Ở xã Bảo Ái có hai bến thủy nổi tiếng với sản lượng đánh bắt lớn, tôm tự nhiên chất lượng tốt, thu hút thương lái từ nhiều nơi tìm đến, đó là bến Tân Minh và bến Làng Mới. Các bến này đã tồn tại hơn 40 năm, vừa là đầu mối giao thương của người dân, vừa là điểm tập kết thủy sản địa phương tỏa đi khắp nơi.
Trước những năm 2000, thị trường chủ yếu chuộng tôm đóng đá nên hoạt động thu mua còn chưa nhộn nhịp. Đến khi công nghệ bảo quản phát triển, tôm tươi lên ngôi, nghề đánh bắt và thu gom cũng theo đó mà sầm uất hơn. Từ đó, những “mối thuyền” gom tôm dần hình thành, gắn kết bền chặt với ngư dân khắp khu vực qua từng giao kèo mùa vụ.
Xong bữa cơm trưa, cả gia đình ông Hoàng Văn Lập ở thôn Tân Minh, xã Bảo Ái lại tất bật ra bến thủy thôn Làng Mới, chờ những chuyến tàu tôm đầu tiên cập bến. Nghề gom tôm, cá đã gắn ông với nhịp sống của ngư dân vùng hồ Thác Bà suốt hơn hai mươi năm.
Từ đêm hôm trước, ngư dân đã rải rọ, đặt mồi; sáng sớm hôm sau mới thu hoạch tôm, cá. Tiếp đó, các thuyền gom hàng rong ruổi khắp các eo ngách lòng hồ để thu mua. Vùng hồ rộng, nhiều nhánh rẽ nên mỗi chuyến thường kéo dài bốn đến năm giờ đồng hồ. Khi thuyền trở về bến, việc phân loại, cân đếm cũng đã quá trưa và đó là lúc ông Lập bắt tay vào công việc của mình.
Gia đình ông Lập tỉ mỉ phân loại cá bống, tôm để bán tại các chợ ven hồ.
“Khi tàu về, mọi người cùng nhau phân loại tôm, cá theo kích cỡ to - nhỏ và chủng loại (tôm eo ngách, tôm sông, tôm tươi, cá bống...) trước khi bán” - ông Lập kể.
Vốn ít, không có phương tiện đi xa, ông Lập thường mua tôm lẫn rồi phân loại để mang ra các chợ xã ven hồ. Hàng bán thuận thì hết trong ngày; không thì chuyển sang sấy để bảo quản.
Ông Lập chia sẻ thêm: “Mỗi buổi làm được khoảng 30 - 40 kg, mỗi người thu chừng 200 nghìn đồng. Vậy cũng đủ sống, đủ để chúng tôi yên tâm gắn bó với nghề”.
Cũng bắt đầu công việc khi những chuyến tàu tôm trở về, chị Nguyễn Thị Vui ở thôn Tân Minh thoăn thoắt phân loại thủy sản tại các ngăn trên bè tập kết.
Hơn chục năm gắn bó với nghề sông nước, chị di chuyển từ thuyền sang bè nhẹ nhàng, thuần thục. Chiếc vợt trong tay chị khéo léo thọc sâu xuống đáy ngăn bè, khuấy nhẹ, khiến những con tôm còn sống lập tức bung ra bơi tứ phía, còn những con đã chết nổi lên để chị vớt riêng sang khu khác. Công việc lặp đi lặp lại, đòi hỏi sự kiên nhẫn, tỉ mỉ và đôi bàn tay khéo léo, nhanh nhẹn.
“Nhà ở gần bến tôm nên tôi thường ra đây làm phân loại tôm, bống. Công việc không quá nặng, phù hợp sức khỏe, mỗi buổi cũng có thu nhập từ 120 đến 300 nghìn đồng tùy theo lượng tôm thu gom được” - chị Vui cho biết.
Bà Đinh Thị Hà ở thôn Khe Mạ, xã Yên Bình - người đã gần 40 năm gắn bó với nghề thu gom tôm trên hồ chia sẻ: “Mỗi chuyến thu gom tôm, cá bắt đầu từ tám, chín giờ sáng. Một mình tôi trên chiếc thuyền nhỏ, đi qua các ngách từ khu vực Tân Hương dọc lên đến Mông Sơn để thu gom của ngư dân. Để thu gom đủ lượng tôm giao cho tư thương, tôi phải đặt của gần 20 ngư dân ở nhiều khu vực từ hôm trước. Nghề này cũng phụ thuộc nhiều vào thời tiết, mực nước lên xuống; đặc biệt phát triển mạnh vào những ngày trời khô ráo, không có dông lốc, thường là từ mùa thu đến mùa xuân năm sau”.
Cũng theo bà Hà, hiện bến tôm Làng Mới có gần 20 thuyền thu gom, mỗi thuyền liên kết với 20 đến 30 ngư dân đánh bắt trên hồ. Sau khi gom hàng về, tôm được tập kết trên bè để phân loại và cân đo.
Mọi công đoạn đều phải thực hiện nhanh chóng, với thiết bị chuyên dụng, mới hạn chế được lượng tôm chết, vì vậy phải huy động thêm rất nhiều lao động.
Đến khoảng 14 giờ hằng ngày, những chuyến xe đông lạnh của thương lái đã sẵn sàng tại bến để vận chuyển tôm về các tỉnh miền xuôi nhanh nhất có thể.
Ông Phan Văn Tiến - thương lái tại phường Yên Bái cho biết: Mỗi buổi thu gom tại xã Bảo Ái, tôi thường nhập được gần 3 tấn tôm tươi để vận chuyển về Hà Nội tiêu thụ.
Theo ông Tiến, sản lượng tôm hồ Thác Bà rất lớn, chất lượng tôm tự nhiên được khách hàng ưa chuộng. Để đảm bảo nguồn hàng ổn định, ông Tiến liên kết chặt chẽ với ngư dân và thương lái trên hồ. Chỉ riêng một mối thu gom như của ông Tiến đã gián tiếp tạo việc làm cho 300 - 400 lao động địa phương.
Khi ánh nắng chiều rọi xuống mặt hồ lấp lánh như dải lụa vàng cũng là lúc mọi người tạm dừng tay. Những chiếc thuyền thu gom tôm quay mũi về nhà, những chuyến xe đông lạnh lăn bánh hướng về miền xuôi và những ngư dân lại bắt tay vào làm mồi, chuẩn bị cho buổi thả rọ tiếp theo. Tất cả đều mong ngóng trời ngày mai nắng ráo, để bến tôm trưa mai lại đông đủ, tấp nập, báo hiệu một nguồn thu thuận lợi.
