%.
Trường hợp tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường, người lao động phải bị suy giảm khả năng lao động từ 81% trở lên.
Đối người thuộc lực lượng vũ trang, cơ yếu và dân quân thường trực điều kiện nghỉ việc để hưởng lương hưu là có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc và thuộc một trong các trường hợp luật định.
Nhóm này có thể nghỉ hưu khi tuổi thấp hơn tối đa 5 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.
Nếu có tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường, người lao động phải có từ đủ 15 năm đóng BHXH bắt buộc khi làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm hoặc làm việc tại vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn.
Trường hợp người thuộc lực lượng vũ trang, cơ yếu và dân quân thường trực nghỉ hưu trước tuổi, điều kiện là có từ đủ 20 năm đóng BHXH bắt buộc, bị suy giảm khả năng lao động từ 61% trở lên và thuộc một trong hai trường hợp: Có tuổi thấp hơn tối đa 10 tuổi so với tuổi nghỉ hưu trong điều kiện lao động bình thường hoặc có từ đủ 15 năm trở lên làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
Riêng người bị nhiễm HIV/AIDS do tai nạn rủi ro nghề nghiệp trong khi thực hiện nhiệm vụ được giao thì không quy định điều kiện về tuổi nghỉ hưu.
Người lao động cần lưu ý gì để không ảnh hưởng quyền lợi
Việc có bị giảm tỷ lệ lương hưu hay không phụ thuộc vào lý do nghỉ hưu trước tuổi. Đối với người nghỉ hưu trước tuổi theo Điều 64 Luật BHXH 2024, tỷ lệ hưởng lương hưu được xác định theo thời gian đóng BHXH và không bị giảm tỷ lệ do nghỉ hưu trước tuổi.
Trong khi đó, người nghỉ hưu do suy giảm khả năng lao động theo Điều 65 Luật BHXH 2024 sẽ bị giảm tỷ lệ hưởng lương hưu. Cứ mỗi năm nghỉ hưu trước tuổi thì giảm 2%.
Nếu thời gian nghỉ hưu trước tuổi có tháng lẻ, trường hợp lẻ dưới 6 tháng thì không giảm tỷ lệ hưởng lương hưu. Nếu lẻ từ đủ 6 tháng đến dưới 12 tháng thì giảm 1%.
Theo BHXH TP. Đà Nẵng, đối với những người làm công việc nặng nhọc, độc hại hoặc đặc biệt nặng nhọc độc hại, quyền được nghỉ hưu trước 5 năm mà không bị trừ phần trăm lương hưu là một chính sách nhân văn.
Tuy nhiên, trong quá trình nộp hồ sơ hưu, nhiều người gặp trường hợp chức danh trong sổ BHXH không đúng với quy định công việc nặng nhọc, độc hại.
Về nguyên tắc, trách nhiệm của người sử dụng lao động là phải khai báo trung thực, chính xác công việc đang làm của người lao động.
Người lao động và đơn vị sử dụng lao động có thể tham khảo danh mục nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm và nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm theo quy định hành (Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH ngày 12/11/2020) để tên chức danh, công việc đảm bảo người lao động không có vướng mắc trong quá trình nhận chế độ từ ốm đau, thai sản đến hưu trí.
Tuy nhiên, có những sai sót trong quá trình đơn vị sử dụng lao động cung cấp thông tin cho cơ quan BHXH chậm, đã làm chậm quá trình nhận lương hưu của người lao động. Để tránh trường hợp này, người lao động nên kiểm tra quá trình tham gia của mình thông qua ứng dụng VssID - BHXH số.
Truy cập vào ứng dụng VssID - BHXH số, người lao động sẽ thấy tên công việc, chức danh của mình ở cột “Nghề nghiệp, chức vụ”. Nếu có sai sót, kịp thời phản ánh với đơn vị sử dụng lao động, cơ quan BHXH để điều chỉnh.
Theo Điều 66 Luật BHXH 2024, mức lương hưu hằng tháng được xác định theo công thức: Lương hưu hằng tháng = Tỷ lệ hưởng lương hưu × Mức bình quân tiền lương làm căn cứ đóng BHXH.
Đối với lao động nữ, người đóng đủ 15 năm BHXH được hưởng 45%. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng bảo hiểm xã hội được tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%.
Đối với lao động nam, người đóng đủ 20 năm BHXH được hưởng 45%. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng BHXH được tính thêm 2%, mức tối đa bằng 75%.
Trường hợp lao động nam có từ đủ 15 năm đến dưới 20 năm đóng BHXH, mức hưởng là 40% khi đủ 15 năm. Sau đó, cứ thêm mỗi năm đóng BHXH được tính thêm 1%.
