Gia đình anh Hoàng Văn Hợi, thôn Cây Mơ bắt đầu gắn bó với nghề chế tác đá mỹ nghệ từ năm 2014 với quy mô nhỏ, chủ yếu gia công theo đơn đặt hàng. Đến năm 2019, khi tay nghề được nâng cao, anh mạnh dạn mở rộng sản xuất, kết hợp chế tác và kinh doanh các sản phẩm đá mỹ nghệ.
Từ những khối đá thô, qua bàn tay khéo léo của anh Hợi đã trở thành các sản phẩm mỹ nghệ tinh xảo như tượng linh vật, tượng nghệ thuật, lọ lục bình, quả cầu phong thủy, bàn ghế đá…, đáp ứng nhu cầu trang trí, tâm linh và thẩm mỹ của thị trường.
Để đưa sản phẩm đến được khách hàng, ngoài bán trực tiếp tại cửa hàng, anh Hợi còn đẩy mạnh bán hàng qua mạng xã hội và các nền tảng trực tuyến. Nhờ mẫu mã đa dạng, chất lượng bảo đảm, các sản phẩm đá mỹ nghệ của gia đình anh được nhiều khách hàng trong cả nước tin dùng, mang lại thu nhập bình quân từ 20 - 30 triệu đồng mỗi tháng.
Anh Hoàng Văn Hợi chia sẻ: Được địa phương tạo điều kiện cho thuê đất, hỗ trợ vay vốn nên gia đình có điều kiện mở rộng cửa hàng, đầu tư thêm máy móc để phát triển nghề.
Cùng với các hộ sản xuất nhỏ lẻ, nhiều cơ sở chế tác đá mỹ nghệ tại Lục Yên cũng đang từng bước phát triển theo hướng liên kết, mở rộng quy mô sản xuất. Hợp tác xã đá mỹ nghệ Hạnh Chuyên ở thôn Ngòi Kèn là một trong những mô hình tiêu biểu cho hướng phát triển này.
Bắt đầu hoạt động từ năm 2020 với quy mô nhỏ, nhờ sự quan tâm, hỗ trợ của địa phương về thủ tục vay vốn, mặt bằng nhà xưởng, đến năm 2022 cơ sở đã phát triển thành hợp tác xã với 7 thành viên.
Hiện nay, Hợp tác xã Hạnh Chuyên kinh doanh khoảng 40 sản phẩm đá mỹ nghệ và gia công đá nguyên liệu cho nhiều cơ sở chế tác trong khu vực. Nhờ đó, doanh thu của hợp tác xã đạt khoảng 500 triệu đồng mỗi năm, đồng thời tạo việc làm thường xuyên cho nhiều lao động địa phương với thu nhập bình quân từ 7 - 8 triệu đồng/người/tháng.
Anh Hoàng Văn Hạnh - Giám đốc Hợp tác xã Hạnh Chuyên cho biết: “Sau khi hoạt động theo mô hình hợp tác xã, đơn vị được các ngành chức năng của tỉnh và địa phương hỗ trợ đầy đủ các thủ tục liên quan đến chế tác đá mỹ nghệ. Nhờ đó, hợp tác xã duy trì hoạt động ổn định, tạo ra nhiều sản phẩm có sức cạnh tranh trên thị trường và đáp ứng ngày càng đa dạng thị hiếu của người tiêu dùng. Thời gian tới, hợp tác xã tiếp tục đầu tư thêm máy móc, mở rộng thị trường tiêu thụ và nâng cao chất lượng sản phẩm để xây dựng thương hiệu đá mỹ nghệ của địa phương”.
Không chỉ phát triển nghề đá mỹ nghệ, làng nghề tranh đá quý tại thôn 7 cũng đang từng bước khẳng định thương hiệu riêng. Những bức tranh được chế tác thủ công từ đá quý tự nhiên mang vẻ đẹp tinh tế, độc đáo và giá trị nghệ thuật cao.
Hiện nay, làng nghề tranh đá quý Lục Yên có gần 50 cơ sở sản xuất, tạo việc làm cho hơn 200 lao động địa phương, chủ yếu là phụ nữ và thanh niên, với thu nhập bình quân từ 150 - 200.000 đồng/ngày.
Anh Nguyễn Văn Viễn, thôn 7, xã Lục Yên cho biết: “Thời gian đầu tôi phải học hỏi nhiều từ các cơ sở đi trước và trực tiếp tham gia làm để tích lũy kinh nghiệm. Càng làm tay nghề càng nâng cao, sản phẩm cũng đẹp hơn. So với nhiều công việc khác, nghề làm tranh đá cũng nhẹ nhàng hơn và thu nhập ổn định.”
Trên địa bàn xã Lục Yên có 2 làng nghề được công nhận gồm làng nghề tranh đá quý tại tổ 7 và làng nghề chế tác đá mỹ nghệ tại thôn Cây Mơ. Địa phương có 1 nghệ nhân được công nhận trong lĩnh vực thủ công mỹ nghệ từ năm 2015 là ông Vũ Minh Mến, thôn 10. Đây là hạt nhân nòng cốt trong việc truyền nghề, gìn giữ và phát huy kỹ năng chế tác đặc trưng của địa phương.
Xác định phát triển làng nghề vừa là nhiệm vụ bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống, vừa tạo động lực thúc đẩy kinh tế, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân, cấp ủy, chính quyền xã Lục Yên đã chủ động phối hợp với các sở, ngành triển khai nhiều giải pháp hỗ trợ sản xuất, kinh doanh. Đến nay, toàn xã có 81 hộ tham gia hoạt động làng nghề, với thu nhập bình quân của lao động làm nghề đạt từ 8 - 15 triệu đồng/người/tháng.
Để duy trì và phát triển làng nghề, địa phương đã đẩy mạnh tuyên truyền, hỗ trợ các hộ sản xuất tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, chương trình khuyến công và ứng dụng khoa học - kỹ thuật vào sản xuất. Đồng thời, khuyến khích các cơ sở đầu tư máy móc, nâng cao tay nghề, cải tiến quy trình sản xuất, từng bước nâng cao năng suất lao động, chất lượng và giá trị sản phẩm đáp ứng nhu cầu thị trường.
Bên cạnh đó, xã phối hợp với các cơ quan chuyên môn tổ chức tập huấn, chuyển giao khoa học - kỹ thuật, hướng dẫn các cơ sở sản xuất thực hiện các quy định về tiêu chuẩn chất lượng, an toàn sản phẩm, sở hữu trí tuệ và xây dựng thương hiệu. Địa phương cũng triển khai các chính sách hỗ trợ khoa học - công nghệ nhằm xây dựng, bảo hộ nhãn hiệu chứng nhận đối với sản phẩm tranh đá quý Lục Yên, đồng thời hỗ trợ các cơ sở trong việc thiết kế bao bì sản phẩm, góp phần nâng cao tính chuyên nghiệp, uy tín và sức cạnh tranh của sản phẩm trên thị trường.
Ông Tăng Kết Dư, Phó Chủ tịch UBND xã Lục Yên cho biết: Trong thời gian tới, địa phương tiếp tục tăng cường phối hợp với các cơ quan chức năng, huy động và lồng ghép hiệu quả các nguồn lực hỗ trợ, đồng thời tạo môi trường thuận lợi để các hộ làm nghề tiếp tục phát triển theo hướng bền vững, gắn với bảo tồn giá trị truyền thống, nâng cao năng lực cạnh tranh và đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
Giữa nhịp sống hiện đại, các làng nghề đá mỹ nghệ và tranh đá quý ở Lục Yên vẫn bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống. Không chỉ phát huy hiệu quả tiềm năng tài nguyên địa phương, các làng nghề còn góp phần bảo tồn giá trị văn hóa, tạo động lực phát triển kinh tế nông thôn theo hướng bền vững.
