Kỷ niệm 92 năm ngày mất của nhà yêu nước Nguyễn Thái Học (17/6/1930-17/6/2022)

Ngày đau thương và bi tráng

Cách đây vừa tròn 92 năm, vào đúng ngày 17/6/1930, 13 chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng, trong đó có Nguyễn Thái Học khi đó mới 28 tuổi, bị đưa từ Nhà tù Hỏa Lò lên Yên Bái để thực thi bản án tử hình. Cuộc Khởi nghĩa Yên Bái tuy thất bại nhưng đã tạo nên tiếng vang khắp nơi, làm nức lòng đồng bào trong nước và gây rung động cả chính quốc Pháp.
Những nhà lãnh đạo của Việt Nam Quốc dân đảng quyết định tổ chức một cuộc nổi dậy vào đầu năm 1930, nhưng do quá trình chuẩn bị gặp nhiều trắc trở: thời gian phát động cuộc khởi nghĩa lúc đầu được ấn định vào ngày 10/02/1930, sau đó Nguyễn Thái Học lại quyết định hoãn tới ngày 15/02/1930. Do sự chỉ đạo không thống nhất và thiếu sự phối hợp nên cuộc nổi dậy của tổ chức Việt Nam Quốc dân đảng đã diễn ra không đồng nhất. Phần lớn tại các địa phương, cuộc khởi nghĩa bắt đầu vào đêm ngày 9 rạng ngày 10/02/1930, nơi nổ súng đầu tiên và quyết liệt nhất là ở Yên Bái, do đó sự kiện này thường được gọi chung là khởi nghĩa Yên Bái.
 Cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị thực dân Pháp dập tắt, hàng ngàn đảng viên Việt Nam Quốc dân đảng bị bắt và bị kết án, từ chung thân đến lưu đày biệt xứ; trên 30 đảng viên bị kết án tử hình. Phần lớn trong số họ bị đưa về giam giữ trong Nhà tù Hỏa Lò, chờ ngày thi hành bản án.
Vào đúng ngày 17/6/1930, 13 chiến sỹ Việt Nam Quốc dân Đảng, trong đó có Nguyễn Thái Học (28 tuổi) cùng các  ông: Bùi Tử Toàn (37 tuổi), Bùi Văn Chuẩn (35 tuổi), Nguyễn An (31 tuổi), Hồ Văn Lạo (25 tuổi), Đào Văn Nhít, Nguyễn Văn Du, Nguyễn Đức Thịnh, Nguyễn Văn Tiềm, Đỗ Văn Sứ, Bùi Văn Cửu, Nguyễn Như Liên (20 tuổi), Phó Đức Chính (23 tuổi), bị đưa lên Yên Bái để thi hành án tử hình.
Tượng đài Khởi nghĩa Yên Bái tại Khu di tích lịch sử mộ Nguyễn Thái Học và các cộng sự ở thành phố Yên Bái. (Ảnh: Thanh Miền)
Tượng đài Khởi nghĩa Yên Bái tại Khu di tích lịch sử mộ Nguyễn Thái Học và các cộng sự ở thành phố Yên Bái. (Ảnh: Thanh Miền)
Trong tác phẩm "Từ Yên Bái đến ngục thất Hỏa Lò", tác giả Hoàng Văn Đào đã tường thuật cuộc xử chém như sau: 
"Yên Bái, một vị trí lịch sử lần thứ hai lại chứng kiến các đảng viên Việt Nam Quốc Dân Đảng đền nợ nước.
 Trong chuyến xe lửa bí mật, riêng biệt khởi hành từ Hà Nội lên Yên Bái, các tử tù cứ hai người còng làm một, trò chuyện ở toa hạng tư trên một lộ trình dài 4 tiếng đồng hồ. Cùng đi với các tội nhân còn có các thanh tra sở mật thám Pháp, hai cố đạo người Âu là Linh mục Mechet và Dronet. Máy chém cũng di chuyển theo cùng chuyến xe. Đao phủ phụ trách buổi hành quyết là Cai Công.
Cuộc hành quyết khởi sự vào lúc 5 giờ kém 5 phút, sáng ngày 17/6/1930 trên một bãi cỏ rộng với sự canh phòng cẩn mật của 400 lính bản xứ…”.
Trước khi cuộc hành quyết được diễn ra, các chiến sĩ đều dõng dạc hô to " Việt Nam muôn năm”. Ngay sau đó, lưỡi máy chém đã rơi xuống đầu các ông. Riêng ông Phó Đức Chính còn đòi nằm ngửa để nhìn lưỡi máy chém rớt xuống cổ mình. Xác của 13 người chôn chung một hố, dưới chân đồi cao, bên cạnh đồi là đền thờ Tuần Quán, cách ga xe lửa Yên Bái khoảng một cây số.
Ký giả người Pháp Louis Roubaud được chứng kiến cuộc hành hình các nhà cách mạng Việt Nam sau này đã viết: "Tôi phải giở nón nghiêng mình kính phục tinh thần ái quốc, lòng dũng cảm vô bờ bến của những người Việt Nam yêu nước…”  (Vietnam, Tragédie Indochinoise)
 Sau này, Nguyễn Phan An có làm bài thơ tưởng niệm Nguyễn Thái Học như sau: 
Yên Bái đầu rơi một sớm nào,
Lòng son ngời sáng với trăng sao...
Vì dân dựng Đảng, ôi xương trắng!
Vì nước ra công, hỡi máu đào !
Cách mệnh chưa thành ! Sông núi khóc,
Tài mưu sớm thác! Gió mưa gào.
Hai mươi tám tuổi "thành nhân” ấy,
Trang sử ngàn thu đã bước vào.
Cuộc Khởi nghĩa Yên Bái tuy thất bại nhưng đã tạo nên tiếng vang khắp nơi, làm nức lòng đồng bào trong nước và gây rung động cả chính quốc Pháp.
(Nguồn: Bảo tàng tỉnh Yên Bái)

Có thể bạn quan tâm

Tin cùng chuyên mục

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp các nguyên Thủ tướng Nhật Bản

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tiếp các nguyên Thủ tướng Nhật Bản

Trong khuôn khổ chuyến thăm chính thức Nhật Bản, sáng 10/11 (giờ địa phương), tại thủ đô Tokyo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã lần lượt tiếp nguyên Thủ tướng Nhật Bản Ishiba Shigeru; nguyên Thủ tướng Nhật Bản Kishida Fumio; nguyên Thủ tướng Nhật Bản, Phó Chủ tịch Đảng Dân chủ tự do (LDP) Aso Taro.

Chiến dịch 500 ngày đêm: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng hồ sơ mộ liệt sĩ tập thể

Chiến dịch 500 ngày đêm: Đẩy nhanh tiến độ xây dựng hồ sơ mộ liệt sĩ tập thể

Đến ngày 10/11/2026, Chiến dịch 500 ngày đêm đã tìm kiếm, quy tập được 4.417 hài cốt liệt sĩ, đạt 63,1% mục tiêu về tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ. Đáng chú ý, riêng tại Công viên Lê Thị Riêng (TPHCM), lực lượng chức năng đã tìm kiếm, quy tập được 1.005 hài cốt liệt sĩ.

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy tiếp xã giao Đoàn đại biểu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Xay Nhạ Bu Ly và Bò Kẹo (Lào)

Bí thư Tỉnh ủy Dương Quốc Huy tiếp xã giao Đoàn đại biểu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Xay Nhạ Bu Ly và Bò Kẹo (Lào)

Sáng 10/11, tại trụ sở Tỉnh ủy, đồng chí Dương Quốc Huy - Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bí thư Tỉnh ủy Lào Cai đã tiếp xã giao Đoàn đại biểu Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bò Kẹo và Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Xay Nhạ Bu Ly (Cộng hòa dân chủ Nhân dân Lào).

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch

Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI: Hoàn thiện mạng lưới đường bộ cao tốc theo quy hoạch

Theo chương trình Kỳ họp thứ 2, ngày 10/11, Quốc hội thảo luận tại hội trường về các dự án Luật: Luật Phát triển công nghiệp văn hóa; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thể dục, thể thao, Luật Du lịch, Luật Thư viện, Luật Điện ảnh, Luật Di sản văn hóa, Luật Quảng cáo, Luật Báo chí; Luật Văn bản quy phạm pháp luật; Tình hình triển khai thực hiện Nghị quyết số 206/2025/QH15 về cơ chế đặc biệt xử lý khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật.

Đoàn đại biểu vùng Nouvelle-Aquitaine (Pháp) thăm, tìm hiểu các không gian văn hóa, du lịch tại Sa Pa

Đoàn đại biểu vùng Nouvelle-Aquitaine (Pháp) thăm, tìm hiểu các không gian văn hóa, du lịch tại Sa Pa

Ngày 9/11, trong khuôn khổ chuyến thăm và làm việc tại tỉnh Lào Cai, đoàn đại biểu vùng Nouvelle-Aquitaine (Cộng hòa Pháp) đã tham quan Nhà Du lịch Sa Pa và Nhà trưng bày văn hóa dân tộc, tìm hiểu kết quả hợp tác trong bảo tồn di sản và phát triển du lịch địa phương.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Takaichi Sanae gặp gỡ báo chí

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Takaichi Sanae gặp gỡ báo chí

Theo đặc phái viên TTXVN, trong khuôn khổ thăm chính thức Nhật Bản, tối 9/11 (giờ địa phương), tại thủ đô Tokyo, ngay sau hội đàm và chứng kiến lễ trao các văn kiện hợp tác Việt Nam - Nhật Bản, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae đã gặp gỡ báo chí.

Kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Kết luận của Bộ Chính trị về hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm

Thay mặt Bộ Chính trị, đồng chí Thường trực Ban Bí thư Trần Cẩm Tú vừa ký ban hành Kết luận số 114-KL/TW ngày 3/11/2026 về tiếp tục hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương.

Công bố “Sáng kiến thúc đẩy giao lưu và hợp tác giữa các địa phương thuộc lưu vực sông Hồng của Việt Nam - Trung Quốc"

Công bố “Sáng kiến thúc đẩy giao lưu và hợp tác giữa các địa phương thuộc lưu vực sông Hồng của Việt Nam - Trung Quốc"

Trong khuôn khổ Hội chợ Kinh tế, Thương mại và Du lịch biên giới Việt – Trung (Hồng Hà) năm 2026, ngày 9/11, tại huyện Hà Khẩu, châu Hồng Hà, tỉnh Vân Nam (Trung Quốc) đã diễn ra các chương trình hội nghị, hội đàm chuyên đề thúc đẩy hợp tác trên nhiều lĩnh vực giữa các địa phương lưu vực sông Hồng của Việt Nam và Trung Quốc.

Đại biểu và cử tri ủng hộ đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi

Đại biểu và cử tri ủng hộ đề xuất hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống 70 tuổi

Trong phiên thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội, kiến nghị giảm độ tuổi thụ hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 75 tuổi xuống 70 tuổi (và từ 70 tuổi xuống 65 tuổi đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo) đã nhận được sự đồng thuận mạnh mẽ từ các đại biểu Quốc hội cùng niềm hy vọng của cử tri cả nước. Đây được coi là bước đi thiết thực để lấp "khoảng trống" an sinh cho hàng triệu người cao tuổi yếu thế.

Xây dựng cuộc sống bình yên

Xây dựng cuộc sống bình yên

Từng một thời, vùng đất Minh Lương chìm trong bóng tối của “cơn lốc vàng” và ma túy. Khi “cái chết trắng” len lỏi vào từng nếp nhà, những mùa lúa làm ra không đủ nuôi gia đình, những đứa trẻ đứng trước nguy cơ dang dở việc học, còn nhiều phận người dần đánh mất chính mình. Hôm nay, từ sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền, lực lượng công an và nỗ lực tự thân của những người từng lầm lỡ, những mái nhà ở Minh Lương đang dần sáng đèn, những cuộc đời đang tìm lại nhịp sống bình thường.

fb yt zl tw