Theo thống kê của Phòng Kinh tế xã Mường Khương, toàn xã hiện có trên 740 ha diện tích trồng quýt, tập trung chủ yếu tại thị trấn Mường Khương cũ và các thôn Lao Chải, Chúng Chải B. Trong đó, khoảng 50% diện tích đang cho thu hoạch, năng suất bình quân đạt 12 tấn/ha, tổng sản lượng ước khoảng 8.000 - 9.000 tấn/năm.
Mường Khương hiện có nhiều giống quýt được trồng và cho thu hoạch rải vụ, từ tháng 9 đến tháng 2 năm sau. Trong đó, quýt giấy, quýt bột là nhóm chín sớm, đã được thu hoạch từ đầu vụ. Quýt sen (hay còn gọi là quýt ngọt) là giống chủ lực hiện đang vào chính vụ, thu hoạch chủ yếu trong tháng 11 và đầu tháng 12. Các loại quýt van sù, quýt đường, quýt sim... sẽ chín muộn hơn, có thể thu hoạch đến trước Tết Nguyên đán, giúp người dân kéo dài thời gian tiêu thụ.
Nhờ chủ động đa dạng hóa giống, áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong chăm sóc và điều chỉnh hợp lý thời vụ thu hoạch, giá trị kinh tế của cây quýt Mường Khương những năm gần đây không ngừng được nâng cao. Ước tính, thu nhập bình quân từ cây quýt vượt trội hơn hẳn so với nhiều loại cây trồng khác.
Gia đình anh Lồ Phà Dìn, hộ trồng quýt tiêu biểu tại thôn Lao Chải, hiện có hơn 1.300 cây quýt. Năm nay, vườn quýt bước sang năm thứ 5, đã qua giai đoạn bói quả và chính thức bước vào thời kỳ thu hoạch ổn định với năng suất cao.
“Năm nay thời tiết thuận lợi, cây quýt phát triển tốt, quả to, mẫu mã đẹp. Quýt loại to bán với giá 25.000 đồng/kg, loại nhỏ hơn giá dao động 15.000 - 17.000 đồng/kg. Nhờ có mạng xã hội, vợ chồng tôi thường đăng video, quảng bá hình ảnh sản phẩm, qua đó kết nối được với nhiều thương lái trong và ngoài tỉnh nên việc tiêu thụ rất thuận lợi” - anh Dìn chia sẻ.
Không chỉ bán trực tiếp tại chợ địa phương, nhiều hộ dân Mường Khương đã nhanh nhạy nắm bắt xu thế tiêu dùng mới, tận dụng nền tảng trực tuyến, như: Facebook, Zalo, TikTok... để giới thiệu và bán hàng. Nhờ đó, quýt Mường Khương ngày càng được đông đảo khách hàng biết đến.
Với gia đình chị Lồ Dìn Sủi, thôn Lao Chải, cây quýt là nguồn thu nhập chính của gia đình. Với khoảng 5.000 gốc quýt, trong đó khoảng 4.000 cây đang cho thu hoạch, mỗi vụ gia đình chị Sủi có thể thu về gần 20 tấn quýt. Không chỉ thu hái để bán cho thương lái, gia đình chị Sủi còn nhanh nhạy làm thêm các chòi ngắm cảnh, nghỉ ngơi; dọn dẹp, tạo cảnh quan, tạo lối đi trong vườn để du khách có thể đến trải nghiệm hái quýt tại vườn.
Chị Sủi chia sẻ: "Những năm gần đây, việc bán quýt rất thuận lợi, thương hiệu quýt đặc sản được nhiều người biết đến, có uy tín trên thị trường. Rất nhiều thương lái trong và ngoài tỉnh chủ động tìm mua, đặt hàng nên chưa từng bị ế, thừa khi vào vụ thu hoạch. Không chỉ trồng quýt sen, gia đình cũng trồng thêm một số giống quýt để vụ quýt kéo dài hơn. Nhờ cây quýt mà gia đình có thu nhập ổn định".
Trước kia, vào thời điểm chính vụ, nhiều hộ dân vẫn phải nhập quýt từ thị trường bên kia biên giới để đáp ứng nhu cầu trong tỉnh. Tuy nhiên, vài năm trở lại đây, khi chất lượng, sản lượng quýt địa phương tăng lên, mẫu mã đẹp và nguồn cung dồi dào, quýt Mường Khương đã hoàn toàn chiếm lĩnh thị trường nội địa.
Nhằm nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm, chính quyền địa phương đang tích cực triển khai các giải pháp bảo quản, chế biến sau thu hoạch, hướng tới xây dựng chuỗi sản xuất, tiêu thụ quýt Mường Khương bền vững và hiệu quả hơn.
Ông Đào Văn Chiến - Phó Trưởng phòng Kinh tế xã Mường Khương, cho biết: Địa phương có định hướng duy trì diện tích trồng ổn định, chỉ mở rộng thêm khoảng 10% diện tích để không ảnh hưởng đến đất trồng rừng và các loại cây trồng khác.
“Định hướng của xã là phát triển vùng trồng quýt bền vững, chú trọng ứng dụng khoa học kỹ thuật trong chăm sóc, nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm” - ông Chiến thông tin thêm.
Cũng theo ông Chiến, địa phương đang có kế hoạch kêu gọi đầu tư xây dựng cơ sở bảo quản, chế biến quýt nhằm đa dạng hóa sản phẩm, đồng thời nâng cao giá trị cho người trồng. Địa phương cũng sẽ tập trung hỗ trợ nông dân ứng dụng chuyển đổi số trong sản xuất và tiêu thụ nông sản, đồng thời tăng cường quảng bá, xúc tiến thương mại để mở rộng thị trường trong và ngoài tỉnh.
Hiện nay, nhiều mô hình liên kết sản xuất cũng đang được hình thành. Người dân các thôn đã liên kết thành nhóm, tổ hợp tác để chia sẻ kinh nghiệm trồng, chăm sóc và tiêu thụ sản phẩm. Việc áp dụng quy trình sản xuất an toàn, sử dụng phân bón hữu cơ, hạn chế thuốc bảo vệ thực vật giúp nâng cao chất lượng, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.
Cây quýt không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hàng trăm hộ dân, mà còn góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, tạo việc làm thời vụ cho nhiều lao động địa phương. Trong bối cảnh nông nghiệp đang chuyển mình theo hướng hàng hóa, cây quýt tiếp tục được xác định là một trong những cây trồng chủ lực, gắn với mục tiêu xây dựng thương hiệu nông sản đặc trưng của Mường Khương.
