Mang mùa xuống chợ phiên

Ở cao nguyên đá Tả Sìn Thàng (xã Sín Chải), những dãy núi tai mèo nối nhau đến tận chân trời. Cứ 6 ngày (vào ngày Tý và ngày Ngọ) một phiên chợ lại họp. Từ sáng sớm, người dân từ các thôn trong xã đã theo những con đường quanh co xuống chợ. Trên vai là gùi rau, cân chè, chai mật ong; trên tay là con gà hay những con dao rèn… Mỗi người mang xuống chợ một phần mùa của núi rừng, gói ghém hương vị quê mình trong từng gùi hàng.

Ở tuổi ngoài 70, sức khỏe không còn dẻo dai, nhưng cứ đến ngày chợ, ông Hạng A Chư đều nhờ người thân chở xe máy vượt hơn 10km đường núi quanh co xuống chợ phiên Tả Sìn Thàng. Những búp chè Shan tuyết cổ thụ mới hái, mới sao cũng theo ông xuống chợ. Hành trình ấy đã trở nên quen thuộc với ông qua biết bao mùa nương.

Mấy cân chè mang xuống chợ, bán được thì vui; không bán hết, ông cũng chẳng vội trở về. Ở chợ, ông thường tìm gặp những người bạn cũ, hỏi chuyện phát triển cây chè, người kể chuyện con cháu học hành, công tác; người lại rôm rả chuyện mấy bản mới sáp nhập, bản mình vừa có trưởng bản mới. Sau cả tuần mới gặp lại, ai cũng có chuyện để kể. Với ông Chư, ngày chợ vì thế chưa bao giờ chỉ được tính bằng số chè bán được, vì có khi niềm vui là gặp một người bạn lâu ngày, cũng có khi chỉ cần ngồi hàn huyên vài câu chuyện trong đời sống thường nhật. Ở vùng cao, các bản cách nhau nhiều quả núi, những cuộc gặp như thế vốn chẳng dễ thực hiện, bởi vậy, ngày chợ luôn là khoảng thời gian ai cũng mong chờ.

Tả Sìn Thàng là phiên chợ lùi, cứ sáu ngày họp 1 lần. Cũng như ông Chư, trong suốt chiều dài lịch sử, mỗi ngày chợ phiên, người dân ở nhiều thôn trong xã và các địa phương lân cận lại tìm về Tả Sìn Thàng. Người đi bộ, người đi xe máy, mấy năm gần đây người dân nhiều bản đã mua sắm được cả ô tô đưa gia đình đến chợ. Người mang theo nông sản gieo trồng trên nương, hoặc thu hái ngay tại vườn nhà.

Đến chợ những chiếc gùi nhanh chóng được đặt xuống từng góc nhỏ. Tàu lá chuối, tấm bạt ven các tuyến đường trở thành chỗ bày hàng. Cuốc, xẻng, dao rèn xếp thành từng dãy. Gà, lợn, dê buộc dưới những gốc cây. Rau xanh, bí, măng rừng, mật ong, chè Shan tuyết, rượu Mông pê... mỗi thứ một góc, giản dị như chính những người dân nơi đây.

Người bán ít khi phải cất lời mời chào, người mua cũng chẳng mặc cả nhiều. Món hàng vừa ý, giá cả thấy thuận thì trao tay. Giữa những cuộc mua bán là tiếng hỏi thăm, tiếng cười, tiếng gà gáy, tiếng dao rèn va vào nhau… Càng gần về trưa, người đi chợ phiên ngày càng đồng hơn; hàng hoá bày bán cũng phong phú hơn.

Ngày chợ, những bộ váy áo đẹp được mặc. Các cô gái Mông, Xạ Phang đi giữa những gian hàng với những màu đỏ, xanh, vàng, hồng. Những chàng trai từ khắp các thôn, bản cả trong và ngoài cũng đến từ sớm. Có người đến mua đồ dùng phục vụ sinh hoạt trong gia đình; có người đến tìm bạn, nhưng cũng có người đi chợ không dự định mua sắm gì, nhưng vẫn muốn xuống chợ, vì họ muốn hoà mình vào không gian mang đậm văn hoá truyền thống trên vùng cao nguyên đá, cũng như biết bao thế hệ cha ông của họ vậy. Đơn cử như vợ chồng anh Sùng A Giàng ở thôn Trung Gầu Bua và chị Thào Thị De ở thôn Tà Chinh cũng đã từng theo bố mẹ đi chợ từ khi còn tấm bé. Lớn lên, họ tự đi chợ rồi gặp nhau. Những lần trò chuyện qua các phiên chợ đưa hai người đến gần nhau hơn, rồi sau đó thành vợ chồng. Bây giờ, đến ngày chợ phiên, anh Giàng và chị De vẫn cùng nhau đi. Có khi mua bộ quần áo mới, hay chiếc vòng cho con; cũng có khi chỉ đi một vòng chợ rồi về.

Chị De kể: Trước đây thanh niên trong thôn thường rủ nhau đi chợ phiên. Người đi mua đồ, người gặp bạn, người chỉ đi chơi chợ cho vui. Bây giờ, điện thoại và mạng xã hội giúp người trẻ có thêm nhiều cách để trò chuyện, kết bạn, nhưng đến ngày chợ, vẫn đi từ sớm, vì quen rồi. Như vợ chồng tôi bao nhiêu năm nay vẫn vậy.

Theo thời gian, Chợ phiên Tả Sìn Thàng đã đón thêm nhiều người dân, du khách từ các địa phương khác tìm đến tham quan, trải nghiệm. Có người biết chợ qua bạn bè, có người nhìn thấy những bức ảnh, clip ngắn, hay phóng sự trên báo, trên sóng truyền hình về phiên chợ giữa cao nguyên đá trên mạng xã hội, cũng tự tìm đường lên. Những đoàn khách quốc tế cũng muốn một lần đến tham quan, trải nghiệm đời sống của cộng đồng các dân tộc đang sinh sống trên cao nguyên đá và hòa mình vào không khí của một phiên chợ vùng cao.

Họ thường đến khi chợ đã đông. Người đứng xem những bộ váy áo Mông, Xạ Phang; người dừng bên những gùi hàng; người tò mò trước những con dao mới rèn hay những lu cở chưa đầy các mặt hàng nông sản. Có người ăn thử vài miếng bánh phỏng gạo, mua gói chè Shan tuyết, ít nông sản hoặc một món đồ thủ công nhỏ.

Ông Thào A Lử, Phó Chủ tịch UBND xã Sín Chải cho rằng: Sức hấp dẫn của Chợ phiên Tả Sìn Thàng nằm ở chính những gì người dân đã giữ được qua năm tháng. Những mặt hàng nông sản bày bán tại chợ, phản ảnh đời sống lao động, sản xuất của Nhân dân các thôn trên địa bàn. Địa phương mong muốn bảo tồn nét riêng của phiên chợ, đồng thời tạo thêm những trải nghiệm phù hợp để thu hút du khách, giúp sản vật của người dân có thêm đầu ra, tạo thêm nguồn thu cho các gia đình.

Cũng theo ông Lử, điều quan trọng là để du khách được bước vào một phiên chợ thực sự của người vùng cao, thay vì dựng lên một phiên chợ để phục vụ khách.

Đầu giờ chiều, chợ bắt đầu thưa dần. Những tấm bạt dứa bày hàng bán tại chợ đã được gấp gọn. Những chiếc gùi trở lại trên vai người dân. Có chiếc gùi nhẹ đi vì hàng đã bán, có chiếc nặng hơn bởi người đi chợ mua thêm đồ. Theo nhiều tuyến đường, xe máy nối nhau chạy về các thôn. Chợ tan, ông Hạng A Chư trở về Hấu Chua. Mấy cân chè mang xuống đều đã có người mua. Ông vui vì bán được hàng, nhưng vui hơn vì gặp lại những người bạn và có thêm lời hẹn đến phiên chợ tới.

Sáu ngày nữa, ở Tả Sìn Thàng lại có chợ phiên. Những con đường từ các thôn lại có người đi chợ. Những chiếc gùi lại được đặt bên những tấm bạt, dao rèn lại xếp thành từng dãy, váy áo lại theo người về chợ và những người lâu ngày chưa gặp nhau lại có dịp ngồi kể tiếp câu chuyện còn dang dở từ phiên chợ trước.