Thảm họa mới tiếp tục đặt Nepal trước tình trạng khẩn cấp về thiên tai, khi quốc gia Himalaya này vẫn chưa khắc phục xong hậu quả trận lũ lịch sử hồi tháng 8.
Dòng nước dữ cuốn trôi hàng chục ngôi nhà
Ngày 11/10, một trận lũ quét bất ngờ xuất hiện trên sông Budhi Gandaki, đoạn chảy qua huyện Gorkha, cách thủ đô Kathmandu khoảng 100 km về phía tây. Dòng nước mang theo bùn đất, đá và nhiều vật liệu từ các sườn núi đã tràn xuống khu dân cư ven sông, gây thiệt hại nghiêm trọng về nhà ở và cơ sở hạ tầng.
Theo thông tin được hãng thông tấn AFP cập nhật trong ngày 11/10, khoảng 45 ngôi nhà bị cuốn trôi, 4 cây cầu và 3 dự án thủy điện bị ảnh hưởng. Nhiều khu dân cư phải sơ tán khẩn cấp khi nước lũ tiếp tục đe dọa các khu vực hạ lưu.
Cơ quan Quản lý và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai quốc gia Nepal cho biết ít nhất 5 người đang mất tích. Trong số này có 2 phụ nữ và 3 nam giới. Chưa có trường hợp tử vong nào được xác nhận liên quan trực tiếp đến trận lũ mới trong những thông tin được kiểm chứng trước thời điểm chốt bản tin.
Lực lượng cứu hộ đã đưa ít nhất 82 người ra khỏi các khu vực nguy hiểm, trong đó có 9 công dân nước ngoài. Bốn trực thăng được huy động phục vụ công tác tìm kiếm, cứu nạn, sơ tán dân cư và tiếp cận những địa bàn bị cô lập.
Sạt lở đất chặn dòng sông, tạo nên trận lũ bất ngờ
Thông tin điều tra ban đầu cho thấy nguyên nhân trực tiếp của trận lũ có liên quan đến một vụ sạt lở đất tại khu vực Chumnubri, huyện Gorkha.
Khối lượng lớn đất đá đổ xuống đã chắn ngang dòng chảy, hình thành một đập tạm thời trên sông Budhi Gandaki. Khi khối chắn tự nhiên này bị phá vỡ, lượng nước tích tụ bất ngờ đổ xuống hạ lưu, tạo thành dòng lũ lớn mang theo bùn, đá và các vật liệu bị cuốn từ hai bên bờ.
Đáng chú ý, đây không phải trận lũ được xác định trực tiếp do mưa lớn tại chỗ. Hiện tượng sạt lở tạo đập chắn rồi vỡ đột ngột khiến người dân ở các khu vực hạ lưu có rất ít thời gian ứng phó.
Các hình ảnh và video ghi nhận tại hiện trường cho thấy dòng sông chuyển sang màu xám đen, chảy xiết qua những thung lũng hẹp. Nhiều công trình nằm sát mép nước bị phá hủy khi dòng lũ tràn qua.
Giới chức Nepal đang tiếp tục đánh giá nguyên nhân địa chất và diễn biến hình thành đập chắn nhằm xác định đầy đủ cơ chế gây ra thảm họa.
Nhiều cây cầu bị phá hủy, công trình thủy điện hư hại
Ngoài thiệt hại về nhà ở, trận lũ còn gây tổn thất đáng kể đối với hệ thống giao thông và năng lượng tại khu vực miền núi.
Thông tin từ Reuters cho biết một cây cầu đường bộ kết nối huyện Gorkha với huyện Dhading đã bị dòng nước cuốn trôi. Hai cây cầu treo cũng bị phá hủy, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng đi lại của cộng đồng dân cư hai bên bờ sông.
Các báo cáo cập nhật sau đó ghi nhận tổng cộng 4 cây cầu bị ảnh hưởng trong đợt lũ.
Một khu lán trại phục vụ thi công công trình thủy điện bị hư hại, nhiều thiết bị xây dựng bị nước cuốn đi. Thông tin tổng hợp từ AFP cũng cho thấy có 3 dự án thủy điện chịu ảnh hưởng, song mức độ tổn thất cụ thể của từng dự án vẫn cần tiếp tục được xác minh.
Ngoài ra, một số công trình điện và thông tin liên lạc ven sông bị hư hỏng, làm gia tăng khó khăn cho công tác cứu hộ cũng như duy trì liên lạc với các cộng đồng miền núi.
Hiện chưa có con số thiệt hại kinh tế chính thức được xác nhận riêng cho trận lũ ngày 11/10.
Nepal khẩn cấp sơ tán người dân, cảnh báo nguy cơ lũ lan xuống hạ lưu
Trước nguy cơ nước lũ tiếp tục đe dọa khu vực hạ lưu, Cơ quan Quản lý và Giảm nhẹ rủi ro thiên tai quốc gia Nepal phát đi cảnh báo khẩn cấp đến các cộng đồng sinh sống dọc sông Budhi Gandaki và những khu vực có liên quan.
Các địa phương được cảnh báo gồm Gorkha, Tanahun, Chitwan, Nawalparasi phía Đông và Nawalparasi phía Tây.
Chính quyền yêu cầu người dân tránh xa lòng sông, bờ sông và những vị trí thấp có nguy cơ ngập lụt; đồng thời chủ động di chuyển đến nơi an toàn, phối hợp với lực lượng chức năng trong công tác sơ tán.
Quân đội, cảnh sát và các lực lượng ứng phó thiên tai đã được điều động đến hiện trường. Hoạt động tìm kiếm người mất tích được triển khai song song với việc giám sát dòng chảy và đánh giá nguy cơ xảy ra những đợt lũ tiếp theo.
Sông Budhi Gandaki là một phụ lưu của sông Trishuli. Vì vậy, biến động dòng chảy tại khu vực này cũng đặt ra yêu cầu theo dõi chặt chẽ các tuyến sông phía hạ lưu, nhất là tại những khu dân cư và công trình hạ tầng dễ bị tổn thương.
Nepal tiếp tục đối mặt hậu quả của thảm họa lũ lịch sử
Trận lũ ngày 11/10 xảy ra trong bối cảnh Nepal vẫn đang chịu hậu quả đặc biệt nghiêm trọng từ thiên tai tại khu vực biên giới Nepal - Trung Quốc cuối tháng 8/2026.
Vụ sụp đổ khối băng, đất đá trên vùng núi cao ngày 26/8 đã kích hoạt một trận lũ quy mô lớn, tàn phá nhiều khu dân cư và công trình giao thông dọc hệ thống sông tại miền Bắc Nepal.
Theo số liệu được Reuters đề cập trong bản tin ngày 11/10, thảm họa tháng 8 đã khiến 1.457 người thiệt mạng, trong khi hàng nghìn người khác vẫn mất tích.
Đây là số liệu của thảm họa trước đó, không phải số người thiệt mạng trong trận lũ ngày 11/10.
Những trận lũ liên tiếp trong thời gian ngắn đang tạo ra sức ép đối với công tác khắc phục hậu quả thiên tai, nhất là tại các khu vực miền núi có địa hình hiểm trở, giao thông hạn chế và hệ thống cảnh báo còn gặp nhiều khó khăn.
Trung tâm Quốc tế về Phát triển Tổng hợp Miền núi (ICIMOD) nhận định diễn biến thiên tai mới phản ánh sự đa dạng của các nguy cơ có thể gây ra lũ lớn trên những hệ thống sông vùng Himalaya. Việc xác định chính xác nguyên nhân phát sinh lũ có ý nghĩa quan trọng đối với công tác cảnh báo sớm và giảm thiểu rủi ro trong tương lai.
Nguy cơ thiên tai vùng Himalaya tiếp tục là thách thức lớn
Những trận lũ gần đây tại Nepal cho thấy các lưu vực miền núi cao có thể đối mặt với nhiều dạng thiên tai phức tạp, từ sạt lở đất chắn dòng, vỡ đập tự nhiên cho đến lũ liên quan đến băng tuyết và các khối vật liệu sụp đổ trên núi.
Khác với lũ do mưa lớn kéo dài, các trận lũ phát sinh từ sự phá vỡ đột ngột của vật cản trên sông có thể xuất hiện rất nhanh, mang theo khối lượng lớn bùn đá và tạo sức tàn phá mạnh tại những thung lũng hẹp.
Các chuyên gia cho rằng bên cạnh nhiệm vụ cứu hộ trước mắt, việc tăng cường quan trắc biến động địa hình, theo dõi nguy cơ sạt lở và phát triển hệ thống cảnh báo sớm theo lưu vực sông là những giải pháp quan trọng để hạn chế thiệt hại.
Tính đến 5h45 (7h sáng 12/10, giờ Việt Nam), công tác đánh giá thiệt hại tại Nepal vẫn chưa hoàn tất. Việc ưu tiên trước mắt là tìm kiếm 5 người mất tích, bảo đảm an toàn cho người dân vùng hạ lưu và khôi phục các tuyến giao thông, công trình thiết yếu bị lũ phá hủy.
Theo Reuters, AP, AFP, Al Jazeera
